Face ID không đơn thuần là một chiếc camera nhận diện gương mặt. Qua nhiều năm tinh chỉnh, Apple đã biến nó thành hệ thống có thể xác định người dùng ngay cả khi khuôn mặt bị che mất một phần. Điều đó đến từ cách trí tuệ nhân tạo được huấn luyện để hiểu cấu trúc gương mặt, thay vì chỉ nhìn hình ảnh bề mặt.

Face ID trong những ngày đầu

Khi Face ID lần đầu xuất hiện trên iPhone X, Apple giới thiệu đây là bước thay thế hoàn toàn cho Touch ID. Thay vì dựa vào vân tay, iPhone bắt đầu mở khóa bằng chính khuôn mặt người dùng. Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu, Face ID cần nhìn thấy gần như toàn bộ gương mặt để hoạt động ổn định.

Về mặt kỹ thuật, Face ID không dùng camera chụp ảnh thông thường. Apple trang bị cho iPhone cụm cảm biến TrueDepth, có khả năng chiếu hàng chục nghìn điểm hồng ngoại lên khuôn mặt để tạo bản đồ chiều sâu ba chiều. Bản đồ này mô tả các đặc điểm cố định như hốc mắt, sống mũi, trán và đường viền khuôn mặt, sau đó được so sánh với dữ liệu đã lưu trong máy.

Chính vì cần đủ dữ liệu hình học, Face ID thời kỳ đầu gặp khó khi người dùng đeo khẩu trang. Phần mũi và miệng bị che khiến hệ thống thiếu thông tin quan trọng để đối chiếu. Khi đó, iPhone thường yêu cầu nhập mật mã hoặc buộc người dùng bỏ khẩu trang để mở khóa.

Apple từng thừa nhận trong các tài liệu bảo mật rằng Face ID ban đầu được thiết kế để nhận diện toàn bộ khuôn mặt. Công nghệ này ưu tiên độ chính xác và an toàn, nên chỉ hoạt động khi đủ điều kiện nhận dạng.

Nói cách khác, việc Face ID không nhận ra người đeo khẩu trang trước đây không phải là lỗi, mà là giới hạn của cách hệ thống được xây dựng ở giai đoạn đầu.

Cách Face ID thích nghi với khẩu trang

Khi khẩu trang trở thành vật dụng quen thuộc, hạn chế của Face ID nhanh chóng bộc lộ. Apple không chọn cách thay đổi phần cứng hay bổ sung cảm biến mới, mà tập trung điều chỉnh cách hệ thống hiểu khuôn mặt người dùng.

Thay vì yêu cầu nhận diện toàn bộ gương mặt như trước, Face ID được huấn luyện lại để ưu tiên các đặc điểm ở vùng phía trên. Theo mô tả của Apple, hệ thống bắt đầu tập trung nhiều hơn vào khu vực quanh mắt, trán và phần trên sống mũi. Đây là những vùng ít bị che và có cấu trúc hình học ổn định giữa các cá nhân.

Vai trò của trí tuệ nhân tạo thể hiện rõ ở giai đoạn này. Apple sử dụng các mô hình học máy để phân tích hình khối khuôn mặt, từ đó xác định những đặc trưng đủ tin cậy để nhận diện mà không cần nhìn thấy miệng hay cằm. Điều này giúp Face ID không cần “nhìn đủ mặt” như trước nhưng vẫn giữ được độ chính xác cần thiết.

Một điểm quan trọng khác là khả năng tự thích nghi theo thời gian. Mỗi lần người dùng mở khóa thành công, Face ID sẽ cập nhật mô hình nhận diện ngay trên thiết bị. Apple cho biết quá trình này diễn ra hoàn toàn cục bộ, dữ liệu khuôn mặt không rời khỏi iPhone và được bảo vệ trong Secure Enclave.

Apple cũng khẳng định Face ID khi đeo khẩu trang không làm giảm tiêu chuẩn bảo mật so với các phương thức sinh trắc học trước đây. Hệ thống chỉ cho phép mở khóa khi đạt ngưỡng tin cậy nhất định, thay vì đánh đổi an toàn để lấy sự tiện lợi.

Nói cách khác, Face ID không nhìn xuyên khẩu trang. Thứ thay đổi là cách Apple dạy trí tuệ nhân tạo hiểu khuôn mặt con người, chọn lọc thông tin quan trọng hơn và bỏ qua những phần không còn cần thiết.

Chọn an toàn thay vì tiện lợi

Ở góc độ vận hành, Face ID không cố gắng mở khóa bằng mọi giá. Hệ thống chỉ đưa ra quyết định khi mức độ trùng khớp đạt ngưỡng tin cậy mà Apple đặt ra. Nếu dữ liệu thu được không đủ rõ ràng, iPhone sẽ chủ động từ chối và yêu cầu người dùng nhập mật mã thay thế.

Cách xử lý này cho thấy Face ID không hoạt động theo kiểu suy đoán hay đánh cược. Trong những tình huống khuôn mặt bị che khuất nhiều, góc nhìn bất lợi hoặc ánh sáng không phù hợp, hệ thống ưu tiên an toàn thay vì cố gắng nhận diện cho bằng được. Điều đó lý giải vì sao đôi khi Face ID khiến người dùng cảm thấy hơi bất tiện, nhưng đổi lại là mức độ bảo mật ổn định hơn trong sử dụng hằng ngày.

Nhìn tổng thể, Face ID không đơn thuần là một tính năng mở khóa bằng khuôn mặt, mà là sự kết hợp giữa phần cứng chuyên dụng và trí tuệ nhân tạo được thiết kế theo triết lý thận trọng quen thuộc của Apple. 

Khi độ tin cậy chưa đủ, hệ thống sẵn sàng nói không, và chính điều đó lại là yếu tố giúp Face ID giữ được vị thế của một trong những cơ chế xác thực sinh trắc học an toàn nhất trên smartphone hiện nay.

Apple sắp 'khai tử' Face ID trên iPhone?

Apple được cho là đang nghiên cứu công nghệ mở khóa màn hình mới cho iPhone, làm dấy lên nghi vấn về tương lai của Face ID. Liệu công nghệ này sắp bị thay thế hay chỉ đang bước vào một giai đoạn cải tiến hơn?