Tăng mức phạt hành chính: Đại biểu lo dân 'kham không nổi', người muốn tăng sức răn đe

Thảo luận tại tổ chiều 26-10 về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội tranh luận về đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa lên 1,5 tỉ đồng với cá nhân và 3 tỉ đồng với tổ chức. 

Chỉ nên áp dụng mức phạt cao hơn tại đô thị đặc biệt và khu kinh tế đặc biệt

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (TP.HCM) đặt vấn đề phải đánh giá kỹ tác động của việc tăng mức phạt, nhất là với những lỗi giao thông mà số tiền xử phạt có thể vượt quá giá trị phương tiện của người vi phạm.

Theo bà, cần làm rõ cơ sở của mức tăng này và đánh giá tác động đối với từng lĩnh vực. Bà cũng băn khoăn Điều 25 mới quy định mức phạt tối đa theo lĩnh vực ở mức khái quát, còn mức cụ thể phải chờ nghị định của Chính phủ. 

Với chính sách tác động rộng đến xã hội, đại biểu đặt câu hỏi liệu Quốc hội có cơ hội góp ý thực chất khi các quy định chi tiết được ban hành hay không. 

Lấy lĩnh vực giao thông đường bộ làm ví dụ, bà cho rằng tăng mức phạt có thể là một giải pháp lập lại trật tự, nhưng cần tránh để mức phạt tại Việt Nam cao hơn đáng kể so với nhiều quốc gia có điều kiện kinh tế và thu nhập khác biệt.

Điều khiến đại biểu Phong Lan lo ngại hơn là hệ quả đối với những người mưu sinh bằng phương tiện. Bà cho biết từng chứng kiến trường hợp tài xế công nghệ vi phạm, bị phạt đến mức số tiền phải nộp còn lớn hơn giá trị chiếc xe.

“Nếu bỏ xe thì họ sẽ tiếp tục kiếm sống bằng gì?”, bà đặt vấn đề, đồng thời cảnh báo việc xử phạt thiếu cân nhắc có thể đẩy người dân vào cảnh bần cùng.

Cùng quan tâm đến phạm vi tăng mức phạt, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (TP.HCM) đồng tình với đề xuất chỉ nên cho phép áp dụng mức phạt cao hơn mức chung tại những địa bàn có tính chất đặc thù như đô thị đặc biệt và khu kinh tế đặc biệt. Bà cho rằng không nên trao quyền áp dụng mức phạt cao hơn cho tất cả thành phố và đối với mọi hành vi vi phạm như dự thảo đề xuất.

Theo đại biểu, việc mở rộng chính sách cần được đánh giá kỹ về sự cần thiết, phạm vi và tác động xã hội, nhằm vừa bảo đảm kỷ cương, hiệu lực quản lý nhà nước, vừa tránh tạo ra những phản ứng không cần thiết.

Đại biểu Trương Thị Bích Hạnh (TP.HCM) cũng lưu ý mức phạt tối đa cao hơn có thể mở rộng lựa chọn chế tài đối với những vi phạm nghiêm trọng hoặc mang lại lợi ích kinh tế lớn, nhưng không đồng nghĩa tự động làm tăng hiệu quả phòng ngừa. Điều quan trọng là phải tính đến khả năng phát hiện vi phạm, xác định mức phạt cụ thể và tổ chức thi hành quyết định xử phạt.

“Nếu không vi phạm thì mức phạt cao đến đâu cũng không ảnh hưởng”

Ở chiều ngược lại, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (TP.HCM) cho biết bà có quan điểm khác, bởi thực tiễn xử phạt vi phạm nồng độ cồn và giao thông cho thấy việc tăng mức phạt có thể tạo ra chuyển biến rõ rệt trong hành vi của người dân.

Bà dẫn chứng hiện nay người tham gia các cuộc nhậu đã chủ động từ chối uống rượu, bia nếu phải lái xe; những người cùng bàn cũng khó ép nhau uống như trước, bởi ai cũng ý thức được trách nhiệm khi tham gia giao thông.

“Tôi nghĩ rằng với trình độ tuân thủ pháp luật của người dân nước ta ở thời điểm hiện nay, chúng ta cần chấp nhận việc nâng mức phạt lên cao hơn để tăng tính răn đe”, đại biểu Diệu Thúy nói.

Theo bà, khi ý thức chấp hành pháp luật được cải thiện sau khoảng 5-10 năm, Quốc hội có thể xem xét điều chỉnh mức xử phạt thấp hơn. Còn ở thời điểm hiện tại, bà ủng hộ đề xuất tăng mức phạt của cơ quan soạn thảo.

Đại biểu Nguyễn Thị Tuyến (Hà Nội) cũng cho rằng cần xem xét việc nâng mức phạt trong bối cảnh quy mô nền kinh tế thay đổi, tính chất và hậu quả của nhiều hành vi vi phạm ngày càng lớn. Với các lĩnh vực như môi trường, an toàn thực phẩm, tài chính, xây dựng, nếu lợi ích thu được từ hành vi vi phạm lớn hơn tiền phạt, người vi phạm có thể chấp nhận nộp phạt để tiếp tục hoạt động.

Theo bà Tuyến, mức phạt cần dựa trên ba yếu tố: tính chất, mức độ vi phạm; hậu quả gây ra cho xã hội; và lợi ích bất hợp pháp mà người vi phạm thu được. Vi phạm nghiêm trọng, cố ý, tái phạm nhiều lần phải bị xử lý đủ sức răn đe; trong khi vi phạm lần đầu, ít nghiêm trọng và có khả năng khắc phục ngay cần được phân hóa phù hợp.

Đại biểu nhấn mạnh hiệu quả của chính sách không thể chỉ đo bằng số tiền phạt. Nếu mức phạt cao nhưng khó thi hành, không thu được tiền hoặc không khắc phục được hậu quả thì tác dụng thực tế vẫn hạn chế. 

Đề xuất phạt đến 1,5 tỉ đồng với cá nhân, 3 tỉ đồng với tổ chức vi phạm hành chính

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang trình dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) sáng 26-10, đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa lên 1,5 tỉ đồng với cá nhân, 3 tỉ đồng với tổ chức trong một số lĩnh vực.