Trường Phổ thông Năng khiếu: Những ngày tháng vàng son

Với tôi, câu nói của W. Shakespeare không chỉ là một triết lý về thời gian, mà còn là một cách ứng xử với thành tựu. 

Quá khứ đáng được trân trọng, nhưng không phải để trú ngụ; truyền thống đáng được gìn giữ, nhưng không phải để tự mãn. Điều làm nên sức sống của một con người, cũng như của một ngôi trường, luôn nằm ở khả năng kiến tạo tương lai.

Không bằng lòng với cái đã biết 

Gần mười năm gắn bó với Trường Phổ thông Năng khiếu (ĐH Quốc gia TP.HCM), tôi có cơ hội chứng kiến nhiều thế hệ học sinh trưởng thành và đồng hành cùng những đồng nghiệp luôn nghiêm cẩn với nghề. 

Quãng thời gian ấy chưa đủ dài để nói rằng mình hiểu hết về ngôi trường này, nhưng đủ để nhận ra một điều: giá trị của Phổ thông Năng khiếu chưa bao giờ chỉ được đo bằng những bảng vàng thành tích. 

Điều đáng quý hơn nằm ở tinh thần đã tạo nên những thành tích ấy - tinh thần không bằng lòng với cái đã biết, không thỏa mãn với cái đã đạt được và luôn coi mỗi giới hạn là điểm khởi đầu của một giới hạn mới.

Là giáo viên ngữ văn, tôi vẫn tin rằng văn chương trước hết là hành trình khám phá con người. Một tác phẩm lớn không đem đến những kết luận bất biến mà mở ra những khả năng suy nghĩ mới. 

Một giờ học văn thành công không phải là giờ học có nhiều câu trả lời đúng nhất, mà là giờ học khiến người học bước ra với nhiều câu hỏi hơn khi bước vào. 

Có lẽ chính vì vậy mà tôi luôn thấy mình may mắn khi được giảng dạy trong một môi trường mà tư duy độc lập được khuyến khích, phản biện được tôn trọng và sự khác biệt trong cách cảm nhận không bị xem là một sai lệch cần phải điều chỉnh.

Nhiều người cho rằng người thầy là người truyền đạt tri thức. Tôi nghĩ đầy đủ hơn, người thầy phải là người giữ cho tri thức luôn ở trạng thái vận động. Muốn học trò không ngừng tiến về phía trước thì chính người thầy cũng không được phép dừng lại. 

Điều ấy đặc biệt đúng ở Phổ thông Năng khiếu - nơi những câu hỏi của học sinh nhiều khi buộc giáo viên phải đọc thêm một cuốn sách, suy nghĩ thêm một góc nhìn, hoặc xem xét lại chính điều mình từng mặc nhiên thừa nhận. 

Trong một môi trường như thế, việc dạy và việc học không còn là hai quá trình tách biệt, cả thầy và trò cùng tham gia vào một hành trình nhận thức, trong đó không ai sở hữu chân lý một cách trọn vẹn.

Khát vọng vươn lên trở thành phẩm chất chung

Điều khiến tôi trân trọng ngôi trường này còn nằm ở văn hóa học thuật được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Một ngôi trường có thể tạo nên thành tích nhờ những cá nhân xuất sắc, nhưng chỉ khi hình thành được một môi trường mà sự nghiêm túc, trung thực và khát vọng vươn lên trở thành phẩm chất chung, ngôi trường ấy mới có thể phát triển bền vững. 

Chính môi trường ấy giúp mỗi học sinh hiểu rằng tài năng không phải là đặc quyền để tự hào, mà là trách nhiệm để cống hiến, giúp mỗi giáo viên hiểu rằng kinh nghiệm không phải là lý do để lặp lại chính mình, mà là nền tảng để tiếp tục đổi mới.

Trong văn học, có những nhân vật thất bại không phải vì thiếu năng lực, mà vì mãi sống trong vinh quang của quá khứ. Một cá nhân như vậy sẽ dần đánh mất khả năng hướng về phía trước, một tập thể cũng vậy. 

Nếu truyền thống chỉ còn được nhắc đến như một niềm kiêu hãnh, thay vì một động lực thôi thúc mỗi thế hệ phải làm tốt hơn thế hệ trước, thì truyền thống ấy sớm muộn cũng sẽ trở thành một di sản tĩnh tại. Giá trị của lịch sử không nằm ở việc nó đã từng huy hoàng đến đâu, mà ở việc nó có tiếp tục tạo ra động lực cho hiện tại hay không.

Có lẽ đó cũng là điều tôi cảm nhận rõ nhất khi làm việc tại trường Phổ thông Năng khiếu. Mỗi thành tích của hôm qua đều được ghi nhận, nhưng không ai xem đó là đích đến. Mỗi thành công đều trở thành một chuẩn mực mới, buộc những người đi sau phải nỗ lực nhiều hơn để vượt qua. 

Chính sự kế tiếp không ngừng ấy tạo nên bản sắc của một ngôi trường luôn hướng về phía trước. Ở đây, truyền thống không đứng phía sau để níu giữ bước chân, mà đứng phía sau để nâng đỡ những bước đi tiếp theo.

Bởi thế, nếu có một điều tôi muốn nói về Trường Phổ thông Năng khiếu sau gần mười năm gắn bó, thì đó không chỉ là niềm tự hào về những gì ngôi trường đã đạt được, mà là niềm tin vào những gì ngôi trường còn có thể đạt tới. 

Những bảng vàng sẽ còn được viết tiếp, những công trình nghiên cứu, những sáng kiến giáo dục, những thế hệ học sinh tài năng sẽ còn tiếp tục xuất hiện. Điều đáng kỳ vọng nhất không phải là việc lặp lại những đỉnh cao cũ, mà là khả năng chinh phục những đỉnh cao chưa từng có.

'Người mẹ khó tính' và đám 'nhất quỷ nhì ma' ở trường chuyên Trần Phú

Từng sợ cô chủ nhiệm nghiêm khắc đến 'co rúm', đám học trò nghịch ngợm năm nào giờ đã trưởng thành, chỉ còn một ước ao được nghe cô cằn nhằn thêm lần nữa.