Phóng to

Thủ tướng Phan Văn Khải và toàn đoàn đến đặt hoa trước tượng đài thi hào Nguyễn Trãi - Ảnh: Đoan Trang

TTCN - Nhạc phẩm Đàn chim Việt giữa thủ đô Ottawa và bức tượng Nguyễn Trãi tại thành phố Québec là những dấu ấn sâu đậm về sức sống của con người và tâm hồn Việt ở một vùng đất cách xa Tổ quốc cả nửa vòng trái đất gây niềm cảm xúc để hội tụ mọi người VN đối với quê hương đất tổ, vào lúc công cuộc giao lưu và hội nhập với thế giới ngày càng rộng mở.

Những thành viên trong đoàn đại biểu VN tháp tùng Thủ tướng Phan Văn Khải tham dự bữa dạ tiệc do Thủ tướng Canada Paul Martin chiêu đãi vào chập tối ngày 27-6 hẳn đều giữ được một ấn tượng thật sâu sắc. Đó không chỉ là không khí trang trọng và những lời lẽ tốt đẹp trao đổi giữa những nhà lãnh đạo hai nước. Nhưng cùng với vẻ hoành tráng của khung cảnh, cùng với sự trang trọng của các nghi thức, cái gây ấn tượng sâu sắc nhất đối với các quan khách VN, lan tỏa sang cả các bạn Canada và đoàn ngoại giao là âm thanh tuyệt vời từ một dàn nhạc dây cổ điển.

Phóng to “Nguyễn Trãi là một hiền tài nhưng cuộc đời thật gian nan. Song hiền tài bao giờ cũng được nhân dân muôn đời kính trọng”

Ấn tượng đầu tiên là khi bài quốc ca VN vang lên. Dàn nhạc dây vốn êm dịu đã được các nhạc công tài ba hòa quyện được cả chất trầm hùng của một hành khúc “tiến quân” với cái lãng mạn của thế hệ làm nên cuộc cách mạng cách đây 60 năm. Đó chính là cái chất không trộn lẫn được của Văn Cao. Trong suốt bữa tiệc, các nhạc công biểu diễn xen kẽ giữa những bản hòa tấu nhạc cổ điển Canada và phương Tây là những khúc dân ca VN được phối khí một cách hết sức tài tình khiến cử tọa không ngớt vỗ tay tán thưởng.

Nhưng bản nhạc gây xúc động nhất là bài Đàn chim Việt cũng của Văn Cao. Tôi không phải là người sành phê bình âm nhạc nên rất khó viết ra thành lời cái hay của bản nhạc hay cái khéo của người đàn. Chỉ biết rằng nhiều người đã lặng đi trong dòng suối âm thanh ấy. Mới hay cái sức mạnh của âm nhạc có thể cuốn mình vượt mọi không gian, làm cho mọi người nhớ tới Tổ quốc nơi cách xa nửa vòng trái đất. Nó có thể rút ngược thời gian để mọi người trở về với ký ức của một thời đã xa... Bài hát ấy được Văn Cao làm vào cái thời cả một dân tộc như những cánh chim giang hồ bỗng nghe tiếng gọi đàn mà từ “Nam qua Bắc sang Trung” cùng chung nhịp cánh vỗ hướng về một tương lai đầy ước vọng...

Đã hơn cả 60 năm, Đàn chim Việt ngân vang trong lòng người Việt qua biết bao biến cố của lịch sử cho dù có rất nhiều số phận khác nhau, nhưng với ai cũng vẫn cảm được nguyên vẹn cái sinh khí làm trỗi dậy tình yêu đối với Tổ quốc.

Trong đêm đại tiệc ấy, cũng như trong các cuộc tiếp xúc và chiêu đãi khác trên đất Canada dù ở Ottawa, Québec hay Toronto, dù là ông thủ tướng, ông thủ hiến các bang, ông bộ trưởng Bộ Công dân và di trú hay ông thị trưởng thành phố di sản văn hóa thế giới Québec... đều đề cập tới cộng đồng người Việt ở Canada với những lời lẽ tốt đẹp đến không ngờ. Dùng chữ “không ngờ” thành thật là tâm trạng của tôi cũng như nhiều người trong đoàn từ VN sang.

Các nhà lãnh đạo Canada đều coi cộng đồng gốc Việt ở Canada là ưu tú với nhiều phẩm chất cao về trí tuệ, về sự cần cù chăm chỉ, có chí tiến thủ và khả năng hòa nhập, đóng góp nhiều đối với xã hội Canada. Có vị còn coi đây là “tài sản quí” của đất nước mình... Trong một tiệc chiêu đãi khác tại Québec, có vị lãnh đạo sở tại còn cho rằng một người Canada mẫu mực phải có những phẩm chất của người Ireland và VN...

Cho đến nay ở Canada - một đất nước có tổng số 32 triệu dân, cộng đồng người Việt có khoảng 250.000 người, tức là tuy không nhỏ nhưng mới chỉ chiếm khoảng hơn 0,7%. Cả nước Canada có hơn 60 dân tộc, trong đó đa số là người gốc châu Âu (66%, trong đó gốc Anh là 28% và Pháp là 23%), người lai 26%, thổ dân da đỏ 2%. Trong số 6% gốc châu Á thì số đông hơn là người Hoa và người Ân. Vậy thì cái gì đã khiến 250.000 người gốc Việt được đánh giá cao như vậy?

Người Việt ban đầu tìm đến Canada, một xứ sở tuy giàu có nhưng giá lạnh suốt nửa năm, vốn không nhiều, họ chọn các nước ở phương nam ấm áp hơn. Nhưng số đông là đến trong một hoàn cảnh lịch sử không có sự lựa chọn, và trong số họ sau vài chục năm khi nhìn lại có thể tự cảm được rằng đôi khi “họa biến thành phúc”.

Đất nước Canada với những truyền thống văn hóa của mình đã cưu mang họ; một quốc gia rộng tới ngót 10 triệu km² cần đến nhân lực của họ; một xứ sở đã từng là mảnh đất di trú của cư dân đến từ nhiều phương trời nên rộng mở đón nhận họ... Và ngược lại, cộng đồng người Việt cũng phát huy những khả năng của mình để gia nhập và đóng góp vào sự phồn vinh của quốc gia xếp hàng thứ 8 về tiềm lực kinh tế trên thế giới này.

Các bạn Việt kiều cho rằng mức sống của cộng đồng người Việt ở Canada cũng tương đương như ở Mỹ lại có phần ổn định hơn. Tôi đã gặp một người bà con của một thành viên trong đoàn vốn là một chuyên viên ngành dầu khí, nay đã về hưu, một mình xoay xở kinh doanh. Đến nay bà đã là chủ của nhiều bất động sản, trong đó có cả một tổ hợp dịch vụ ăn uống và mua sắm dài cả nửa cây số, thuê người Nhật quản lý. Tôi cũng gặp một số giáo sư đại học và được biết các thế hệ trẻ gốc Việt sinh ra tại Canada có tỉ lệ thành đạt cao trong học tập và lập nghiệp.

Lớp người trẻ này bắt đầu hòa nhập hoàn toàn vào xã hội Canada hiện đại. Những hiểu biết về VN có thể bị phai nhạt mà đáng nói nhất là ngôn ngữ. Nhưng Canada, do hoàn cảnh lịch sử, rất trân trọng nền văn hóa bản địa và các nền văn hóa cấu thành trong đó có VN. Do vậy, nếu biết tổ chức và có những sáng kiến thích hợp thì việc gìn giữ bản sắc cộng đông rất thuận lợi vì được xã hội khuyến khích và tạo điều kiện... Đến thăm Bảo tàng các nền văn minh của Canada ở thủ đô càng thấy rất rõ điều đó.

Trong những bài phát biểu của mình, Thủ tướng Phan Văn Khải bày tỏ sự hài lòng và tự hào vì có cộng đồng VN được Nhà nước Canada đánh giá cao như vậy. Nhưng ông cũng bày tỏ một cách thẳng thắn trước các nhà lãnh đạo Canada điều ông đã khuyên bà con Việt kiều khi đến gặp ông rằng cộng đồng người Việt hãy gắn bó với quê hương hơn nữa, nhưng cũng như ở Canada, cần tuân thủ nghiêm pháp luật.

Ý của vị đứng đầu Nhà nước VN muốn nhắc đến vụ ta xử mức án cao nhất với một phụ nữ là công dân Canada gốc Việt vì tội vận chuyển ma túy cách đây mấy năm đã khiến quan hệ giữa hai nước một thời bị đình trệ. Thủ tướng nhấn mạnh rằng dân tộc VN đã mất hàng chục năm chiến tranh để giành độc lập, thống nhất đất nước sẽ làm mọi cái để gây dựng và phát huy vai trò thế hệ trẻ, đồng thời không thể để những tệ nạn xã hội làm băng hoại lớp người làm chủ đất nước trong tương lai. VN sẽ cân nhắc kỹ về án tử hình nhưng việc nghiêm khắc đối với những tội ác ấy là không thể nương nhẹ.

Một trong những hoạt động có ý nghĩa là trước khi rời Québec, thành phố di sản văn hóa nhân loại, Thủ tướng Phan Văn Khải và toàn đoàn đã đến đặt hoa trước tượng đại thi hào Nguyễn Trãi. Bức tượng bán thân của Ức Trai do cộng đồng người Việt ở Canada được phép của chính quyền Québec dựng lên để tưởng niệm một danh nhân văn hóa đã được UNESCO tôn vinh. Người khởi xướng làm bức tượng này là ông Nguyễn Ngọc Định, giáo sư Đại học Laval. Bức tượng bằng đồng hun phác họa một nét mặt khắc khổ nhưng thanh tao của bậc kỳ tài phải chịu nhiều cay đắng.

Tượng đặt trên một trụ ốp đá hoa cương màu đỏ tía có gắn một phù điêu nhỏ hình chùa Một Cột, nằm trên đường Auteuil gần cửa ngõ vào khu thành phố di sản và gần kề bức tượng đại thi hào Nga Puskin. Trân trọng đặt bó hoa tươi dưới chân tượng danh nhân rồi quây quần giữa mọi người, trong đó có nhiều bà con Việt kiều và vợ chồng giáo sư Định, Thủ tướng Phan Văn Khải nói trong niềm xúc động: “Nguyễn Trãi là một hiền tài nhưng cuộc đời thật gian nan. Song hiền tài bao giờ cũng được nhân dân muôn đời kính trọng”...

Toronto - Hà Nội, 7-2005