Cơ quan chức năng tỉnh Khánh Hòa đã phát hiện vụ nhập lậu 180.000 con tôm hùm giống, trị giá hơn 7 tỉ đồng. Cơ quan chức năng đã ra quyết định tiêu hủy toàn bộ số tôm hùm giống nêu trên.

Không có cơ sở pháp lý? 

Có nhiều ý kiến cho rằng thay vì tiêu hủy, tại sao cơ quan chức năng không thả 180.000 con tôm hùm giống về tự nhiên để tái tạo nguồn lợi thủy sản, hoặc đưa ra bán đấu giá thu tiền về cho ngân sách?

Tuy nhiên, vấn đề chưa được nhiều người quan tâm là số tôm hùm giống này được xác định không làm thủ tục khai báo hải quan khi nhập cảnh vào Việt Nam, không có phiếu kiểm dịch, hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc, xuất xứ. 

Nếu đem chúng thả về tự nhiên sẽ tiềm ẩn nguy cơ làm ô nhiễm môi trường, hệ sinh thái nuôi trồng trên biển, gây thiệt hại kinh tế cho chính người nuôi tôm.

Với những vi phạm liên quan đến lĩnh vực thủy sản, Nghị định 38 năm 2024 xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản quy định 16 biện pháp khắc phục hậu quả (ngoài những biện pháp khắc phục hậu quả chung theo Luật Xử phạt vi phạm hành chính).

Điểm a, khoản 3 điều 4 nghị định này có quy định biện pháp buộc thả thủy sản, giống thủy sản còn sống trở lại môi trường sống của chúng. 

Tuy nhiên, quy định thả thủy sản trở lại môi trường chỉ áp dụng đối với những vi phạm như khai thác thủy sản trong khu vực cấm (điều 7), vi phạm về quản lý các loài thủy sản nguy cấp quý hiếm (điều 8), hoặc vi phạm quy định về quản lý khu bảo tồn biển (điều 9), vi phạm quy định về sử dụng điện để khai thác thủy sản (điều 28), hành vi xuất khẩu giống thủy sản có tên trong đanh mục loài thủy sản xuất khẩu có điều kiện nhưng không đáp ứng điều kiện (điều 11).

Hành vi nhập lậu trái phép tôm hùm giống không có chứng từ chứng minh nguồn gốc được quy định tại khoản 3 điều 41 nghị định này (sửa đổi bổ sung tại điều 14 Nghị định 301 năm 2025). Biện pháp khắc phục hậu quả của điều luật này là buộc tiêu hủy.

Như vậy, đề xuất kiểm định để đưa ra bán đấu giá lô tôm hùm giống nhập lậu hay thả về tự nhiên trong trường hợp ở Khánh Hòa là không có cơ sở pháp lý.

Trong thực tế, việc sử dụng tôm hùm giống không rõ nguồn gốc tại các vùng nuôi tôm ở miền Trung đang gây ra nhiều hậu quả phức tạp. Vì vậy, nếu vì tiếc giá trị của lô tôm hùm giống, "xé rào" xử lý không theo quy định có thể sẽ tạo tiền lệ xấu cho việc kiểm soát nguồn gốc thủy sản.

Điều kiện để thả động vật về tự nhiên

Trong thực tế có nhiều trường hợp cơ quan nhà nước tiêu hủy động vật không rõ nguồn gốc như trường hợp 10 con đà điểu vô chủ ở xã Tân Thạnh, tỉnh Tây Ninh hồi tháng 5-2026. Tuy nhiên, trước đó cũng có những trường hợp người dân giao nộp đông vật đi lạc và được trả về tự nhiên.

Câu hỏi được đặt ra là: động vật do người dân bắt được đem giao nộp hay do cơ quan chức năng thu giữ được sẽ được đem thả về tự nhiên khi nào và phải đáp ứng những điều kiện gì?

Việc thả động vật rừng về môi trường tự nhiên phải tuân theo các quy định nghiêm ngặt của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. 

Điển hình được hướng dẫn qua các quy định về xử lý tang vật hoặc tái thả động vật rừng. Người dân không được tự ý thả động vật hoang dã ra tự nhiên khi chưa có sự kiểm tra, đánh giá và cho phép của cơ quan chức năng.

Thông tư 29 năm 2019 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trước đây quy định về xử lý động vật rừng là tang vật, vật chứng; động vật rừng do tổ chức, cá nhân tự nguyện giao nộp Nhà nước nêu rõ các điều kiện để thả động vật rừng về môi trường tự nhiên.

Để được áp dụng hình thức này, cá thể phải đáp ứng ba điều kiện: phải là cá thể động vật rừng còn sống và khỏe mạnh; yêu cầu sinh cảnh: xác định rõ ràng nơi cư trú tự nhiên của loài động vật đó; yêu cầu dịch tể: có xác nhận của cơ quan quản lý chuyên ngành thú y hoặc của cơ sở cứu hộ động vật do Nhà nước quản lý về việc động vật khỏe mạnh, không mang mầm bệnh nguy hiểm.

Khỉ quý lạc vào vườn giữa mưa bão, dân báo kiểm lâm thả về rừng

Hai con khỉ thuộc nhóm động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm vừa được lực lượng kiểm lâm thả về tự nhiên tại xã Hướng Hiệp, Quảng Trị.