Điều này còn đẩy chi phí vận chuyển đội lên và áp lực giao hàng dồn về ban đêm.

Lo chi phí vận chuyển tăng theo số chuyến

Từ ngày 23-8 đến 4-9, Sở Xây dựng TP.HCM lấy ý kiến dự thảo quyết định của UBND TP.HCM quy định thời gian và phạm vi hoạt động của một số loại phương tiện vận chuyển hàng hóa, hành khách trên địa bàn.

Điểm đáng chú ý là dự thảo hạ ngưỡng kiểm soát xe tải từ 2,5 tấn theo quy định hiện hành xuống còn 1 tấn. Thay đổi này đang nhận được nhiều ý kiến từ các doanh nghiệp logistics do tác động trực tiếp đến hoạt động phân phối hàng hóa trong nội đô.

Chia sẻ với Tuổi Trẻ, ông Lương Quang Thi, Phó chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng TP.HCM (HLA), Chủ tịch Công ty ABA Cooltrans, cho rằng mục tiêu giảm ùn tắc và thống nhất quản lý sau khi hợp nhất địa giới là chính đáng. Tuy nhiên, nếu nhìn từ dòng vận chuyển hàng hóa, việc hạ ngưỡng tải trọng có thể đem lại kết quả ngược với mong muốn.

Theo dự thảo, khu vực nội đô nằm trong vành đai các tuyến Đỗ Mười - Lê Đức Anh - Lê Khả Phiêu (quốc lộ 1 cũ) - Nguyễn Văn Linh - cầu Phú Mỹ - Võ Chí Công - Đồng Văn Cống - Mai Chí Thọ - Võ Nguyên Giáp - Xa lộ Hà Nội.

Ô tô chở hàng, ô tô chuyên dùng có trọng tải đến 1 tấn không được lưu thông vào khu vực này từ 6h đến 9h và từ 15h đến 20h hằng ngày.

So với phương án trước, thời điểm bắt đầu hạn chế buổi chiều được đẩy sớm một giờ, từ 16h xuống 15h.

Trong khi đó, ô tô chở hàng, ô tô chuyên dùng, ô tô đầu kéo, ô tô kéo móc có tải trọng trên 1 tấn bị hạn chế từ 6h đến 22h. Các xe vẫn được chạy trên những tuyến vành đai nhưng không được đi vào khu vực bên trong trong thời gian quy định.

Nhóm xe từ trên 1 đến 2,5 tấn hiện là một trong những lực lượng phân phối hàng hóa chính trong nội thành. Với phương án mới, nhóm này từ chỗ bị hạn chế 7 giờ mỗi ngày sẽ chuyển sang 16 giờ.

Trong khi đó, nhu cầu sữa cho cửa hàng tiện lợi, thủy sản đông lạnh cho nhà hàng, thuốc cho nhà thuốc, rau củ cho siêu thị hay hàng thương mại điện tử đến từng khu dân cư không mất đi khi xe bị cấm. Cấm xe không làm dòng hàng nhỏ đi, nó chỉ đổi phương tiện.

Ông Thi lấy ví dụ mỗi ngày cần đưa 100 tấn hàng vào nội thành. Nếu sử dụng xe 2,5 tấn cần 40 chuyến. Nếu chuyển sang xe dưới 1 tấn, với tải trọng thực khoảng 950kg, cần tới 106 chuyến, tức tăng hơn 2,5 lần.

Theo ông Thi, tiêu chuẩn thiết kế đường Việt Nam quy đổi một xe tải hai trục bằng hai xe con, không phân biệt xe 990kg hay 2,5 tấn. Theo cách tính này, khi 40 xe trở thành 106 xe, lượng chiếm dụng đường tăng 165%.

Ngay cả khi tính theo phương án có lợi hơn cho xe nhỏ, coi xe dưới 1 tấn bằng một xe con và xe 2,5 tấn bằng 1,5 xe con, mức chiếm dụng vẫn tăng từ 60 lên 106 đơn vị, tương đương 75%. Chưa kể số lượt dừng đỗ bốc dỡ hàng cũng tăng từ 40 lên 106, diễn ra trên những tuyến đường nội đô vốn đã hẹp.

Chi phí có thể đi vào giá rau, sữa, thuốc

Theo doanh nghiệp logistics, một hệ quả khác là chi phí logistics tăng. Lương tài xế, khấu hao phương tiện, phí đường và thời gian chờ bốc dỡ gần như cố định theo chuyến. Khi lượng hàng trên mỗi chuyến giảm mạnh, chi phí tính trên mỗi tấn hàng sẽ tăng.

Dự thảo cho phép một số phương tiện thiết yếu được lưu thông vào khu vực hạn chế như xe phục vụ điện, nước, y tế, sửa chữa hạ tầng, bưu chính và vận chuyển một số thực phẩm tươi sống. Ông Thi đánh giá đây là điểm tích cực nhưng cho rằng ngoại lệ đang được xác định theo tên mặt hàng thay vì điều kiện bảo quản.

Ông Lương Quang Thi - Phó chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng TP.HCM (HLA), Chủ tịch Công ty ABA Cooltrans

"Có số liệu nào cho thấy xe từ 1 đến 2,5 tấn chạy trong khung 9h đến 16h là nguyên nhân gây ùn tắc không. Vì vậy, một quyết định ảnh hưởng đến hàng chục nghìn xe và hàng triệu người tiêu dùng cần đi kèm báo cáo đánh giá tác động, trong đó làm rõ tình trạng ùn tắc theo loại phương tiện, tuyến đường và khung giờ"

Sữa tươi, kem, thủy sản đông lạnh, thực phẩm chế biến đông lạnh hay thuốc cần bảo quản lạnh ngoài vắc xin đều phải sử dụng xe lạnh nhưng chưa rõ có thuộc diện được cấp phép hay không.

Đáng chú ý, với xe lạnh dưới 1 tấn, thùng cách nhiệt và máy lạnh chiếm một phần tải trọng nên khả năng chở thực tế chỉ còn khoảng 600-700kg.

Ở mức tải này doanh nghiệp khó vận hành có lãi. Nếu hàng lạnh phải chuyển sang xe thường, thùng xốp, đá cây để giảm chi phí, các tiêu chuẩn nhiệt độ mà ngành logistics đã xây dựng nhiều năm có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Một vấn đề khác được doanh nghiệp đặt ra là thời gian giao nhận hàng. Nếu xe trên 1 tấn bị hạn chế 16 giờ mỗi ngày, hoạt động phân phối nội đô của nhóm phương tiện này chủ yếu còn lại 8 giờ ban đêm.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp logistics cho rằng siêu thị, cửa hàng tiện lợi, nhà hàng hay nhà thuốc không thể đồng loạt nhận hàng lúc 2h sáng. Mỗi điểm nhận hàng ban đêm cần thêm một ca nhân sự, phát sinh chi phí, đồng thời hoạt động bốc dỡ có thể ảnh hưởng đến khu dân cư.

Ông dẫn trường hợp London thậm chí hạn chế xe tải nặng chạy ban đêm trên nhiều tuyến để bảo vệ người dân khỏi tiếng ồn. Dồn hết hàng vào ban đêm không phải giải pháp, nó chỉ chuyển vấn đề từ mặt đường sang giấc ngủ của người dân.

Trong khi đó, dự thảo còn cấm hẳn xe ba bánh từ đầu năm 2027. Theo ông Thi, như vậy hai lớp phương tiện phân phối hàng hóa cùng bị siết trong vòng một năm, trong khi chưa có các điểm trung chuyển hay bãi bốc dỡ ở rìa vành đai 2.

Vì vậy, ngưỡng 2,5 tấn đã được TP.HCM áp dụng từ năm 2018 nên trước khi thay đổi cần đánh giá dữ liệu của tám năm vận hành.

Đại diện doanh nghiệp cũng đặt vấn đề về thứ tự ưu tiên sử dụng mặt đường. Một xe tải nhẹ 2,5 tấn có thể chở hàng nghìn món hàng phục vụ dân sinh, dừng 15-30 phút để giao nhận rồi rời đi, trong khi một ô tô cá nhân có thể chỉ chở một hoặc hai người và chiếm chỗ đỗ cả ngày.

Riêng năm 2025, TP.HCM đăng ký mới gần 102.400 ô tô, dẫn đầu cả nước. Theo ông Thi, nếu chỉ siết xe chở hàng trong khi lượng ô tô cá nhân tiếp tục tăng, phần năng lực mặt đường vừa được giải phóng có thể nhanh chóng bị lấp đầy.

Ông dẫn kinh nghiệm Singapore quản lý xe cá nhân bằng hạn ngạch và phí vào trung tâm; Bangkok hạn chế xe tải theo số bánh, trong đó xe tải nhẹ bốn bánh được chạy cả ngày; còn New York từ năm 2009 triển khai chương trình giao hàng ngoài giờ trên cơ sở tự nguyện và khuyến khích cả bên nhận hàng tham gia.

TP.HCM đề xuất cấm xe tải trên 1 tấn vào nội thành từ 6h đến 22h

TP.HCM đang xây dựng quy định mới về thời gian, phạm vi hoạt động của nhiều loại xe. Trong đó xe tải trên 1 tấn được đề xuất không chạy vào khu vực hạn chế từ 6h đến 22h mỗi ngày.