Ngành công nghiệp ô tô hiện đại, bao gồm cả xe điện, không chỉ bán xe mà còn bán cả hệ sinh thái sửa chữa khép kín. Các hãng xe phát triển công cụ chẩn đoán độc quyền, thiết kế linh kiện khó tháo lắp và khiến người dùng gần như không thể tự sửa chữa phương tiện của mình. Hệ quả là ngay cả những hỏng hóc nhỏ cũng buộc chủ xe phải quay lại đại lý, với chi phí cao và thời gian chờ đợi kéo dài.

Trong bối cảnh đó, một nhóm sinh viên tại Đại học Công nghệ Eindhoven (TU/e, Hà Lan) - gọi là ecomotive - đã đưa ra hướng tiếp cận hoàn toàn khác. Họ phát triển mẫu xe điện mang tên ARIA - viết tắt của Anyone Repairs It Anywhere (ai cũng có thể sửa ở bất cứ đâu), với mục tiêu trao lại quyền sửa chữa cho người sử dụng.

ARIA được thiết kế theo cấu trúc mô đun, cho phép tháo lắp nhanh các bộ phận. Thân xe sử dụng các tấm ốp có thể thay thế, hệ thống điện tử được bố trí để dễ tiếp cận, còn pin không phải là một khối liền tích hợp vào khung gầm như nhiều xe điện hiện nay. Thay vào đó, bộ pin của ARIA gồm 6 mô đun độc lập, có thể thay riêng lẻ khi gặp sự cố, giúp giảm đáng kể chi phí sửa chữa.

Không dừng lại ở thiết kế phần cứng, nhóm sinh viên còn trang bị cho ARIA bộ dụng cụ sửa chữa đi kèm, tài liệu hướng dẫn chi tiết và một ứng dụng chẩn đoán kết nối qua cổng USB-C phổ biến. Ứng dụng này hiển thị mô hình 3D của xe, hỗ trợ người dùng xác định lỗi và từng bước thực hiện sửa chữa.

Về mặt thông số, ARIA không phải mẫu xe gây ấn tượng mạnh: tốc độ tối đa khoảng 90km/h và tầm hoạt động hơn 220km sau mỗi lần sạc. Tuy nhiên theo nhóm phát triển, mục tiêu của dự án không nằm ở hiệu suất, mà ở việc chứng minh một triết lý thiết kế khác.

“Việc người dùng không thể tự bảo dưỡng xe không phải là giới hạn công nghệ, mà là lựa chọn của nhà sản xuất”, nhóm sinh viên nhấn mạnh. Khi khả năng sửa chữa được đưa vào ngay từ khâu thiết kế, ô tô - kể cả xe điện - hoàn toàn có thể trở nên dễ bảo trì hơn.

Thực tế nhiều mẫu ô tô điện hiện nay sử dụng linh kiện độc quyền, pin tích hợp sâu vào khung xe và đòi hỏi kỹ thuật viên chuyên biệt để sửa chữa. Điều này khiến chi phí bảo dưỡng tăng cao, thời gian sửa chữa kéo dài và không ít xe bị loại bỏ sớm dù vẫn còn khả năng sử dụng.

Dự án ARIA không nhằm thương mại hóa ngay lập tức, nhưng đã mở ra cuộc tranh luận lớn hơn về quyền sửa chữa và quyền sở hữu thực sự của người tiêu dùng.

Trong bối cảnh xe điện ngày càng phổ biến, câu hỏi đặt ra là liệu ngành ô tô sẽ tiếp tục duy trì mô hình “khóa” người dùng, hay chấp nhận những thiết kế thân thiện và bền vững hơn như cách mà các sinh viên Hà Lan đang đề xuất.

Chơi xe điện, xe PHEV đời đầu: BMW i3 nằm 1 năm, BMW i8 mới tinh vì... hay hỏng, tiền sửa cả tỉ đồng

BMW i3 và i8 dù đã xuất hiện tại Việt Nam hơn 10 năm trước, đến nay vẫn được giới chơi xe đánh giá là những mẫu xe đáng trải nghiệm.