Phóng to

Các bị cáo tại phiên tòa. Đầu tiên bên trái: bà Điền Văn Hoa. Ông Vương Ngọc Lương ngồi xe lăn - Ảnh: Yzdsb

Đến tham dự phiên tòa có cả nhân viên của TL, như cô Vương đến dự với mong mỏi được nhìn xem bà cựu chủ tịch có khỏe không; còn ông Lý - một cán bộ về hưu của TL - cho biết bà Điền là một người chịu khó, tận tụy với công việc, rất được lòng nhân viên. Nhưng cha mẹ của những đứa trẻ bị hại vẫn giữ thái độ cứng rắn, yêu cầu xử lý nghiêm bà chủ tịch. Ông Trần vừa đi tàu từ Thành Đức đến dự phiên tòa cho biết con ông uống sữa của TL từ lúc mới sinh đến gần 2 tuổi, tác hại của TL đáng phải tử hình, nhất định phải có người đứng ra chịu trách nhiệm trước mọi việc.

Theo Tân Hoa xã, ngoài đời bà Điền là người sống bình dị, văn phòng làm việc của bà không có nội thất gỗ cao cấp, chỉ rộng hơn 10m²; ít tiếp xúc với giới báo chí; sử dụng giấy hai mặt, thường mời khách ăn tại căngtin cơ quan và tự chọn món cho khách. Bà từng là niềm tự hào của người dân Thạch Gia Trang, là nữ doanh nhân tiêu biểu, là ủy viên chính hiệp TQ khóa 9, khóa 10, đại biểu nhân dân khóa 11 Hà Bắc. Còn TL là doanh nghiệp lọt vào danh sách 500 doanh nghiệp lớn của TQ, 100 doanh nghiệp chế biến thực phẩm TQ; năm 2007 doanh thu 10 tỉ NDT, với sản lượng 15 năm liên tục đứng đầu TQ...

Doanh nghiệp cũng là người bị hại?

Phóng to

Logo Tập đoàn Tam Lộc bị gỡ bỏ - Ảnh: THX

Theo báo Đô Thị Phương Nam, đầu năm 2008 bà Điền từng phát biểu ngành sữa trước hết phải xây dựng tốt nguồn sữa nguyên liệu; nếu nguyên liệu không tốt, sản phẩm dễ xảy ra vấn đề chất lượng. Với tư cách một nhà doanh nghiệp, nhất định phải biết đặt mình vào vị trí của người khác, phải quan tâm đến người tiêu dùng có khả năng mua sản phẩm của TL hay không, khi định giá cần quan tâm đến tình hình đất nước. Và trong trận động đất ngày 12-5-2008 ở Tứ Xuyên, TL tặng hơn 1,2 triệu NDT sản phẩm sữa cho vùng bị nạn; ngày 25-6-2008, sữa TL được bình chọn là sản phẩm sữa của phi hành gia TQ.

Tuy nhiên mọi thứ đã sụp đổ sau khi vụ án sữa độc gây hậu quả làm chết và gây bệnh cho hàng chục ngàn trẻ em TQ.

Trong phiên xét xử, bà Điền một mực cho biết quyết định sản xuất sữa có chứa melamine đều là quyết định của ban lãnh đạo, không phải cá nhân bà. Còn Hàng Chí Kỳ - phó tổng giám đốc, Ngô Tụ Sanh - trợ lý tổng giám đốc - nhấn mạnh quyền của họ có hạn, họ không có quyền quyết định.

Và luật sư của bà Điền cho rằng do TQ chưa có tiêu chuẩn về hàm lượng chất melamine trong thực phẩm nên doanh nghiệp cũng là người bị hại, vì đã tham khảo tiêu chuẩn của EU: tháng 5-2008, khi phát hiện hàm lượng melamine của sữa TL cao gấp 1,5-6 lần so với sản phẩm cùng loại trên thị trường trong và ngoài TQ, TL đã họp và cho rằng nếu theo tiêu chuẩn của EU, hàm lượng melamine là 20mg/kg sản phẩm không ảnh hưởng đến sức khỏe con người, thì vẫn có thể lưu hành sản phẩm có hàm lượng 10mg/kg, chỉ thu hồi những sản phẩm có hàm lượng cao hơn 20mg/kg, nhưng sau đó do nhu cầu thị trường ngày càng tăng nên hàm lượng lại bị đẩy lên 15mg/kg!

Trách nhiệm hành chính không thể thay trách nhiệm hình sự

Mặc dù vậy một số báo của TQ cũng đã cho rằng không nên chỉ nhắm vào bà Điền, như tờ Dương Tử Buổi Tối cho rằng việc bà Điền trở thành tiêu điểm của vụ án không có gì bất ngờ, vì bà là người có trách nhiệm trực tiếp nhưng không phải tất cả, bên cạnh đó còn có trách nhiệm giám sát của các cơ quan, ban ngành nhà nước, trách nhiệm nghề nghiệp của các doanh nghiệp liên đới...

Trong đó vấn đề bồi thường cũng được làm rõ, cần truy cứu chịu trách nhiệm về kinh tế, pháp luật, đạo đức. Còn tờ Báo Mới Cuộc Sống (Vân Nam) cũng cho rằng đằng sau việc xét xử những người nông dân pha trộn chất melamine vào sữa và những cán bộ lãnh đạo của TL, cần tiếp tục điều tra, thụ án, xét xử những vị quan chức đã bao che, dung túng, thiếu trách nhiệm trong việc giám sát. Đồng thời cho rằng việc truy cứu trách nhiệm hành chính không thể thay thế trách nhiệm hình sự, việc xét xử bà Điền chỉ là màn khởi đầu của vụ án TL, hi vọng tiếp theo sẽ là những vị quan chức giám sát lớn nhỏ có liên quan đến vụ việc (các vị quan chức của thành phố Thạch Gia Trang bị mất chức trong vụ án sữa độc có bí thư thành ủy Ngô Hiển Quốc, phó thị trưởng Trương Phát Vượng, cục trưởng Cục Gia súc thủy sản Tôn Nhậm Hổ, cục trưởng Cục Quản lý thực phẩm và dược phẩm Trương Nghị, cục trưởng Cục Giám sát chất lượng kỹ thuật Lý Chí Quốc...).

Trên China.com.cn cũng cho biết bà Điền nhận tội, nhưng nhiều lần cho rằng do lúc đó “quá tin tưởng vào tiêu chuẩn của EU, mà sự tự tin đó có liên quan đến sự giám sát không đến nơi đến chốn của quan chức TQ”.

Báo Lao động (Thượng Hải) đăng ý kiến của luật sư Trương Bội Hùng, rằng ngoài trách nhiệm của TL còn phải truy cứu trách nhiệm hình sự của cơ quan kiểm tra chất lượng. Giáo sư luật hình sự đại học Phúc Đán Lưu Hy Quý cũng cho rằng cơ quan kiểm tra chất lượng “có vấn đề” bởi chính họ đã cấp cho TL lá bùa hộ mệnh “miễn kiểm” bởi căn cứ luật hình sự, cơ quan kiểm tra chất lượng có liên quan đến việc sản xuất hàng kém chất lượng!