Thủ tướng Đức Angela Merkel

Bà Merkel đã đề cập quan hệ Đức - Nhật, tất nhiên. Thế nhưng, những nhắc lại đó không vô ích, trái lại sâu sắc đọng lại.

Bà Merkel mở đầu bằng câu chuyện xưa: “Cách đây đúng 142 năm, vào ngày 9-3-1873, một phái đoàn chính phủ Nhật do Tomomi Iwakura dẫn đầu đã đến Berlin. Phái đoàn cũng thăm viếng nhiều nơi khác ở châu Âu để làm sâu sắc thêm sự hiểu biết của Nhật về chính trị, kinh tế và xã hội của các nước này.

Theo tôi, phái đoàn Iwakura đại diện cho tư thế mở ra với thế giới của Nhật cũng như sự háo hức học hỏi kiến thức từ khắp nơi trên thế giới. Hơn bao giờ hết, truyền thống đó vẫn tiếp tục không thay đổi ở Nhật cho đến ngày nay”.

Thoạt nghe có vẻ như điều bà Merkel thuật lại không mới lạ: chuyện nước Nhật canh tân đã là bài vỡ lòng của thế giới sử. Nhưng điều bà Merkel nhấn mạnh chính là thái độ háo hức mở ra với thế giới đó vẫn tiếp tục cho đến ngày nay.

Thế nhưng, các nước khác thì sao? Đây vẫn còn là một câu hỏi lớn vào năm thứ 15 của thế kỷ 21 này: Chúng tôi có mở ra với thế giới hay không? Nếu có, độ mở là như thế nào?

Chúng tôi có háo hức tiếp đón cái mới hay không?... Một sự thành thật động não và trả lời mang tính chất sống còn trong một thế giới đang biến chuyển.

Chính truyền thống “mở ra với thế giới” như thế đã khiến cả Đức lẫn Nhật ngày nay “là các nước đối tác đang gánh vác một trách nhiệm toàn cầu để duy trì một trật tự toàn cầu dựa trên chủ nghĩa kinh tế tự do cùng các quy định của các quốc gia và xã hội tự do, cởi mở...

Tuy nhiên, trật tự toàn cầu hiện đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng mới... Nhật và Đức có lợi ích chung trong việc bảo vệ uy quyền của luật pháp quốc tế”, bà Merkel nói tiếp.

Có thể thấy kết quả của sự mở ra đó không chỉ đo bằng các vị trí hàng đầu trong các nền kinh tế lớn nhất thế giới, mà còn cả trong trách nhiệm đối với sự thịnh trị của luật pháp quốc tế giúp thế giới có thể có được thái bình.

Và bà Merkel đi vào cụ thể: “Chẳng hạn như các tuyến hàng hải thương mại ở biển Hoa Đông và biển Đông. Chúng tôi tin rằng sự an toàn của các tuyến này đang bị đe dọa bởi các tranh chấp lãnh thổ trên biển... Các quốc gia nhỏ và lớn phải tham gia các tiến trình đa phương hầu có thể đến với việc sử dụng pháp luật được quốc tế công nhận như là một nền tảng cho một thỏa thuận có thể”.

Có phải Đức - Nhật đang lợi dụng sự hùng cường của mình để kết bè, hiệp đảng? Chuyện đó đã là quá khứ 70 năm qua rồi, như bà Merkel đã nhắc. Còn bây giờ Đức và Nhật sát cánh để bảo vệ sự thịnh trị của luật pháp quốc tế trước những mối đe dọa mới ở Âu cũng như Á.

Thông điệp kép từ Tokyo của bà Merkel rất rõ: mở rộng cửa để lớn mạnh và lớn mạnh để gánh vác trách nhiệm với thế giới.