Vùng phát thải thấp thay đổi tiêu chí chọn xe

Tốc độ đô thị hóa cùng áp lực ô nhiễm không khí tại Hà Nội và TP.HCM đang đặt ra yêu cầu mới đối với phương tiện giao thông. Việc thí điểm Vùng phát thải thấp tại khu vực trung tâm thuộc Vành đai 1, Hà Nội và lộ trình tương tự tại TP.HCM đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi phương tiện theo hướng giảm phát thải.

Với thị trường xe hai bánh, các tiêu chí như kiểu dáng và giá bán có thể được đặt cạnh những yếu tố khác như mức phát thải, khả năng tiết kiệm nhiên liệu và tiêu chuẩn khí thải.

Đối với các nhà sản xuất, yêu cầu này không chỉ đặt ra ở khâu vận hành nhà máy mà còn liên quan đến lượng phát thải trong quá trình sử dụng phương tiện. Đây là một phần trong Scope 3 (phát thải gián tiếp khác), nhóm phát thải gián tiếp của doanh nghiệp.

Tối ưu động cơ cho điều kiện vận hành tại Việt Nam

Tại Việt Nam, một số thương hiệu phương tiện đã sớm nhận diện xu hướng này để chuẩn bị trước cho các kịch bản chính sách.

Tập đoàn Piaggio cho biết việc cải tiến công nghệ động cơ trên các dòng xe máy như Vespa 125cc đã ghi nhận mức giảm 29,4% lượng phát thải CO₂ ở khâu sử dụng sản phẩm (Scope 3, Category 11) trong giai đoạn 2008–2022. Đây là sự chuẩn bị dài hạn của doanh nghiệp trước khi các rào cản kỹ thuật như LEZ chính thức gõ cửa.

Ở góc độ sản phẩm, nền tảng động cơ i-Get chính là "trục xương sống" trong chiến lược bền vững của doanh nghiệp này tại thị trường Việt Nam. Đội ngũ kỹ thuật nội địa của hãng cũng có quá trình tinh chỉnh động cơ này thay vì ứng dụng rập khuôn hoàn toàn công nghệ từ châu Âu.

Cụ thể, trên các dòng xe như Piaggio Liberty và Vespa Primavera, Vespa Sprint, động cơ i-Get được phát triển theo hướng tối ưu hiệu suất, vận hành êm ái và tiết kiệm nhiên liệu.

Quá trình hoàn thiện sản phẩm cũng có sự tham gia của đội ngũ kỹ thuật tại Việt Nam. Theo Piaggio, việc nghiên cứu điều kiện vận hành thực tế giúp các kỹ sư điều chỉnh một số thông số kỹ thuật phù hợp với đặc điểm giao thông và khí hậu tại thị trường. 

Cách tiếp cận này cho thấy bài toán phát triển bền vững không chỉ dừng lại ở các chỉ số môi trường, mà còn là năng lực làm chủ công nghệ của lực lượng lao động tại chỗ trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Giao thông đô thị tại Việt Nam thường có tình trạng ùn tắc, nhiệt độ cao và ngập nước. Đây là những yếu tố được tính đến trong quá trình nghiên cứu và thử nghiệm sản phẩm.

Sự am hiểu địa phương giúp các kỹ sư Việt can thiệp sâu vào cấu trúc vận hành: từ thuật toán phun xăng điện tử đến độ bền cơ khí của hệ thống trục khuỷu trong điều kiện vận hành khắc nghiệt.

Theo kết quả thử nghiệm do doanh nghiệp cung cấp, hiệu suất nhiên liệu được cải thiện tới 23% trên một số dòng Vespa và 18% trên dòng Piaggio Liberty thế hệ mới.

Xét trên quy mô một đô thị với hàng triệu phương tiện lưu thông, mức giảm tiêu thụ nhiên liệu trên từng đầu xe khi nhân lên theo thời gian sẽ tạo ra những tác động tích cực đáng kể đến môi trường đô thị.

Tiêu chuẩn môi trường từ nhà máy đến sản phẩm

Nếu hiệu suất nhiên liệu là bài toán chi phí của người tiêu dùng, thì năng lực kiểm soát các chất ô nhiễm trong khí xả trực tiếp (CO, HC, NOx) mới là "thước đo" đối với sức khỏe đô thị. Điều này đòi hỏi sự nâng cấp đồng bộ giữa công nghệ động cơ và hệ thống xử lý khí thải.

Theo báo cáo bền vững của Tập đoàn Piaggio, trên dòng Vespa GTS 300, lượng CO₂ giảm 77,8%, HC giảm 85,5% và NOx giảm 79,4% qua các thế hệ tiêu chuẩn khí thải. Nhà máy tại Phú Thọ sản xuất các dòng xe đáp ứng tiêu chuẩn Euro 5 và Euro 5+ để phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.

Ở cấp độ quản trị chuỗi cung ứng, mục tiêu xanh hóa sản phẩm luôn đi kèm với bài toán chuyển đổi xanh trong vận hành. Hãng xe này đặt mục tiêu cắt giảm 42% lượng phát thải Scope 1 (Phát thải trực tiếp) và Scope 2 (Phát thải gián tiếp từ năng lượng) vào năm 2030 (so với mốc 2022).

Để cụ thể hóa cam kết này tại thị trường Việt Nam, doanh nghiệp quyết định nâng tổng vốn đầu tư lên 165 triệu USD cho hoạt động sản xuất. Khoản đầu tư này khong chỉ mở rộng quy mô mà còn trong chiến lược đưa Vĩnh Phúc thành trung tâm sản xuất xanh, sẵn sàng cho làn sóng dịch chuyển tiêu dùng tại châu Á.

Từ tiêu chuẩn khí thải đến lựa chọn phương tiện

Điện hóa đang là một hướng đi trong quá trình chuyển đổi giao thông. Tuy nhiên, với thị trường có số lượng lớn xe máy đang lưu hành như Việt Nam, việc giảm phát thải còn liên quan đến hiệu suất nhiên liệu, tiêu chuẩn khí thải và mức tiêu hao của phương tiện hiện hữu.

Cách tiếp cận của doanh nghiệp cho thấy việc xanh hóa giao thông không chỉ là thay đổi nguồn năng lượng, mà là bài toán tái cấu trúc toàn bộ vòng đời sản phẩm.

Từ linh kiện của nhà cung ứng, quy trình sản xuất tại nhà máy đến cách người dùng vận hành phương tiện, việc giảm phát thải liên quan đến nhiều khâu trong chuỗi giá trị. Trong bối cảnh LEZ được triển khai, trách nhiệm giảm tác động môi trường vì vậy không chỉ đặt ở nhà sản xuất mà còn liên quan đến nhà cung ứng và người sử dụng.

LEZ có thể tạo thêm một tiêu chí để người tiêu dùng cân nhắc khi mua xe. Bên cạnh giá bán, kiểu dáng và tiện ích, các thông số khí thải, mức tiêu hao nhiên liệu, tiêu chuẩn công nghệ và cam kết môi trường của nhà sản xuất có thể được quan tâm nhiều hơn khi các quy định môi trường được triển khai.

Đối với doanh nghiệp, quá trình chuyển đổi này cũng không chỉ bắt đầu khi một quy định mới chính thức có hiệu lực. Những cải tiến về công nghệ động cơ, tối ưu năng lượng và quy trình sản xuất sạch cần được thực hiện chủ động từ trước. Và quan trọng hơn, các mục tiêu giảm phát thải này đều cần được chứng minh bằng những hệ thống dữ liệu kiểm định khách quan, minh bạch.