“Gói tiền” để thực hiện hai dự án nâng cấp, mở rộng quốc lộ 1 và đường Hồ Chí Minh đoạn qua Tây nguyên (quốc lộ 14) được Chính phủ trình vào thời điểm năm 2012 là gần 58.000 tỉ đồng.

Cần vai trò của kinh tế nhà nước

Trao đổi bên lề kỳ họp QH, nhiều đại biểu ủng hộ phương án Chính phủ đưa ra. Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của QH Trần Đình Long cho rằng Nhà nước phải có trách nhiệm xây dựng quốc lộ 1 là “trục xương sống” từ Bắc đến Nam cũng như tuyến đường Hồ Chí Minh đoạn qua Tây nguyên, “nơi khó khăn như thế cần vai trò của kinh tế nhà nước, chứ không phải tất cả đều huy động mọi nguồn vốn, không thể nói 100% BOT và trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh”.

Trên thực tế, theo ông Trần Đình Long, tại kỳ họp thứ tư diễn ra vào tháng 10, 11-2012, QH đã ra nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2013, trong đó xác định rõ việc mở rộng quốc lộ 1, quốc lộ 14 là phát hành trái phiếu chính phủ và huy động các hình thức đầu tư khác. “Trong quá trình đó, không biết như thế nào, ban hành nghị quyết thì không có cụm từ trái phiếu chính phủ” - ông Long nói. Cụ thể, nghị quyết được ban hành quy định “đối với các dự án mở rộng quốc lộ 1 và quốc lộ 14, phát hành trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh và huy động các hình thức đầu tư khác để thực hiện”.

Tuy nhiên, theo đại biểu Trần Du Lịch (TP.HCM): “Tư tưởng của tôi khi thông qua nghị quyết của QH lúc đó là trái phiếu chính phủ đã an bài hết rồi, đã chia hết rồi thì không thể phát hành thêm được nữa”. Chủ nhiệm Văn phòng QH Nguyễn Hạnh Phúc cho biết kế hoạch trái phiếu chính phủ năm năm 2011-2015 đã phân bổ hết, phát sinh thêm thì Chính phủ trình QH đồng ý phát hành trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh theo công trình.

Không cựa quậy được với trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh

Trong báo cáo (số 266) của Ủy ban Thường vụ QH tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo nghị quyết QH về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2013 đã đề cập ý kiến đề nghị “cần có báo cáo rõ hơn về chủ trương, hạn mức, giải pháp quản lý sử dụng việc phát hành trái phiếu công trình để mở rộng quốc lộ 1 và quốc lộ 14”. Sau khi báo cáo về vấn đề này, Ủy ban Thường vụ QH đã xin QH cho giữ các nội dung này đã được tiếp thu, chỉnh sửa như trong dự thảo nghị quyết. Theo ông Trần Đình Long, lúc bấy giờ không có ý kiến nào phát biểu liên quan đến sửa đổi câu chữ.

Triển khai trong thực tế cho thấy các dự án giao thông chỉ có thể huy động vốn ở những đoạn, tuyến mà nhà đầu tư có khả năng thu hồi vốn thông qua thu phí. Nếu phát hành trái phiếu do Chính phủ bảo lãnh, khả năng thu hồi vốn là rất khó khăn, vì khi doanh nghiệp phát hành trái phiếu, cộng với lãi suất ngân hàng hiện hữu, chi phí phát hành sau cùng tính vào chi phí làm đường sẽ rất cao. Đây là một trong những lý do quan trọng mà Chính phủ đã thảo luận và thống nhất kiến nghị QH cho phép phát hành “trái phiếu chính phủ” để nâng cấp, mở rộng quốc lộ 1 và quốc lộ 14 thay cho “trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh”.

Vậy là kể từ tháng 11-2012 đến nay, cơ chế vốn cho hai dự án này sẽ được trình QH theo hướng trở lại điểm xuất phát ban đầu như dự thảo nghị quyết nêu trên của QH. Ông Trần Đình Long cho rằng để chậm mấy tháng như vậy, chắc chắn rồi đây đi tiếp xúc cử tri sẽ thắc mắc “tại sao như thế?”.