Trung Quốc tăng mua nhưng tại sao ngành điều Việt vẫn gặp khó?

Ngày 27-10, tại TP.HCM, Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas) phối hợp Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị Điều quốc tế Việt Nam lần thứ 15. Sự kiện thu hút hơn 500 đại biểu đến từ 40 quốc gia, vùng lãnh thổ cùng đại diện các hiệp hội, doanh nghiệp.

Xuất khẩu ấn tượng, nhu cầu tăng mở ra cơ hội

Theo Vinacas, đến tháng 10-2026, Việt Nam đã xuất khẩu hơn 600.000 tấn nhân điều, đạt kim ngạch hơn 4,2 tỉ USD. Trung Quốc và Hoa Kỳ là 2 thị trường nhập khẩu lớn nhất, với tỉ trọng lần lượt 21,6% và 15,2%.

Theo nhiều chuyên gia, thị trường Trung Quốc tăng mua, giá xuất khẩu bình quân tăng so với cùng kỳ. Do đó nếu hoạt động xuất khẩu tăng trưởng tốt trong quý 4, hết năm 2026 giá trị xuất khẩu nhân điều có thể đạt 5,5 tỉ USD, phá mức kỷ lục 5,4 tỉ USD của 2025.

Ông Phạm Văn Công, Chủ tịch Vinacas, cho biết Việt Nam tiếp tục giữ vị trí quốc gia chế biến và xuất khẩu nhân điều lớn nhất thế giới trong gần hai thập kỷ qua, chiếm trên 80% tổng sản lượng nhân điều xuất khẩu toàn cầu. Kết quả này khẳng định năng lực và vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng điều quốc tế.

Tại hội nghị, ông Ashok Krishen, Chủ tịch Hội đồng Hạt quả khô quốc tế (INC), thông tin thị trường hạt toàn cầu tăng trưởng trung bình 8% mỗi năm trong 10 năm qua. Nhu cầu tiêu thụ hạt quả khô đạt khoảng 1,4 triệu tấn mỗi năm, trong đó hạt điều chiếm tỉ trọng lớn nhất. Hoa Kỳ và EU là những thị trường tiêu thụ lớn.

Theo ông Ashok Krishen, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chế độ dinh dưỡng, đặc biệt là giới trẻ. Xu hướng này giúp mở ra cơ hội để ngành hạt và quả khô mở rộng thị trường, tạo dư địa phát triển các sản phẩm hạt điều phù hợp.

"Với vị thế lớn trong chế biến và xuất khẩu nhân điều toàn cầu, Việt Nam có nền tảng để tiếp tục phát huy vai trò trong chuỗi giá trị quốc tế, tạo được giá trị cao hơn nữa", ông Ashok Krishen nhận định.

Phát triển bền vững, tăng liên kết là đòi hỏi sống còn

Theo ông Phạm Văn Công, dù giá trị xuất khẩu ổn định nhưng những biến động về chính sách thuế quan, rào cản thương mại và chi phí sản xuất, vận tải, logistics, tài chính đang tạo sức ép lên toàn chuỗi, dẫn đến lợi nhuận có được không như kỳ vọng.

Trong bối cảnh đó, ngành điều phải xác định hướng phát triển bền vững trong 10-20 năm tới. Trọng tâm là chuyển từ xuất khẩu sản phẩm sơ chế sang chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm.

"Ngành điều là một chuỗi cung ứng và giá trị toàn cầu. Vì vậy phát triển bền vững cần sự phối hợp giữa các quốc gia, nhà cung cấp nguyên liệu, chế biến và phân phối. Các bên cần minh bạch thông tin thị trường, chia sẻ dữ liệu cung cầu, biến động giá", ông Công nhận định.

Trong khi đó ông Trần Ngọc Hải, đại diện Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương, cũng bày tỏ ngành điều Việt Nam đang đối mặt với những thách thức mang tính cấu trúc và dài hạn như sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, hàng rào kỹ thuật về phát triển bền vững, cạnh tranh từ các nước sản xuất nguyên liệu.

Đáng chú ý, Việt Nam hiện phải nhập khẩu khoảng 80% lượng điều thô phục vụ chế biến, trong khi quỹ đất dành cho sản xuất điều trong nước hạn chế.

"Sự phụ thuộc này đặt ra yêu cầu phải chủ động tổ chức nguồn cung, nâng cao hiệu quả chế biến. Ngoài ra, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy bán sản phẩm sẵn có sang cung ứng sản phẩm có giá trị gia tăng cao, tăng hiện diện thương hiệu ở nước ngoài", ông Hải phát biểu.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, đại diện Bộ Công Thương cho biết đang định hướng đổi mới xúc tiến thương mại theo hướng kết hợp phương thức trực tiếp và trực tuyến, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn trong dự báo thị trường, đồng thời chú trọng xúc tiến xanh, xúc tiến số.

Loạt lý do khiến ngành điều Việt Nam lo khó tồn tại

Nếu việc nhập khẩu điều thô từ châu Phi tiếp tục thiếu ổn định, điều nhân chế biến xuất khẩu với giá thấp, ngành sản xuất hạt điều Việt Nam sẽ gặp khó khăn, thậm chí có thêm nhiều nhà máy có thể phá sản.