Phóng to

50.000 người Thụy Điển mittinh trước đại sứ quán Mỹ ở Stockholm đòi hòa bình cho Việt Nam ngày 1-5-1972 - Ảnh tư liệu

“Ấy là vì nó thấm đẫm tình cảm chân thành của những người bạn, không phân biệt quốc tịch, màu da, ngôn ngữ, không phân biệt quan điểm, lý tưởng, chỉ có cùng chung một tình yêu: yêu hòa bình” - ông Ẩn hồ hởi kể. Tuổi thanh niên của một cán bộ đối ngoại trong Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam ùa về.

Ký ức ấm

“Hồi đó phía đối phương cứ lên án chúng tôi là mặt trận ma, chính phủ ma, núp bóng Hà Nội. Nhưng hộ chiếu này của tôi được công nhận là hộ chiếu ngoại giao, đi qua cửa khẩu hải quan của bao nhiêu nước. Đặc biệt có lần tôi sang New York (Mỹ) dự họp Liên Hiệp Quốc năm 1972, anh em ở nhà cũng rất ái ngại và dặn tôi phải cẩn trọng. Khi đó an ninh làm rất ngặt, trước cổng hải quan hàng đoàn người xếp hàng chờ. Tôi đến đưa hộ chiếu ngoại giao và được thông qua ngay trước sự ngạc nhiên của nhiều người, kể cả tôi...”, ông Huỳnh Ngọc Ẩn mân mê hai cuốn hộ chiếu mang tên Trịnh Văn Ánh và tấm ảnh của ông thời trai trẻ.

Cuốn thứ nhất cấp năm 1963, bìa bọc vải xanh, còn nguyên hàng chữ nhũ vàng in chìm ghi rõ: Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam - Hộ chiếu công vụ. Cuốn thứ hai bìa da màu đỏ, cấp tháng 10-1969, hàng chữ nhũ vàng: Cộng hòa miền Nam Việt Nam - Hộ chiếu ngoại giao, cùng lá cờ hai màu với ngôi sao vàng ở giữa.

Lật những trang trong, dấu mộc nổi đóng ở góc ảnh còn nguyên, những dấu hải quan cửa khẩu các nước Pháp, Canada, Mỹ, Algeria, Đan Mạch, Thụy Điển... kín mít các trang. “Đấy, chính phủ ma thì sao được như thế”, ông Ẩn cười.

Phóng to

Ông Huỳnh Ngọc Ẩn và cuốn hộ chiếu của Cộng hòa miền Nam Việt Nam - Ảnh: Gia Tiến

“Công việc đối ngoại của chúng tôi ngày đó cũng giống công tác dân vận bây giờ, nhưng là vận động người nước ngoài, chính phủ nước ngoài để các bạn hiểu rõ mục đích, chính nghĩa của việc giành độc lập, đòi thống nhất của Việt Nam”, ông Ẩn không kể chi tiết những việc ông đã làm mà ông chỉ cho chúng tôi xem những tấm ảnh, bài báo mà ông giữ lại được sau năm năm lập phòng thông tin ở Thụy Điển.

Đây là một loạt tranh hoạt họa trên báo diễn tả phong trào ủng hộ Mặt trận Dân tộc giải phóng. Hình thứ nhất trống trơn. Hình thứ hai có một người với tấm băngrôn: ủng hộ hòa bình tại Việt Nam. Hình thứ ba xuất hiện thêm một người nữa, một tấm băngrôn nữa: Hòa bình cho Việt Nam, độc lập cho Việt Nam. Hình thứ tư vẽ bốn người. Hình thứ sáu, thứ bảy đã có một đám đông. Hình thứ tám thì đã là một biển người.

Và những tấm ảnh thật: một biển hơn 50.000 người xuống đường biểu tình trước Đại sứ quán Mỹ ở Stockholm ngày 1-5-1972 phản đối sự xâm lược Việt Nam, trên bục diễn giả, ông Nguyễn Văn Tiến, phó đoàn đàm phán của Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, đang vẫy tay cảm ơn sự ủng hộ của người dân Thụy Điển.

Còn đây là bài hát Giải phóng miền Nam bằng tiếng Thụy Điển in trang trọng trên một trang tạp chí. Là một góc tư trang báo chụp ảnh một người đàn ông khuyết tật đang ngồi trên xe lăn, trên tay ông là một cái hộp và tấm bảng ghi “Ủng hộ Chính phủ Cộng hòa miền Nam Việt Nam”.

Ông là Martin Rytterlund, 69 tuổi. Từ năm 1969 đến 1972, ông đã đứng ở ngã tư đường với tấm bảng ấy, kể cả những ngày Stockholm mưa tuyết, quyên góp được hơn 10.000 krona để gửi đến miền Nam Việt Nam. Là một chiếc phong bì gửi đường nội địa Thụy Điển mang con tem của Mặt trận dân tộc giải phóng và tấm decal in hình lá cờ sao vàng nửa đỏ nửa xanh cùng số tài khoản ủng hộ. Là bản cáo phó báo tin buồn kèm ghi chú: “Thay cho hoa viếng, xin hãy gửi tiền đến ủng hộ Chính phủ Cộng hòa miền Nam Việt Nam”...

“Còn nhiều nữa mà tôi không thể giữ hết, công việc bộn bề”, ông Ẩn rưng rưng lật đi lật lại mấy mẩu giấy, tấm ảnh. Những câu chuyện nhỏ chứa trong đó hiển hiện mồn một xuyên qua khoảng thời gian nửa thế kỷ làm chúng tôi hôm nay phải cay mắt.

Ngọn cờ hòa bình

“Ngày ấy phòng thông tin của chúng tôi chỉ có ba người, làm đủ thứ việc, từ nhiệm vụ được giao như cung cấp thông tin về cuộc đấu tranh của nhân dân miền Nam cho đến những việc tự sáng tạo như đi diễn thuyết ở các cuộc mittinh... Không lúc nào ngơi nghỉ nhưng chỉ có ba anh em thì cũng không thể nói là làm được nhiều việc. Phòng thông tin của Mặt trận ở các nước khác cũng vậy.

Phong trào ủng hộ Việt Nam ở quốc tế lên mạnh là nhờ ngọn cờ, khẩu hiệu “Hòa bình - Độc lập - Trung lập” giương lên đã đi thẳng được vào lòng người, vào lương tâm nhân loại”, ông Ẩn trầm ngâm.

Ngày hôm nay nhắc đến Hội nghị Paris, những cán bộ ngoại giao của Mặt trận ngày ấy không nhắc nhiều đến bản hiệp định mà ai cũng đã biết. Mọi người đều bật cười thú vị kể lại mãi cuộc tranh cãi kéo dài hơn hai tháng xoay quanh hình thù cái bàn để ngồi họp.

Hai chính phủ cách mạng của Việt Nam đề xuất bàn hình vuông, hình thoi bình đẳng cho bốn bên tham gia nhưng phía Mỹ và chính quyền Sài Gòn không đồng ý. Tranh cãi mãi, tốn bao nhiêu giấy mực của báo chí, cuối cùng một chiếc bàn tròn thật lớn đã được đóng chỉ trong vòng một ngày. “Hình tròn cũng bình đẳng như hình vuông, và đó cũng là một thắng lợi ngoại giao của Cộng hòa miền Nam Việt Nam”, ông Ẩn cười hỉ hả.

Những ngày ấy, báo Pháp không ngớt đăng những bài trả lời của phái đoàn miền Nam mà đại diện là Bộ trưởng ngoại giao Nguyễn Thị Bình. Đôi mắt đen, sâu thẳm ấn tượng của bà hiện diện trên trang nhất các báo, trên đài truyền hình với lời bình luận không kém ấn tượng: “Nhìn đôi mắt Bình là thấy cả bi kịch của miền Nam Việt Nam”.

“Lý lẽ về hòa bình thuyết phục được cả những người cầm súng”, ông Ẩn mỉm cười kể lại một nhiệm vụ đặc biệt mà ông được giao khi ở Thụy Điển: đón một người lính Mỹ để đưa trả về gia đình. Đó là một thanh niên chỉ mới 22 tuổi. Anh tham chiến trong lực lượng lính thủy đánh bộ và bị bắt gần vĩ tuyến 17 chỉ sau vài tháng. Được đưa ra Quảng Bình, anh ta đầu hàng Mặt trận và sống ở đó suốt ba năm.

Ông Ẩn bay sang Matxcơva đón, đưa người lính Mỹ đi chơi, xem nhạc kịch, mua sắm vài bộ quần áo rồi cả hai bay sang Stockholm. Tại buổi họp báo, anh kể về những ngày tháng “được sống với các ông bà nông dân, được trẻ con Việt Nam gọi là chú Tom” và nói: “Người Việt Nam cần phải được hưởng hòa bình”.

Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam ra thế giới như vậy đó.

Ngày 20-12-1960, Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tuyên cáo thành lập, luật sư Nguyễn Hữu Thọ được bầu làm chủ tịch. Mặt trận quy tụ nhiều tổ chức đoàn thể, cá nhân yêu nước ở nông thôn, thành thị, rừng núi, người có tín ngưỡng và không có tín ngưỡng, người Kinh và các dân tộc thiểu số, người tư sản và người lao động, Việt kiều yêu nước ở hải ngoại, sĩ quan và nhân viên chính quyền Sài Gòn kể cả cấp cao, từ Hiền Lương đến mũi Cà Mau... với mục tiêu đấu tranh: hòa bình, độc lập, dân chủ, thống nhất Tổ quốc. Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam kiểm soát nhiều vùng nông thôn và rừng núi rộng lớn gồm nhiều triệu dân. Ngay khi vừa thành lập, Mặt trận đã thật sự làm nhiệm vụ quản lý chính quyền với hệ thống từ xã, ấp, buôn làng trên huyện, tỉnh và trung ương. Ủy ban trung ương Mặt trận dân tộc giải phóng thật sự là một chính phủ ở miền Nam, tồn tại song song với chính quyền Sài Gòn. Ngày 6-6-1969, Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam được thành lập. Chủ tịch Chính phủ là kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát, chủ tịch Hội đồng cố vấn là luật sư Nguyễn Hữu Thọ. Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam là một trong bốn bên tham gia hòa đàm tại Paris và ký Hiệp định Paris ngày 27-1-1973. Ngày 25-4-1976 tổng tuyển cử trong cả nước được tổ chức, bầu ra 492 đại biểu của Quốc hội Việt Nam thống nhất. Từ ngày 24-6 đến 3-7-1976, Quốc hội họp phiên đầu tiên, đặt tên nước là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thông qua quốc kỳ, quốc huy, quốc ca, xác định thủ đô, bầu chính phủ, đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành TP.HCM. Từ đây, chính quyền Cộng hòa miền Nam Việt Nam chính thức hợp nhất với chính quyền Việt Nam Dân chủ cộng hòa để ra đời chính quyền Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam của một quốc gia Việt Nam thống nhất. Phóng to Cảnh trong vùng giải phóng ở Mỹ Tho (Tiền Giang) do một nhà báo Thụy Điển chụp, đăng trên Nhật báo Stockholm - Ảnh tư liệu