Quyết định này tuy từng gây tranh cãi, nhưng cũng làm nên hình ảnh một thư viện công cộng đúng nghĩa: "không phân biệt, không loại trừ".

Tri thức là quyền của mọi người

Thành lập năm 1958, Thư viện Công cộng Hàng Châu là hệ thống thư viện lớn và hiện đại bậc nhất của thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang (Trung Quốc). Theo Legal Evening News, nơi đây từng được ca ngợi là “thư viện ấm áp nhất trong lịch sử”.

Từ năm 2003, thư viện bắt đầu mở cửa đón người vô gia cư trong suốt giờ hoạt động, khi đến thư viện, họ có thể xem phim miễn phí, truy cập Internet, nghe nhạc, lấy nước nóng, sử dụng ổ điện dưới bàn để sạc thiết bị cá nhân...

Nhân viên thư viện cho biết người dân có thể vào thư viện mà không cần xuất trình giấy tờ, việc mượn sách hoàn toàn miễn phí, chỉ cần thẻ công dân. Dù nhiều người đến không hẳn để đọc sách, nhưng chỉ cần họ bước vào, lật vài trang báo, cũng đã tốt hơn việc lang thang bên ngoài.

Vào các dịp lễ, đặc biệt khi thời tiết trở nên khắc nghiệt, thư viện thường chật kín người, trong đó có nhiều lao động nhập cư. 

Ngoài không gian đọc, thư viện còn tổ chức các buổi sinh hoạt âm nhạc, đồng thời chủ động bổ sung thêm những đầu sách, loại báo chí phù hợp với nhu cầu và sở thích của các nhóm bạn đọc. 

Ngoài ra vào năm 2008, thư viện đã triển khai nhiều chiến lược phát triển hệ thống các chi nhánh nhằm xây dựng một mạng lưới thư viện công cộng toàn diện trên khắp thành phố.

Theo CCTV, các cơ sở thư viện mới đi vào hoạt động từ năm 2008 chủ yếu được xây dựng gần các công trường xây dựng, trong khi cơ sở cũ nằm tại khu phố thương mại, gần bệnh viện, những khu vực tập trung đông lao động nhập cư và người vô gia cư thường xuyên lui tới. 

Việc bố trí này nhằm bảo đảm các nhóm dân cư yếu thế vẫn có thể tiếp cận dễ dàng với các dịch vụ văn hóa công cộng, bất kể điều kiện sống hay hoàn cảnh kinh tế.

Phát triển thư viện gắn với cộng đồng

Chính sách cởi mở ấy được duy trì suốt nhiều năm qua, tuy nhiên trong những ngày đầu triển khai, mô hình này cũng vấp phải không ít ý kiến trái chiều khi một số bạn đọc bày tỏ sự không thoải mái khi phải chia sẻ không gian đọc với người ăn xin. 

“Tôi thực sự thấy rất khó chịu khi họ ngồi cạnh tôi”, một độc giả từng viết trong sổ góp ý của thư viện.

Trước những tranh luận đó, ông Chu Shuqing - Giám đốc Thư viện Công cộng Hàng Châu thời điểm bấy giờ - chia sẻ: “Tôi không có quyền ngăn cản bất kỳ ai đến đọc sách tại thư viện công cộng này, kể cả người ăn xin. Nhưng nếu bạn không thích ở chung một không gian với người khác, bạn có quyền rời đi”.

Phát ngôn này sau khi được đăng tải trên Weibo đã nhận được hàng nghìn lượt chia sẻ, trở thành một thông điệp mạnh mẽ về quyền tiếp cận tri thức và giá trị nhân văn của thư viện công cộng. Không chỉ riêng Hàng Châu, nhiều thư viện tại Quảng Châu, Nam Kinh, Thành Đô và các thành phố khác ở Trung Quốc cũng đã mở cửa đón người vô gia cư. 

Đến năm 2020, Thư viện Công cộng Hàng Châu đã có 28 thư viện chi nhánh chuyên đề, phân bố rộng khắp các khu dân cư, giúp người dân dễ dàng tiếp cận tri thức ngay tại nơi sinh sống.

Mỗi chi nhánh được định hướng theo một chủ đề riêng như đời sống đô thị, âm nhạc, điện ảnh, Phật giáo, thể thao… đáp ứng đa dạng nhu cầu và sở thích của bạn đọc.

Bên cạnh sách và không gian đọc, thư viện còn trang bị các thiết bị công nghệ phục vụ nhu cầu học tập, sinh hoạt và giải trí của người dân.

Đừng để thư viện thành nơi phủi bụi

“Một cuốn sách đúng lúc có thể làm thay đổi cả cuộc đời một đứa trẻ” - niềm tin ấy đã trở thành ngọn lửa dẫn đường cho cô Hoàng Thị Thu Hiền trong gần 10 năm “cõng sách” đến với trẻ em vùng khó khăn.