Chủ tịch hội Kiến trúc sư VN, KTS nguyễn Trực Luyện:

Phóng to

TT - Nghị định 181, dưới góc nhìn của kiến trúc sư (KTS), sẽ đem lại điều gì cho bộ mặt đô thị? Nghị định 181 sẽ giải quyết được những vấn đề bức xúc đặt ra từ thực trạng quản lý yếu kém để dẫn đến những dãy phố xây cất lai tạp, lộn xộn? Trao đổi về một số suy nghĩ quanh “181”, KTS Nguyễn Trực Luyện - chủ tịch Hội KTS VN - nói:

- Đô thị của chúng ta mấy năm qua phát triển nhanh, mở rộng về diện tích, cơ sở hạ tầng được nâng cấp một bước, nhà cửa khang trang lên... Nhưng từ đây cũng nổi rõ sự xô bồ và tùy tiện, bộc lộ rõ sự yếu kém về tổ chức quản lý. Kiến trúc phố xá lai tạp, lộn xộn. Nói một cách cay đắng hơn là chúng ta có rất nhiều công trình xây dựng nhưng không có kiến trúc.

Sự hụt hẫng đó càng thể hiện rõ ở chỗ chúng ta có thể nhận ra một vài ngôi nhà mới, cao lớn hơn nhưng không thể tìm đâu ra một dãy nhà đẹp, một con phố đẹp, một tổng thể kiến trúc hoàn hảo.Trong khi đó, từ thành thị đến nông thôn, từ thành phố này qua thành phố khác đâu đâu cũng thấy nhà phố mọc lên một cách tùy tiện, nhanh chóng, đâu đâu cũng là hình ảnh nhà cửa xô ra bám lấy mặt đường...

* Theo KTS, nguyên nhân chính yếu là từ đâu?

- Có nhiều nguyên nhân, nhưng trước hết và chủ yếu là sự bất cập của quản lý, quản lý hiệu lực kém, thiếu tầm nhìn xa cần thiết. Điều này thể hiện trong thể chế quản lý, tổ chức và con người. Từ cuối những năm 1980 đầu 1990, khi việc đầu tư xây dựng nhà ở được Nhà nước nới rộng ra thành nhiều mô hình thì nhiều nơi cũng đã thả cửa việc quản lý hoặc không quản lý nổi trước tình trạng xây cất bùng phát...

Mỗi chủ đầu tư mặc sức làm theo cách của mình, mỗi nhà cũng làm theo ý thích cá nhân, không ai chịu kém ai, làm sao để tận dụng được nhiều diện tích càng tốt, càng cao càng tốt... Cái đáng sợ nhất là ai cũng muốn nhà mình phải to nhất, đẹp nhất và càng đẹp là càng phải không đụng hàng, phải khác người, không giống với ai. Những làng mạc truyền thống cứ thế bị phá nát, những đường phố bị băm vụn...

* Liệu nghị định 181 vừa ra đời sẽ góp phần làm thay đổi tích cực thực trạng trên?

- Mặt tích cực về kiến trúc của nghị định 181 là đặt dấu chấm hết cho một cách quản lý. Cách làm rất tai hại bấy lâu là giao đất cho mỗi chủ nhà tự làm lấy nhà của mình, và đặc biệt tai hại khi việc quản lý của chúng ta yếu kém và bất lực trước thực tiễn, hầu như không quản lý được hoặc quản lý làm phép là chính.

Công tác qui hoạch xưa nay thì thường duy ý chí, thiếu khai thác các đặc thù địa lý và thường chỉ do một số đơn vị làm, việc đào tạo KTS cũng không kịp thời và không đủ tầm... Và với những bản qui hoạch na ná giống nhau đã làm sản sinh ra những đô thị sinh sản vô tính, những nhà phố lai tạp vô hồn từ phố thị này sang thành phố nọ, từ đồng bằng lên cả phố núi cao, những đô thị không có bản sắc văn hóa của riêng mình.

* Theo KTS, sau nghị định này, Nhà nước cần phải có những động thái nào tiếp theo để thay đổi dần bộ mặt các đô thị VN hiện tại?

- Vừa qua có một nhận định sai lầm cho rằng sự lộn xộn và gương mặt kiến trúc phố xá là do loại nhà liên kế (còn gọi là nhà chia lô, nhà phố). Loại nhà này thật ra không có tội tình gì để đến nỗi có thành phố khai tử, cấm không được làm! Nhà ở đô thị cần đa dạng nhiều loại mới đáp ứng được nhu cầu của cuộc sống, và để tạo kiến trúc tốt không chỉ có chung cư và chung cư. Loại nhà liên kế rất phù hợp với trình độ phát triển, điều kiện kinh tế, cách ăn ở và với điều kiện khí hậu tự nhiên ở nước ta.

Sai lầm của ta là đã để tự mỗi chủ nhà làm lấy nhà (từ thiết kế đến xây dựng) và sai lầm lớn hơn nữa là thay vì nhận thấy cái lỗi của việc quản lý yếu kém thì chúng ta lại đi đổ tội cho người đi làm cái nhà đó, đổ tội cho trình độ dân trí, cho kiểu làm chỉ biết phần mình. Đó là một thái độ vô cảm và sai lầm của những người được giao phó trách nhiệm quản lý công tác xây dựng, quản lý đô thị và những người cấp phép cho việc xây dựng những ngôi nhà trên...

Phóng to

Nhà cửa được xây dựng xô bồ, lộn xộn như thế này sẽ không còn nữa khi nghị định 181 có hiệu lực? - Ảnh: T.T.D.

* Vấn đề quan trọng nhất, theo KTS, vẫn là việc quản lý?

- Đúng, để thiết kế được một đô thị tốt thì vấn đề quan trọng nhất vẫn là trình độ của các nhà quản lý. Nó không đơn giản là việc cấp phép xây dựng, xây một cái nhà hay một chung cư để bán, cho thuê mà phải bắt đầu từ việc định hướng qui hoạch, tổ chức bộ máy làm kiến trúc, tính toán việc phát triển loại nhà nào, theo nhu cầu gì, ra sao... Đó là bộ khung để làm hoạt động quản lý nên nếu nhà quản lý không nhìn ra vấn đề, không đi trước để định hướng thì tất yếu xã hội sẽ rối tung lên.

* Mô hình nhà ở cho những đô thị tương lai phải như thế nào?

- Đi tìm một mô hình nhà ở tương lai cho đô thị là một vấn đề lớn cần đòi hỏi việc chuẩn bị thông qua công tác nghiên cứu trên nhiều mặt. Vấn đề nhà ở là vấn đề rất quan trọng của kiến trúc, nó càng đòi hỏi việc cân nhắc, chuẩn bị những dự án lớn, vùng nào loại nhà nào, khu vực nào phù hợp với loại nhà nào... Hiện nay chúng ta chưa coi trọng việc này.

Nhiều nơi đang ồ ạt làm chung cư cao tầng trong khi còn nhiều vấn đề đòi hỏi phải được suy tính kỹ lưỡng. Sự ồ ạt này không thể không bắt chúng ta phải trả giá. Phải làm thế nào để có thêm nhiều nhà ở đa dạng cho người dân với nhiều tiện ích, công trình phúc lợi và các khu dịch vụ công cộng...

* Nhiều người vẫn đang cho rằng không phải người dân nào cũng thích nhà liên kế, nhà xây dựng sẵn và nhà chung cư?

- Đó là do họ chưa hiểu hết vấn đề, giống nhau không phải là nhà nào cũng phải giống y như nhà nào mà đó là cái khác nhau trong một khuôn khổ, khác nhau trong phong cách nhưng không vượt ra khỏi những qui chế nhất định. Đó là chưa nói mỗi căn nhà sau khi mua chủ nhà đều có thể tự chỉnh trang, tự thiết kế bên trong...

Điều quan trọng nhất là anh muốn làm gì thì làm, muốn nhà mình ra sao thì ra nhưng bắt buộc phải đảm bảo theo đúng qui hoạch của Nhà nước chứ không thể tùy tiện hơn. Một số đô thị như ở Vũng Tàu, Kiên Giang họ đã làm được điều đó.

* Vai trò của KTS và các hội đoàn KTS cũng hi vọng từ đây có thể được thể hiện rõ nét hơn trong việc góp phần xây dựng diện mạo cho các đô thị mới?

- Trong mối quan hệ ba bên từ trước đến nay gồm chủ đầu tư, KTS và Nhà nước thì người KTS hiện tại hầu như chỉ có vai trò đi làm thuê cho các nhà đầu tư, mà muốn làm được thì KTS phải ký hợp đồng được với nhà đầu tư, thậm chí nhiều nhà đầu tư còn tự vẽ qui hoạch, tự thiết kế, tự xây dựng, không cần đến cả KTS!

Còn Nhà nước xưa giờ cũng thường chưa coi KTS là hậu thuẫn, là người thể hiện quyền lợi của mình mà thường chỉ xếp chung họ về nhóm chủ đầu tư, coi họ như chủ đầu tư và đối xử với họ như chủ đầu tư. Vấn đề của Nhà nước hiện nay là phải quản lý đội ngũ KTS như thế nào để có thể khai thác hết tiềm năng, để người KTS có thể làm đúng việc và làm hết khả năng của mình.

Trong việc qui hoạch một đô thị mới, vai trò của người KTS rất quan trọng, Nhà nước phải tạo điều kiện để họ nghiên cứu, để họ làm việc và thể hiện đúng vai trò của mình. Chưa nói đến cả việc quản lý khéo léo để động viên sức sáng tạo của giới KTS trong việc đầu tư giá trị nghệ thuật vào các công trình kiến trúc được xây dựng với rất nhiều tiền của của xã hội.

* Xin cảm ơn KTS.