Tiếng hát thời chiến đã theo bà Phan Thị Mười (phường Hòa Xuân, TP Đà Nẵng) từ những năm tháng tuổi đôi mươi giữa chiến trường Quảng Đà đến tận hôm nay, như một cách lưu giữ ký ức và tri ân đồng đội. Ở tuổi 80 với 60 năm tuổi Đảng, người phụ nữ từng lãnh đạo gần 700 thanh niên vẫn miệt mài xác nhận hồ sơ, giúp những “người lính” năm xưa được hưởng chế độ chính sách.

Tiếng hát giữa những cung đường bom đạn

Năm 18 tuổi, bà Mười tham gia cách mạng, làm Xã đội phó du kích xã Điện Nam (nay là phường Điện Bàn Đông, TP Đà Nẵng). Ngày 15-5-1965, bà lên đường trong đợt tòng quân Nguyễn Văn Trỗi. Sau thời gian tập huấn, bà được phân công về Tổng đội Thanh niên xung phong (TNXP) Nguyễn Văn Trỗi Quảng Đà.

Từ một cán bộ trẻ, bà từng bước đảm nhiệm vị trí Chính trị viên Đại đội rồi Chính trị viên Tổng đội, đồng thời là Bí thư Đảng ủy Tổng đội. Lực lượng bà phụ trách gần 700 thanh niên, phần lớn là nữ.

Nhiệm vụ của họ là vận chuyển lương thực, vũ khí phục vụ chiến trường Quảng Đà; đưa thương binh từ đồng bằng lên các bệnh viện dã chiến trên núi. Những cung đường đi qua Hòn Tàu, vùng ranh Đại Lộc, dốc Ông Thủ, Thượng Đức…, là nơi tuổi trẻ của họ gửi lại.

Bà Mười nhớ, có thời điểm bản thân chỉ khoảng 38 - 40kg nhưng vẫn gùi 80 - 100kg gạo. Có những chuyến mang theo 4 quả đạn DKB nặng hơn 1 tạ, vượt những con dốc dài giữa núi rừng. Đường đi hiểm trở, nhớ nhà, sợ hãi là những cảm xúc thường trực của những cô gái tuổi mười tám, đôi mươi.

“Nhưng hồi đó, mình có tiếng hát. Hát để át tiếng bom đạn. Mình hát để động viên anh em, để sau những giờ gùi hàng, ai cũng có tiếng cười, có thêm sức mà tiếp tục chiến đấu. Vừa làm, vừa hát thì mới thấy nhẹ lòng, mới khích lệ tinh thần, mới đi được đường dài”, bà Mười hồi tưởng.

Những giai điệu dân ca Quảng Đà hay các ca khúc cách mạng như Cô gái mở đường, Trần Thị Lý, Việt Nam trên đường chúng ta đi…, được cất lên sau những giờ làm nhiệm vụ nặng nhọc. Những tiếng hát thời chiến về người lính, quê hương, đất nước ấy không chỉ để giải trí mà còn tiếp thêm tinh thần cho những người trẻ đang sống giữa mưa bom bão đạn.

Từ lời ca hôm qua đến ký ức hôm nay

Chiến tranh đi qua, những người trẻ năm nào cũng lần lượt bước sang một cuộc đời khác. Bà Mười tiếp tục công tác trong Hội Liên hiệp phụ nữ Quảng Đà từ năm 1974 - 2002, đảm nhiệm vị trí Phó chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ TP Đà Nẵng. Sau nghỉ hưu, bà còn gắn bó 14 năm làm công tác xã hội, từ thiện tại Hội Bảo trợ phụ nữ và trẻ em nghèo bất hạnh TP Đà Nẵng.

Nhưng những người đồng đội cũ chưa bao giờ rời khỏi ký ức của bà. Bao người may mắn trở về, nhưng cũng không ít đồng đội đã vĩnh viễn nằm lại chiến trường. Giữa làn mưa bom bão đạn, họ được chôn cất vội vàng ngay tại nơi ngã xuống, khiến hành trình quy tập hài cốt sau ngày hòa bình gian nan đến nghẹn lòng.

Bởi thế, mỗi lần một người đồng đội tìm đến nhờ bà xác nhận giấy tờ để hưởng chế độ, bà vẫn cố gắng giúp trong khả năng của mình. Ở tuổi 80, bà vẫn đi xác nhận, ký giấy, đồng hành cùng họ hoàn thiện thủ tục. Với bà, đó không phải là một việc quá lớn, chỉ là việc nên làm cho những người đã cùng mình đi qua một thời tuổi trẻ.

Có lẽ vì thế, mỗi bài hát với nữ Chính trị viên Tổng đội ấy đều là một lát cắt ký ức về đồng đội, những cung đường và một thời tuổi trẻ quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh. Bà không hát để kể về gian khổ, mà hát để nhớ những người đã cùng mình đi qua chiến tranh.

Với thế hệ hôm nay, những câu chuyện đó có thể đã trở thành một phần của lịch sử. Nhưng qua tiếng hát của một người từng trực tiếp sống trong những năm tháng ấy, lịch sử bỗng trở nên gần hơn, có giọng nói, có giai điệu và có những con người cụ thể.

Những 'tọa độ lửa' mang tên các nữ anh hùng trong chiến tranh Việt Nam

‘Huyền thoại tuổi thanh xuân’ với hàng trăm đêm diễn được khởi đi trong suốt 4 năm qua, vẫn đang tiếp tục đi tiếp hành trình ‘truyền lửa’ và sẽ có những suất diễn miễn phí cho khán giả dịp 27-7 năm nay.