Ngày 27-4, ông Nguyễn Xuân Hưng - Chủ tịch UBND xã Ea Kly, tỉnh Đắk Lắk - xác nhận địa phương đã có văn bản đề nghị UBND tỉnh hỗ trợ khoảng 50 tỉ đồng để xử lý tuyến kênh D3 đã bỏ hoang 10 năm nay, trong đó có cả phương án lấp bỏ.

Kênh bỏ hoang, sạt lở, gây nguy hiểm

Theo ông Hưng, UBND xã Ea Kly đã rà soát các công trình chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài theo yêu cầu của cấp trên. Kết quả cho thấy trên địa bàn không có công trình chậm tiến độ, nhưng có một công trình hoạt động kém hiệu quả là tuyến kênh D3.

Tuyến kênh này được đầu tư từ năm 2012, dài khoảng 1,49km, đi qua các khu vực Kla, Krái A và thôn 9B xã Krông Búk (sáp nhập thành Ea Kly), do UBND huyện Krông Pắk trước đây làm chủ đầu tư. Dù đã thực hiện đền bù, di dời 42 hộ dân, công trình vẫn không phát huy hiệu quả, bị bỏ hoang nhiều năm và gây nhiều hệ lụy.

Hiện kênh có độ sâu lớn, nhiều đoạn thấp hơn mặt đất tự nhiên từ 1 - 10m, xuất hiện tình trạng sạt lở, sụt lún, bồi lấp gây tắc nghẽn dòng chảy. Trong đợt mưa lũ vừa qua, sạt lở diễn biến nghiêm trọng, đặc biệt tại khu vực hộ bà H'Dji Niê (buôn Krái A), đất sạt lấn sát thềm nhà. Chính quyền đã yêu cầu gia đình di dời người và tài sản đến nơi an toàn.

Theo UBND xã Ea Kly, trước đây địa phương đã nhiều lần báo cáo UBND huyện Krông Pắk (cũ) về nguy cơ mất an toàn và việc công trình không hiệu quả, nhưng đến nay vẫn chưa được xử lý triệt để.

Từ thực trạng này, xã đề xuất hai phương án với tổng kinh phí khoảng 50 tỉ đồng. Cụ thể, phương án san lấp, trả lại hiện trạng ban đầu trước khi xây dựng; hoặc thi công hệ thống kè chống sạt lở hai bên bờ kênh.

Theo ông Hưng, phương án san lấp để đảm bảo an toàn cho người dân, vì thực tế kênh không phát huy hiệu quả, đang được xem xét. Nguồn đất đắp san lấp cho phương án lấp kênh nếu được tỉnh thông qua, địa phương cũng có nguồn bố trí. Do kinh phí lớn, vượt khả năng cân đối, địa phương đề nghị cấp trên xem xét, hỗ trợ nguồn vốn để triển khai, ông Hưng nói.

Từng được khuyến cáo chưa đầu tư vì không hiệu quả

Công trình kênh D3 thuộc hệ thống kênh tưới nhánh đông của hồ chứa nước Krông Búk Hạ, từng được cơ quan chuyên môn khuyến cáo không nên xây dựng.

Theo hồ sơ, kênh D3 thuộc dự án hồ chứa nước Krông Búk Hạ, được đầu tư khoảng 15 tỉ đồng nhằm phục vụ tưới tiêu cho sản xuất nông nghiệp. 

Tuy nhiên ngay từ giai đoạn chuẩn bị, ngày 5-9-2011, đơn vị tư vấn là Công ty Tư vấn và Chuyển giao công nghệ (Trường đại học Thủy lợi) đã có văn bản đề nghị chưa đầu tư vì không hiệu quả.

Đến ngày 27-9-2013, Ban Quản lý đầu tư và xây dựng thủy lợi 8 (thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tiếp tục đề nghị UBND huyện Krông Pắk (cũ) ngừng thi công do tuyến kênh đi qua địa hình phức tạp, suất đầu tư cao, "khó đảm bảo tính hiệu quả".

Dù vậy, ngày 4-10-2013, ông Nguyễn Sỹ Kỷ - Chủ tịch UBND huyện Krông Pắk thời điểm đó - vẫn ký văn bản khẳng định việc đầu tư là cần thiết và sẽ phát huy hiệu quả lâu dài.

Sau khi hoàn thành, các bất cập nhanh chóng bộc lộ. Nhiều đoạn kênh có cao trình thấp hơn mặt ruộng nên không thể dẫn nước tự chảy, đặc biệt tại khu vực thôn 9B.

Ngoài ra do địa chất phức tạp, kênh đào sâu nên xảy ra sạt lở, bồi lấp, khiến dòng chảy bị tắc nghẽn. Người dân muốn sử dụng phải bơm nước, làm mất ý nghĩa của công trình thủy lợi.

Không chỉ không phục vụ sản xuất, công trình còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, ảnh hưởng đến đất sản xuất và nhà ở của người dân dọc tuyến, nhất là vào mùa mưa lũ.

Dù không hiệu quả, đến năm 2020, địa phương vẫn chi khoảng 850 triệu đồng để sửa chữa, gia cố. Tuy nhiên các hạng mục này tiếp tục bị lún, trượt, không khắc phục được tình trạng ban đầu và… tiếp tục bỏ hoang.

Theo Thanh tra tỉnh Đắk Lắk, các hạng mục gia cố mái kênh bằng rọ đá xếp bậc thang sau sửa chữa đã xảy ra tình trạng lún, sụt, trượt xuống đáy kênh. Thanh tra yêu cầu UBND huyện Krông Pắk (cũ) kiểm tra, xác định nguyên nhân hư hỏng. 

Giải trình về việc kênh không vận hành được do thấp hơn mặt ruộng, UBND huyện Krông Pắk (cũ) cho rằng nguyên nhân do… mưa bão và vẫn đề nghị gia cố, sửa chữa dù thực tế tuyến kênh không đưa được nước ra ruộng.

Ông Hưng cho biết thêm sau sửa chữa, công trình tiếp tục bị bỏ hoang thêm nhiều năm. Đến năm 2025, xuất hiện thêm nhiều điểm sạt lở, buộc địa phương phải di dời một hộ dân khỏi khu vực nguy cơ cao.

"Việc xử lý tuyến kênh này là bài toán nan giải. Hiện xã đã báo cáo UBND tỉnh, đồng thời có văn bản gửi Sở Tài chính. Các đơn vị đang tham mưu, đề xuất phương án và chờ ý kiến chỉ đạo của tỉnh để thực hiện", ông Hưng nói.

Kênh dẫn nước 15 tỉ đồng thấp hơn mặt ruộng do… bão

TTO - Trong báo cáo gửi UBND tỉnh Đắk Lắk, UBND huyện Krông Pắk cho biết kênh dẫn nước 15 tỉ đồng thấp hơn mặt ruộng phải bỏ hoang là do… bão số 12 (năm 2017).