Hoạt động này nằm trong khuôn khổ học phần "Phỏng vấn và trả lời phỏng vấn" thuộc chương trình hợp tác đào tạo giữa Trường đại học Văn Lang và báo Tuổi Trẻ. 

Không dừng lại ở những phân tích mang tính lịch sử hay quy hoạch, buổi trò chuyện còn bất ngờ mở ra một câu chuyện giáo dục. Đó là thay vì chỉ dạy thế hệ trẻ những nguyên tắc như "không làm điều sai", cần hướng các bạn đến việc chủ động làm điều đúng, từ những hành động nhỏ nhất trong đời sống hằng ngày.

Nếu được quay lại…

* Thưa ông Trần Hữu Phúc Tiến, trong phần chia sẻ của mình ông có nhắc đến việc bản thân cảm thấy ân hận vì chưa từng đưa con ra đường nhặt rác. Ông có thể chia sẻ thêm lý do vì sao lại có cảm giác hối tiếc đó?

- Cách đây hai năm tôi ra Hà Nội. Hôm đó là một buổi sáng Chủ nhật trời lạnh, tôi ra hồ Gươm tập thể dục thì thấy một người cha dẫn một cậu bé khoảng 7 - 8 tuổi đi dọc bờ hồ. Người cha cầm đồ gắp rác, còn đứa con cầm túi giấy, cúi người đi nhặt những túi ni lông, ly cà phê… Thật đáng khâm phục! Thay vì đưa con đi chơi, người cha đang dạy con nhặt rác ở ngoài đường!

Mới đây, khi đến công viên số 1 Lý Thái Tổ (TP.HCM), tôi thấy một anh bảo vệ trẻ, khi thấy người ta vừa vứt ly nhựa đựng cà phê thì anh lặng lẽ đến nhặt lên và bỏ vào thùng rác.

Liên quan đến những hành động tưởng nhỏ nhưng lại lớn, tôi lại nhớ cách đây vài năm, trong đêm giao thừa ở đường hoa, có một bạn sinh viên y khoa cầm bảng kêu gọi mọi người giữ vệ sinh và nhặt rác. Bạn đó làm như vậy nhiều năm liền.

Cảm giác của tôi trước những hành động đó là vừa vui vừa buồn. Vui là vì thấy những hành động đẹp như vậy nhưng buồn là vì những hành động đó còn hiếm hoi… Trong khi ngược lại, đến nay việc xả rác bừa bãi nơi công cộng vẫn còn rất nhiều, rất phổ biến.

Hình ảnh người cha đưa con ra đường nhặt rác cứ ám ảnh tôi, khiến tôi ân hận. Tại sao hồi con còn nhỏ mình không nghĩ ra chuyện đó để dạy con mình? Mình dở quá, chỉ nghĩ được là giữ cho nhà mình sạch sẽ thôi, chứ chưa nghĩ đến cái chuyện là dẫn con đi nhặt rác như vậy…

Nếu được quay lại, chắc chắn tôi sẽ đưa con đi nhặt rác. Bởi lẽ khi đứa trẻ từng cúi xuống nhặt rác ở nơi công cộng, nó sẽ hiểu rõ hơn không những giá trị của sự sạch sẽ mà còn là công sức giữ gìn môi trường của các công nhân vệ sinh, đồng thời cũng sẽ có ý thức bỏ rác đúng chỗ, không xả rác nơi công cộng.

Tôi cho rằng những hành động như thế cần được lan tỏa rộng rãi.

* Vậy theo ông, những hành động ấy nếu được lan tỏa sẽ có tác dụng như thế nào?

- Những hành động như không xả rác hay đi nhặt rác không chỉ đơn thuần là chuyện vệ sinh môi trường không thôi. Thứ nhất là mình làm cái này là cho chính bản thân mình. Mình muốn sống trong môi trường sạch đẹp thì mình phải giữ gìn nó.

Thứ hai, mình góp phần tạo ra môi trường sạch đẹp để trao lại cho cộng đồng.

Thứ ba, điều ấy còn thể hiện lòng nhân ái. Bởi vì khi xả rác là mình đã làm tăng thêm công việc cực nhọc cho những công nhân vệ sinh. Còn khi không xả rác hoặc nhặt rác chính là mình đang bớt đi cái phần việc vất vả cho người lao động.

Và thứ tư, cái này rất quan trọng, nó tạo ra một hiệu ứng lan tỏa trong xã hội: một người làm việc tốt người khác nhìn thấy sẽ làm theo và dần dần sẽ hình thành nếp sống văn minh chung.

Cần đầu tư nhiều hơn cho sinh thái

* Trong quá trình phát triển thành siêu đô thị, theo ông, TP.HCM cần làm gì để giữ được sự cân bằng giữa phát triển hạ tầng, thiên nhiên và các giá trị nhân văn, đặc biệt là nâng cao ý thức cộng đồng và hành vi ứng xử với môi trường của người trẻ?

- Tôi cho rằng trong quá trình phát triển, TP cần chú ý đến sự cân bằng giữa hạ tầng xây dựng (nhà cửa, cầu đường…) với hạ tầng sinh thái (đất đai, cây xanh, sông nước, không khí…) và hạ tầng nhân văn (văn hóa, ý thức và thói quen ứng xử với thiên nhiên và con người). 

Nếu phát triển đô thị chỉ tập trung vào xây dựng nhà cao cửa rộng, bê tông hóa, nén chặt mật độ xây dựng và giao thông thì TP sẽ giảm chất lượng sống và có thể đánh mất bản sắc của mình.

Theo tôi, trong tương lai việc phát triển đô thị cần đầu tư nhiều hơn cho sinh thái, đặc biệt là bảo vệ hệ thống sông rạch và biển cả, môi trường nước của TP, đồng thời cần có nhiều biện pháp nâng cao ý thức cá nhân trong việc giữ gìn không gian chung.

Sông nước của TP này không chỉ là cảnh quan mà còn là tài nguyên và môi trường sống. Vậy mà hiện tại nước sông Sài Gòn và nhiều kinh rạch đây đó đã ô nhiễm, rác thải la liệt. Đường sá, công viên, phố phường cũng đều cần gìn giữ sạch đẹp, trước nhất là chống xả rác.

Tôi mong báo chí và nhà trường cùng các đoàn thể cần tăng cường nhiều hoạt động mời gọi giới trẻ tham gia công việc lớn lao này. TP.HCM đang biến đổi không ngừng, rất tối tân và hiện đại nhưng không thể thiếu bản sắc sông nước và môi trường sinh thái sạch đẹp cũng như môi trường nhân văn hay, đẹp.

Gửi gắm giới trẻ sứ mệnh giữ hồn "kinh đô sông nước"

Trần Hữu Phúc Tiến là nhà nghiên cứu lịch sử đô thị, từng là phóng viên báo Tuổi Trẻ phụ trách các lĩnh vực giáo dục, kinh tế và đối ngoại. Ông từng giữ vai trò thư ký tòa soạn báo Saigon Times Daily và là phó tổng biên tập tạp chí Thế Giới Mới.

Sách Sài Gòn - Kinh đô sông nước (NXB Trẻ, 2025) tiếp tục hành trình khám phá "ký ức đô thị" mà Trần Hữu Phúc Tiến theo đuổi qua nhiều cuốn sách về Sài Gòn - TP.HCM.

Theo tác giả, nhóm độc giả mà ông hướng đến trong lần xuất bản này là thế hệ trẻ, đặc biệt là gen Z - những người đang tò mò muốn hiểu sâu hơn về quá trình kiến tạo Sài Gòn xưa và TP.HCM hôm nay. Khi hiểu về TP, người trẻ sẽ chọn được những giá trị hay và đẹp để tiếp nối, phát huy trong thế kỷ 21.

Hai anh em tự nguyện dọn rác

Ngẫu nhiên tôi gặp hai anh em cùng học một trường ở TP.HCM dọn rác trên vỉa hè công viên số 1 Lý Thái Tổ, TP.HCM vào sáng Chủ nhật 5-4.

Tấn Trung (học sinh lớp 7) và Phương Khanh (học sinh lớp 5) cùng đi với mẹ ra đây. Anh quét rác, em nhặt rác cho vào túi lớn đem đi đổ trong thùng rác công cộng.

Trung cho biết trường em tổ chức hoạt động này như một dự án ngoại khóa. Các em cùng đi dọn rác ở các công viên, sau đấy sẽ viết bài thu hoạch.

Em nói đây là hoạt động nên làm thường xuyên và gia đình em rất khuyến khích.

Cảm ơn các em, gia đình và nhà trường rất nhiều!

(TRẦN HỮU PHÚC TIẾN)

Sinh viên học viết bình luận và tham quan không gian làm việc mới tại báo Tuổi Trẻ

Sáng 28-3, sinh viên khoa marketing - truyền thông Trường đại học Hoa Sen đang học tại báo Tuổi Trẻ đã tham quan môi trường làm việc mới tại lầu 7, nơi hội tụ các khối nội dung trong một môi trường mở, hiện đại.