TP.HCM chuyển đổi số giáo dục: Bỏ sổ giấy, không còn 'mỗi trường một phần mềm'

HOÀNG HƯƠNG

TP.HCM đang xây dựng hệ sinh thái giáo dục số dùng chung, từ học bạ, hồ sơ điện tử đến dữ liệu ngành, giúp giáo viên giảm việc giấy tờ.

Tại hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 của ngành giáo dục và đào tạo TP.HCM mới đây, Thứ trưởng thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng đánh giá chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dạy và học tiếng Anh là những "điểm sáng" mà ngành giáo dục TP.HCM tiếp tục dẫn đầu cả nước.

Cũng tại hội nghị, ông Nguyễn Mạnh Cường - ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó chủ tịch UBND TP.HCM - cho biết đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã tác động mạnh mẽ đến hoạt động giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh.

Theo ông Cường, trong đánh giá chỉ số cải cách hành chính, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM đứng đầu khối sở, ban, ngành của thành phố.

Điều kiện tất yếu

Theo ông Hồ Tấn Minh, chánh văn phòng Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, sau sắp xếp địa giới hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1-7-2025, ngành giáo dục và đào tạo TP.HCM quản lý trên 2,6 triệu học sinh, trên 3.500 cơ sở giáo dục, địa bàn trải rộng từ khu vực trung tâm đến ngoại thành và biển đảo.

Nhận thức nhà giáo quyết định chuyển đổi số giáo dục

"Với quy mô trên, phương thức quản lý thủ công, báo cáo giấy và tổng hợp số liệu bằng tay không còn khả thi. Chuyển đổi số không phải là một lựa chọn kỹ thuật, mà là điều kiện tồn tại của bộ máy quản trị ngành.

Vì vậy, TP.HCM xác định quan điểm xuyên suốt là cải cách hành chính giữ vai trò định hướng, chuyển đổi số là công cụ đột phá, dữ liệu là tài sản, trí tuệ nhân tạo là trợ lực.

Mọi giải pháp công nghệ đều được quy chiếu về ba thước đo cuối cùng: giảm tải cho người thầy, thuận tiện cho người dân và công bằng cho mọi học sinh" - ông Minh chia sẻ.

Hệ sinh thái giáo dục số

Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM cho biết TP.HCM không đầu tư chuyển đổi số theo cách mỗi năm mua một phần mềm, mỗi trường một hệ thống riêng.

Ngay từ đầu, sở đã xác định phải xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh, trong đó mỗi hệ thống là một mắt xích của cùng một chuỗi dữ liệu, vận hành trên cùng một nền định danh và một trục liên thông, theo nguyên tắc "dữ liệu nhập một lần, dùng chung toàn ngành, phục vụ nhiều mục đích.

Trong đó, trục dữ liệu ngành tích hợp trên 10 phân hệ nghiệp vụ, được làm sạch và đối soát thường xuyên với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư theo Đề án 06, bảo đảm nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống".

Nền tảng bản đồ số giáo dục quản lý trên 1 triệu đối tượng không gian và phi không gian, kết nối 168 phường, xã, đặc khu, giám sát 634 dự án trường học tại 120 địa bàn,…

Ngoài ra, ngành giáo dục và đào tạo TP.HCM còn thực hiện số hóa toàn bộ hồ sơ pháp lý của nhà trường như: sổ đăng bộ số gắn mã định danh học sinh ngay từ khi nhập học, học bạ số (hiện đã hoàn thành kết nối đồng bộ về Bộ Giáo dục và Đào tạo ở các khối lớp 1, lớp 6 và lớp 10); sổ đầu bài số; toàn bộ hồ sơ chuyên môn của giáo viên được phê duyệt trên môi trường số...

"Chúng tôi giải quyết bằng chữ ký số chuyên dùng công vụ thay vì duy trì song song sổ giấy, chấm dứt tình trạng số hóa nửa vời làm hai lần cả trên máy lẫn trên giấy" – ông Minh cho hay.

Dạy và học trên nền tảng số

Việc dạy và học trên nền tảng số đã được các nhà trường ở TP.HCM thực hiện từ nhiều năm nay. Ngoài các tiết dạy cụ thể thì thành phố còn triển khai kho học liệu số dùng chung, áp dụng mô hình Phòng học số tại địa bàn ngoại thành, biển đảo và mô hình "lớp học không biên giới" kết nối giáo viên khu vực trung tâm với các điểm trường vùng xa theo thời gian thực, bảo đảm công bằng trong tiếp cận tri thức.

Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM cũng cho hay, đến nay TP đã có hơn 55.000 nhà giáo tham gia khảo sát năng lực số. Kết quả cho thấy 72,2% đạt mức nâng cao, 22,9% đạt mức cơ bản và chỉ 3,1% chưa đạt yêu cầu tối thiểu.

Ông Nguyễn Bảo Quốc, Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, thông tin: "Ngành giáo dục TP xác định ba trụ cột chính:

Trước hết là chuyển dịch từ quản trị dữ liệu phân tán sang thống nhất, hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông, vận hành trên nền tảng hồ sơ điện tử, học bạ số và chữ ký số; bảo đảm mọi quyết định dựa trên phân tích dữ liệu, đồng thời bảo vệ an toàn thông tin cá nhân.

Thứ hai là chủ động thích ứng với AI, chuyển từ kiểm tra kiến thức sang đánh giá năng lực sáng tạo, đồng thời xây dựng nguyên tắc đạo đức, an toàn khi ứng dụng công nghệ trong nhà trường.

Thứ ba là phát triển không gian đổi mới sáng tạo trong trường học, gắn kết lý thuyết với thực hành thông qua STEM/STEAM và robotics; tăng cường liên kết giữa nhà trường với viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ".

Những "điểm nghẽn"

Trong quý II năm 2026, ngành giáo dục và đào tạo TP.HCM đã đánh giá 310 cơ sở giáo dục trực thuộc Sở về mức độ chuyển đổi số, kết quả như sau:

Tiêu chuẩn	Điểm trung bình	Chưa đáp ứng
1. Thể chế số (điều kiện bắt buộc)	Đạt: 66,9%	Không đạt: 33,1%
2. Cơ sở vật chất, hạ tầng số	74,0 / 200	46,5%
3. Dữ liệu số	139,2 / 200	9,2%
4. Nhân lực số	90,6 / 200	36,5%
5. Quản trị và điều hành số	137,9 / 200	2,5%
6. Giáo dục số	109,6 / 200	29,2%

Từ bảng trên, ông Hồ Tấn Minh phân tích: rào cản lớn nhất là việc đổi mới tư duy của các cơ sở giáo dục. Trong đó, giáo viên không biết làm như vậy có đúng không, làm như vậy thì bản thân mình được gì…

Điều này thể hiện ở hai tiêu chuẩn thấp nhất là cơ sở vật chất, hạ tầng số và nhân lực số - những nội dung phụ thuộc vào việc đầu tư và con người tại cơ sở giáo dục.

98,09% hài lòng

Ngành giáo dục và đào tạo TP.HCM đã cắt giảm 104/161 thủ tục hành chính, tiết kiệm 1.119 ngày làm việc, giảm 50,6% tổng thời gian giải quyết; tỷ lệ hồ sơ giải quyết trước hạn đạt 97,9%, không có hồ sơ trễ hạn. 100% cơ sở giáo dục công lập thu học phí không dùng tiền mặt.

Chỉ số cải cách hành chính năm 2025 của Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM đạt 90,62 điểm, xếp thứ nhất khối sở, ban, ngành Thành phố, tăng 22 bậc so với năm 2023; Chỉ số hài lòng SIPAS đạt 99,44%; mức độ hài lòng đối với dịch vụ giáo dục đạt 98,09%.