Từ lâu việc dừng xe trả tiền ở trạm thu phí đã trở thành chuyện của quá khứ. Chỉ với một bộ phát đáp gắn trên kính chắn gió hay đơn giản là một lượt đăng ký trên ứng dụng, mỗi lượt xe qua trạm giờ đây được camera hoặc ăng ten ghi nhận và trừ tiền tự động, không barie, không dừng lại, không tiền mặt. 

Nhưng phía sau sự tiện lợi này là một câu hỏi thực tế: tài xế phải trả những khoản nào để duy trì dịch vụ - và khoản nào chỉ là tiền đặt cọc để thanh toán phí không dừng?

Mỗi nơi một cách tính phí

Từ công nghệ DSRC quen thuộc tại châu Âu đến giải pháp nhận diện biển số ANPR đang được Malaysia thí điểm, nhiều quốc gia đang chạy đua xây dựng hạ tầng giao thông "không chạm" - nơi tốc độ và sự tiện lợi lên ngôi.

Phần lớn hệ thống thu phí không dừng có thể quy về hai nhóm công nghệ phổ biến hơn cả (vì ETC còn có các biến thể RFID, GNSS, thanh toán theo biển số và công nghệ lai). 

Nhóm thứ nhất dùng thiết bị điện tử gắn trên xe - DSRC/RFID - giao tiếp với ăng ten bên đường. Các hệ thống như Via Verde ở Bồ Đào Nha và ETC/Hi-Pass ở Nhật Bản, Hàn Quốc sử dụng thiết bị trên xe kết hợp giao tiếp vô tuyến chuyên dụng. 

Nhóm thứ hai là ANPR, nhận diện biển số tự động bằng camera, không đòi hỏi tài xế lắp thiết bị lên xe, như Malaysia đang thử nghiệm với JustGO.

Phí quản lý tài khoản, phí thiết bị và tiền đặt cọc thường bị gộp chung là "phí duy trì", nhưng bản chất khác nhau: có khoản thu hằng tháng, có khoản chỉ thu một lần khi mua thiết bị, có khoản là tiền nạp trước để trừ dần vào phí đường.

Tại Pháp, thẻ Fulli thu phí quản lý là 1,90 euro/tháng nếu dùng trong nước Pháp, tăng lên 2,40 euro nếu mở rộng sang Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha hoặc Ý, và đặc biệt không tính phí những tháng không sử dụng, theo fulli.com.

Trong khi đó, Bestpass - nhà cung cấp dịch vụ quản lý và thanh toán phí đường tại Mỹ - yêu cầu khách hàng nạp trước 350 USD vào tài khoản để thanh toán các khoản phí đường phát sinh. Ngoài ra, khách hàng phải trả 55 USD cho mỗi bộ phát đáp và 11 USD phí quản lý tài khoản mỗi tháng; một số gói dịch vụ có thể phát sinh thêm phí theo từng xe. 

Về sự đa dạng của mức phí ETC, Mỹ là nơi cho thấy rõ nhất sự chênh lệch giữa các địa phương trong cùng một quốc gia. Hệ thống E-ZPass tồn tại ở 39 cơ quan thành viên tại 17 bang, mỗi nơi có một quy định riêng, theo World Population Review.

Có bang thu phí duy trì tài khoản hằng năm, như New Jersey với 1 USD mỗi tháng; có bang ra luật cấm hẳn khoản phí này, như thẻ do Cơ quan Đường cao tốc bang New York hoặc MTA Bridges and Tunnels phát hành; lại có nơi miễn phí nếu tài xế đi đủ số lượt tối thiểu mỗi tháng, như Ohio miễn hoàn toàn cho ai qua trạm từ 30 lượt trở lên, theo CarTipsDaily.

Đặc khu Hong Kong từng đối mặt đúng bài toán ấy trước khi chuyển đổi hệ thống. Nhà vận hành Autotoll từng thu phí quản lý cố định 35 đô la Hong Kong (HKD) mỗi tháng, nhưng khi hệ thống HKeToll mới chuẩn bị ra mắt năm 2023, đơn vị này công bố miễn khoản phí ấy cho khoảng 349.000 tài khoản không phát sinh giao dịch qua bất kỳ hầm nào trong 30 ngày liên tiếp, theo báo South China Morning Post.

Ông Ringo Lee Yiu-pui, Chủ tịch Hiệp hội Ô tô Hong Kong, hoan nghênh động thái này nhưng vẫn lưu ý tài xế cần thận trọng trong giai đoạn chuyển tiếp, bởi chỉ cần dùng dịch vụ một lần trong tháng là khoản phí 35 HKD sẽ lập tức được kích hoạt trở lại.

Không chỉ là chi phí hằng tháng, tài xế còn phải chú ý tới nguy cơ nợ phí bị bỏ quên. Tại Bồ Đào Nha, nếu tài xế không thanh toán phí ETC trong vòng 15 ngày làm việc sau khi Bưu điện Bồ Đào Nha (CTT) xử lý, khoản nợ sẽ bị chuyển sang cơ quan thuế và có thể "phình" từ 2,50 euro ban đầu lên tới 80 euro tiền phạt hành chính, theo auto.moto.pt.

Công cụ điều tiết giao thông

Nếu công nghệ là phần dễ thấy, cách định giá phí đường lại bộc lộ rõ nhất tư duy quản trị giao thông của từng nơi.

Singapore là ví dụ rõ nhất cho việc dùng phí đường để điều tiết hành vi thay vì chỉ thu ngân sách. Theo thông báo chính thức ngày 12-3-2026 của Cơ quan quản lý đường bộ Singapore (LTA), cơ quan này quyết định tăng phí ERP thêm 1 SGD tại 4 vị trí cổng thu phí, áp dụng trong 6 khung giờ cụ thể, sau khi ghi nhận tình trạng ùn tắc gia tăng trên một số đoạn cao tốc trong tháng 1-2026. LTA giải thích mục tiêu là để "quản lý tình trạng ùn tắc tại những vị trí này". 

Hàn Quốc chọn hướng tiếp cận phức tạp hơn, thay vì áp một mức giảm giá đồng loạt cho người dùng hệ thống thu phí điện tử không dừng Hi-pass như trước năm 2012, nước này hiện phân hóa mức giảm theo từng nhóm đối tượng và khung giờ. 

Cụ thể, xe nhỏ dưới 1.000 phân khối được giảm 50%, xe đi làm giờ cao điểm trên quãng đường dưới 20km được giảm 20-50% tùy khung giờ, còn xe điện và xe chạy pin nhiên liệu được giảm 30% trong năm 2026, theo TollGuru.

Cách làm này cho thấy Hàn Quốc đang dùng chính sách giá để vừa khuyến khích xe nhỏ, xe sạch, vừa giãn áp lực giao thông giờ cao điểm, chứ không đơn thuần thưởng cho việc sở hữu thiết bị điện tử.

Trung Quốc lại thiên về hướng ngược lại, dùng miễn phí đường như một chính sách phúc lợi công cộng vào các dịp lễ lớn. Theo TollGuru, chính sách miễn phí hoàn toàn áp dụng cho xe khách từ 7 chỗ trở xuống trong 4 dịp lễ Tết Nguyên đán, Thanh minh, Quốc tế lao động và Quốc khánh, tổng cộng lên tới 24 ngày miễn phí mỗi năm trên toàn bộ mạng lưới cao tốc quốc gia.

ePass giải thích việc xử lý giao dịch thu phí tự động ETC

Thông tin về việc triển khai thu phí xử lý giao dịch ETC khi liên kết tài khoản giao thông với ví điện tử đã nhanh chóng trở thành tâm điểm bàn tán trên khắp các diễn đàn ô tô và mạng xã hội.