Hội nghị thượng đỉnh Lumière Summit 2026 diễn ra ngày 7-9 tại Pháp, quy tụ hơn 200 nhân vật quyền lực hàng đầu của ngành công nghiệp điện ảnh toàn cầu, đến từ 50 quốc gia thuộc 5 châu lục. 

TS Ngô Phương Lan - Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam (VFDA), Giám đốc Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng qua 4 mùa - là một trong những đại biểu của Việt Nam có mặt.

Lumière Summit hướng tới việc tìm kiếm các giải pháp cho ngành công nghiệp điện ảnh trước những biến đổi sâu sắc do trí tuệ nhân tạo (AI), các dịch vụ phát trực tuyến (streaming) và nền kinh tế sáng tạo (creator economy) gây ra.

Tại sự kiện này, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron kêu gọi một hình thức "đa phương" mới để hỗ trợ công nghiệp điện ảnh toàn cầu.

Điện ảnh có thể đối thoại rộng lớn hơn

* Lần đầu có một hội nghị thượng đỉnh về điện ảnh toàn cầu được tổ chức với quy mô lớn, cùng nhiều tuyên bố và sáng kiến quan trọng. Thưa TS Ngô Phương Lan, bà nghĩ gì về tầm nhìn của Lumière Summit 2026?

- Theo tôi, Lumière Summit 2026 đã mở ra một cách nhìn mới về điện ảnh: đây vừa là một lĩnh vực văn hóa, vừa là một ngành công nghiệp sáng tạo, một công cụ của sức mạnh mềm và ngày càng có vị trí quan trọng trong chương trình nghị sự toàn cầu.

Điều tôi ấn tượng nhất là hội nghị đã đưa điện ảnh vào những cuộc đối thoại rộng hơn về công nghệ, kinh tế, bản sắc văn hóa và phát triển bền vững. Tôi cũng đặc biệt đồng tình với tinh thần hợp tác mà Lumière Summit đề cao.

Những vấn đề như trí tuệ nhân tạo, bản quyền, sự chi phối của các nền tảng hay nguy cơ thu hẹp đa dạng văn hóa đều vượt ra ngoài phạm vi của một quốc gia, nghĩa là mỗi quốc gia khó có thể tự mình giải quyết tất cả.

Vì vậy, Lumière Summit không chỉ là một diễn đàn để trao đổi, mà còn gợi mở về một cơ chế hợp tác mới cho điện ảnh toàn cầu, trong đó các quốc gia, tổ chức và doanh nghiệp cùng chia sẻ trách nhiệm đối với tương lai của ngành.

* Sự kiện cho thấy điện ảnh ngày càng có vai trò quan trọng như thế nào?

- Lumière Summit cho thấy điện ảnh đang giữ một vai trò ngày càng quan trọng trong đời sống kinh tế, văn hóa và đối ngoại của mỗi quốc gia. Điện ảnh tạo ra giá trị kinh tế, việc làm, thúc đẩy du lịch, đồng thời góp phần định hình hình ảnh của một đất nước trong mắt bạn bè quốc tế.

Một bộ phim thành công có thể đưa ngôn ngữ, cảnh quan, lịch sử và bản sắc của một quốc gia đến với hàng triệu khán giả. 

Trong một thế giới còn nhiều khác biệt và chia rẽ, điện ảnh cũng có khả năng tạo ra sự đồng cảm vượt qua biên giới. Đó là một dạng sức mạnh mềm, nhưng tác động rất sâu rộng.

* Tầm nhìn của Lumière Summit sẽ giúp định hình lại cán cân giữa điện ảnh chiếu rạp truyền thống và các nền tảng công nghệ mới ra sao?

- Tôi cho rằng, Lumière Summit gợi mở một cách tiếp cận khá cân bằng. Tương lai của điện ảnh không nên được nhìn như sự lựa chọn giữa rạp chiếu và nền tảng số. Tương lai mở ra một trật tự mới, trong đó hai phương thức này cùng tồn tại, cùng phát triển và cùng có trách nhiệm với điện ảnh.

Nền tảng số giúp tác phẩm tiếp cận khán giả nhanh chóng và rộng rãi hơn, trong khi rạp chiếu vẫn giữ được trải nghiệm cộng đồng và giá trị đặc thù của nghệ thuật điện ảnh.

Điều quan trọng là mối quan hệ giữa hai bên cần được xây dựng trên những nguyên tắc rõ ràng: minh bạch dữ liệu, chia sẻ doanh thu công bằng, bảo vệ bản quyền, tôn trọng thời gian khai thác tại rạp và có cơ chế tái đầu tư cho sản xuất trong nước.

Công nghệ cần mở rộng cơ hội sáng tạo, chứ không nên biến điện ảnh thành những nội dung đồng dạng, bị chi phối bởi thuật toán. Đây là một đóng góp quan trọng của Lumière Summit: thúc đẩy việc xây dựng một hệ sinh thái điện ảnh hiện đại, công bằng và đa dạng hơn cả về nội dung và phương thức thể hiện.

Điện ảnh Việt cần đi nhanh hơn

* Từ Lumière Summit, bà nghĩ gì về điện ảnh Việt Nam? Chúng ta nên làm gì để điện ảnh trong nước không bị đứng ngoài làn sóng chuyển đổi toàn cầu này?

- Lumière Summit cho thấy điện ảnh Việt Nam đang đứng trước một cơ hội rất lớn, nhưng đồng thời cũng phải đối mặt với yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ. Chúng ta không đứng ngoài làn sóng toàn cầu, nhưng rõ ràng vẫn cần đi nhanh hơn nữa.

Thị trường điện ảnh Việt Nam đang tăng trưởng, khán giả ngày càng quan tâm và yêu thích phim Việt, trong khi một thế hệ nhà làm phim mới cũng đang từng bước khẳng định mình. Tuy nhiên, nền tảng công nghiệp, chất lượng nhân lực và các chính sách hỗ trợ vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển đó.

Theo tôi, trước mắt cần tập trung vào năm việc. Thứ nhất là hình thành quỹ hỗ trợ phát triển điện ảnh. Thứ hai là xây dựng các chính sách ưu đãi đủ sức cạnh tranh để thu hút các đoàn phim quốc tế. 

Thứ ba là phát triển cơ sở dữ liệu minh bạch về thị trường. Thứ tư là đào tạo nhân lực cho sản xuất số, kỹ xảo và trí tuệ nhân tạo. Cuối cùng là tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo vệ bản quyền và quyền lợi của người sáng tạo.

Nhưng cần nhìn nhận rõ, yếu tố quyết định vẫn là chất lượng tác phẩm. Điện ảnh Việt Nam chỉ có thể đi ra thế giới bằng những câu chuyện mang căn cước Việt Nam, nhưng được kể bằng ngôn ngữ điện ảnh và chất lượng tiệm cận quốc tế.

Nếu tận dụng tốt những gợi mở từ Lumière Summit, Việt Nam không chỉ thích ứng với quá trình chuyển đổi toàn cầu, mà còn có thể trở thành một chủ thể tích cực trong hệ sinh thái điện ảnh khu vực và quốc tế.

* Là Giám đốc DANAFF, bà dự định đưa những góc nhìn, sáng kiến hoặc mô hình hợp tác nào từ Lumière Summit vào các mùa liên hoan phim tiếp theo?

- Từ Lumière Summit, tôi càng nhận thấy DANAFF cần phát triển đồng thời trên ba trụ cột: tác phẩm, tài năng và công nghiệp điện ảnh. Đây cũng là định hướng để DANAFF không chỉ dừng lại ở một liên hoan phim, mà trở thành nền tảng kết nối điện ảnh Việt Nam với khu vực và thế giới.

Bên cạnh chương trình phim và các giải thưởng, chúng tôi sẽ tiếp tục nâng tầm DANAFF TALENTS, Project Market và Industry Days; đồng thời tăng cường kết nối các dự án Việt Nam với các quỹ điện ảnh, nhà sản xuất, nhà phát hành và nền tảng quốc tế.

DANAFF cũng muốn đưa những vấn đề mới như trí tuệ nhân tạo, bản quyền, đồng sản xuất và thu hút các đoàn phim quốc tế vào chương trình đối thoại thường niên. Quan trọng hơn, các cuộc thảo luận cần gắn với những thỏa thuận và cơ hội hợp tác cụ thể.

Hướng tới năm APEC 2027, DANAFF dự kiến xây dựng "Tâm điểm Điện ảnh APEC" như một không gian giới thiệu phim, gặp gỡ các nhà làm phim và thúc đẩy hợp tác giữa Việt Nam với các nền điện ảnh trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Đây sẽ là một bước đi cụ thể để DANAFF tiếp nhận tinh thần hợp tác của Lumière Summit và chuyển hóa tinh thần đó thành những cơ hội thiết thực cho điện ảnh Việt Nam.

Đà Nẵng có cảnh quan thu hút, hạ tầng ngày càng hoàn thiện và sức hấp dẫn của một thành phố cởi mở, năng động. DANAFF còn trẻ, vì vậy chúng tôi không muốn đặt ra những mục tiêu lớn chỉ bằng lời nói. Uy tín cần được tích lũy qua từng mùa liên hoan, bằng chất lượng chương trình, sự chuyên nghiệp trong tổ chức và những cơ hội thực sự dành cho các nhà làm phim.

Mục tiêu cuối cùng của chúng tôi là xây dựng DANAFF trở thành một cầu nối tin cậy, góp phần đưa Đà Nẵng trở thành một điểm đến điện ảnh có vị thế trong khu vực và trên thế giới.

* Cảm ơn bà!

Phim ảnh toàn cầu cạnh tranh với Hollywood ra sao?

Hollywood từng xây dựng vị thế là trung tâm không thể tranh cãi của điện ảnh thế giới, nhưng kỷ nguyên thống trị đơn cực ấy đang nhanh chóng phai nhạt.