Từ đường hô hấp đến trái tim: Mối nguy từ cúm, phế cầu và RSV

Chương trình có sự tham gia của PGS.TS.BS. Trần Hòa - Phó Trưởng khoa Tim mạch can thiệp, Trưởng Đơn nguyên Can thiệp nội mạch và TS BS. Nguyễn Huy Luân - Trưởng Đơn nguyên Tiêm chủng, BV ĐHYD.

Mở đầu buổi tư vấn, một trường hợp thực tế được đưa ra để minh họa cho mối liên hệ này: Người bệnh nữ 59 tuổi, có tiền sử tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và bệnh động mạch vành đã đặt stent, đến khám và điều trị tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh (BV ĐHYD).

Trong quá trình điều trị, người bệnh đột ngột khó thở, cần hỗ trợ hô hấp, đồng thời xuất hiện bất thường trên điện tâm đồ, tăng men tim và giảm chức năng co bóp thất trái. Kết quả xét nghiệm xác định người bệnh nhiễm cúm A. Sau điều trị, các triệu chứng cải thiện và chức năng tim dần hồi phục.

Trường hợp này cho thấy ở người có bệnh tim mạch, nhiễm trùng đường hô hấp không chỉ gây ảnh hưởng đến hệ hô hấp mà còn có thể làm gia tăng gánh nặng lên hệ tim mạch và tác động đến bệnh lý nền.

Vì vậy, bên cạnh kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu và tuân thủ điều trị, chủ động phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng như cúm, phế cầu và virus hợp bào hô hấp (RSV) cũng là vấn đề cần được quan tâm.

Phân tích rõ hơn về vấn đề, PGS TS BS. Trần Hòa cho biết, trên thực tế đã ghi nhận những trường hợp người bệnh nhập viện vì nhồi máu cơ tim hoặc suy tim nặng lên sau khi xuất hiện các triệu chứng nhiễm trùng như sốt, ho, cảm cúm.

Ở người suy tim, bệnh mạch vành, bệnh van tim hoặc một số bệnh lý tim mạch khác, khả năng thích nghi trước các stress cấp tính có thể hạn chế hơn. Khi nhiễm trùng xảy ra, phản ứng viêm, sốt và tăng nhu cầu chuyển hóa khiến tim phải hoạt động nhiều hơn.

Ở người có xơ vữa động mạch, phản ứng viêm còn có thể làm mảng xơ vữa mất ổn định, thúc đẩy hình thành huyết khối và làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng trong giai đoạn sớm sau nhiễm cúm, đặc biệt trong tuần đầu sau khi được chẩn đoán.

Theo PGS TS BS. Trần Hòa, phòng ngừa nhiễm trùng cần được đặt trong tổng thể chiến lược quản lý nguy cơ tim mạch, song song với kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu, duy trì cân nặng hợp lý, không hút thuốc lá và tuân thủ điều trị.

Ở góc độ tiêm chủng, TS BS. Nguyễn Huy Luân cho biết người lớn tuổi và người có bệnh nền là những nhóm cần đặc biệt lưu ý trước các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. Quá trình lão hóa miễn dịch có thể làm giảm khả năng đáp ứng bảo vệ của cơ thể, trong khi người có bệnh tim mạch có thể có khả năng thích nghi với tình trạng sốt, thiếu oxy hoặc nhiễm trùng hạn chế hơn.

Bên cạnh cúm và phế cầu, RSV cũng là tác nhân cần được quan tâm. Dù thường được biết đến nhiều ở trẻ nhỏ, RSV vẫn có thể gây bệnh và tái nhiễm ở người trưởng thành. Ở người lớn tuổi hoặc có bệnh nền, virus này có thể gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới, viêm phổi, thiếu oxy và làm tăng gánh nặng lên hệ tim mạch.

Bệnh tim mạch không mặc nhiên là lý do phải trì hoãn tiêm chủng. Theo TS BS. Nguyễn Huy Luân, phần lớn trường hợp có tình trạng sức khỏe ổn định vẫn có thể được xem xét tiêm sau khám sàng lọc.

Người đang sử dụng thuốc chống đông hoặc có nguy cơ chảy máu cần cung cấp đầy đủ thông tin để bác sĩ đánh giá và hướng dẫn phù hợp.

Ngược lại, nếu người bệnh đang khó thở, suy tim chưa ổn định, còn đau ngực, huyết áp chưa được kiểm soát hoặc vừa can thiệp mạch vành nhưng tình trạng lâm sàng chưa ổn định, bác sĩ sẽ cân nhắc thời điểm tiêm phù hợp.

PGS TS BS. Trần Hòa lưu ý, khi sức khỏe đã ổn định, người bệnh không nên tự trì hoãn việc tiêm chủng quá lâu mà cần trao đổi với bác sĩ để được tư vấn theo từng tình trạng cụ thể.

Đối với người có bệnh tim mạch, bảo vệ trái tim không chỉ bắt đầu từ việc kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu hay tuân thủ điều trị. Chủ động phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cũng là một phần của kế hoạch chăm sóc sức khỏe toàn diện.

Việc tiêm chủng cần được cá thể hóa theo độ tuổi, bệnh nền, nguy cơ, tiền sử tiêm chủng và tình trạng sức khỏe tại thời điểm tiêm.