Nhân Ngày Khí tượng thế giới (23-3), ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia (NCHMF), chia sẻ với báo chí về những áp lực của dự báo viên trong những tình huống bão mạnh hoặc thiên tai phức tạp.

Áp lực về độ chính xác trong dự báo

Theo ông Khiêm, ở những thời điểm này, áp lực đối với dự báo viên thể hiện rõ trên nhiều phương diện đồng thời như: chuyên môn, thời gian, trách nhiệm xã hội và tâm lý nghề nghiệp.

Trước hết là áp lực về độ chính xác trong điều kiện khí quyển ở trạng thái bất định cao. Khi xuất hiện bão mạnh, đặc biệt là bão có quá trình tăng cấp nhanh, sai số quỹ đạo và cường độ thực tế và giữa các mô hình số trị (NWP) thường phân tán lớn.

Dự báo viên phải liên tục phân tích, so sánh sản phẩm từ nhiều nguồn (ECMWF, GFS, HWRF…), đánh giá sai lệch hệ thống (Bias) và lựa chọn kịch bản tối ưu trong thời gian rất ngắn.

"Mỗi quyết định điều chỉnh quỹ đạo vài chục cây số hay thay đổi cấp gió đều có thể kéo theo hệ quả tác động, công tác ứng phó sẽ thay đổi lớn, như đối với công tác sơ tán, vận hành hồ chứa hoặc bố trí lực lượng ứng phó thiên tai" - ông Khiêm chia sẻ.

Thứ hai, áp lực thời gian và cường độ làm việc cao. Ông Khiêm cho biết khi bão hoặc áp thấp nhiệt đới tác động với cường độ mạnh và diễn phức tạp, các dự báo viên phải đưa ra các dự báo liên tục và cập nhật từng giờ.

Trong cao điểm bão, dự báo viên thường làm việc theo chế độ trực tăng cường 24/24 giờ, cập nhật bản tin 1-3 giờ/lần. Đồng thời phải xử lý khối lượng lớn dữ liệu radar, vệ tinh, quan trắc thực đo và mô hình.

"Tính liên tục của thông tin đòi hỏi khả năng duy trì sự tập trung cao độ trong thời gian dài, trong khi diễn biến thực tế có thể thay đổi nhanh chóng, chúng tôi liên tục phải cập nhật, đưa đưa ra các dự báo sớm, sát nhất và ngoài áp lực về chuyên môn, chúng tôi còn chịu thêm áp lực về dư luận" - ông Khiêm nói.

Điều chỉnh dự báo có thể bị soi xét, tạo thêm áp lực cho dự báo viên

Kế đến là áp lực trách nhiệm xã hội và truyền thông. Theo ông Khiêm, dự báo viên không chỉ cung cấp thông tin kỹ thuật mà còn phải đảm bảo thông điệp cảnh báo rõ ràng, dễ hiểu, tránh gây hoang mang nhưng cũng không được đánh giá thấp rủi ro.

"Trong bối cảnh mạng xã hội lan truyền thông tin nhanh, nhiều nền tảng đa phương tiện đưa tin, mọi sai lệch nhỏ hoặc điều chỉnh dự báo đều có thể bị soi xét, tạo thêm áp lực tâm lý đối với dự báo viên.

Với người dự báo viên chúng tôi rất sợ câu: Nhà nước trả tiền nuôi thế mà lại dự báo sai, không bằng các dự báo trên mạng xã hội, các TikToker phân tích online" - ông Khiêm chia sẻ.

Cuối cùng là áp lực đạo đức nghề nghiệp và hệ quả tiềm ẩn. Ông Khiêm cho hay mỗi bản tin phát hành có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sinh mạng, tài sản và quyết định điều hành của chính quyền.

Ý thức về trách nhiệm này khiến dự báo viên luôn ở trạng thái thận trọng cao, đôi khi căng thẳng kéo dài, đặc biệt khi thiên tai gây thiệt hại lớn dù dự báo đã được thực hiện đúng quy trình chuyên môn.

AI giúp cải thiện độ chính xác trong dự báo bão thế nào?

Theo chuyên gia khí tượng, việc ứng dụng AI vào dự báo bão giúp cải thiện được từ 10-20% với hạn dự báo từ 1-2 ngày. Đặc biệt, cải thiện dự báo cường độ các cơn bão mạnh và rất mạnh ở hạn 3 ngày.