“Sự tồn tại và hiện diện của các nhóm lợi ích trong kinh tế - thị trường là điều bình thường và khách quan. Tuy nhiên, sẽ không bình thường khi lợi ích nhóm xâm phạm lợi ích chung và trở nên nguy hiểm nếu các nhóm lợi ích chen chân vào chính sách. Tôi cho rằng các nhóm lợi ích đã và đang ráo riết tác động ở mọi nơi, mọi lúc, tất cả các cửa. Vì vậy tôi xin đề nghị Chính phủ và Quốc hội cần cảnh giác đến tác động của các nhóm lợi ích.

Cho tích tụ ruộng đất nhưng đánh thuế bậc thang

Nhiều vấn đề “nóng” liên quan đến chủ trương sửa đổi Luật đất đai đã được Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải (trưởng Ban Chỉ đạo trung ương về tổng kết thi hành Luật đất đai và sửa đổi Luật đất đai) trả lời bên hành lang Quốc hội ngày 7-6.

* Thưa Phó thủ tướng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội vừa có kiến nghị xem xét sửa đổi Luật đất đai hiện hành theo hướng tăng thời hạn giao đất nông nghiệp, vấn đề này sẽ được xử lý như thế nào?

- Trung ương đã định hướng cho phép kéo dài thời hạn giao đất, như vậy chúng ta nghiên cứu để đưa nội dung này vào Luật đất đai (sửa đổi). Đến năm 2013 trình Quốc hội, lúc đó sẽ có thời hạn mới, hiện đang cân nhắc xem từ thời hạn 20 năm kéo dài lên 30 năm, 40 năm hay 50 năm. Cũng có ý kiến đề nghị bỏ luôn quy định về thời hạn giao đất nông nghiệp. Trước mắt phải sử dụng quy định của Luật đất đai hiện hành, nghĩa là giao thời hạn 20 năm, nếu người dân có nhu cầu và thực hiện đúng quy định của pháp luật sẽ được phép kéo dài. Việc này Chính phủ sẽ có hướng dẫn để người dân thực hiện.

* Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng cho rằng việc khống chế hạn điền trong sử dụng đất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân quy định tại Luật đất đai hiện hành đã ảnh hưởng quá trình tích tụ ruộng đất?

- Chúng ta hiểu rằng hạn điền là mức đất nông nghiệp lần đầu tiên một hộ gia đình, cá nhân được giao. Hạn điền chỉ sử dụng khi giao đất nông nghiệp. Ở đây liên quan đến vấn đề chuyển quyền sử dụng đất. Ví dụ, hạn mức sử dụng đất nông nghiệp quy định ông A chỉ được 6ha, nếu ông A mua của ông B lên 12ha thì phải nhờ người khác đứng tên. Như vậy việc tích tụ ruộng đất diễn ra không chính thức mà Nhà nước cũng không thu được cái gì. Hướng của Luật đất đai mới là cho mở rộng cái đó ra để khuyến khích tích tụ ruộng đất, nhưng đánh thuế theo bậc thang.

* Như vậy sửa đổi Luật đất đai sẽ giải quyết vấn đề tăng hạn mức sử dụng đất nông nghiệp?

- Cho chính thức hóa thì phải thu thuế, nghĩa là anh tích tụ ruộng đất nhưng phải sử dụng có hiệu quả để đóng thuế. Qua đó phân biệt anh là người trực tiếp hay gián tiếp, vì nhiều khi người có tiền ở thành phố về mua đất để đó mà không sản xuất. Phân biệt các đối tượng đó thì sử dụng đất có hiệu quả hơn.

* Nhưng phân biệt thế nào là đầu cơ, thế nào là không đầu cơ rất khó?

- Đúng là cái đó rất khó, cho nên mình phân biệt bằng công cụ thuế. Ví dụ anh mua thêm quá 6ha thì tôi đánh một lần thuế, mua lên 32ha hay 100ha thì tôi lại đánh thuế khác. Như vậy tôi không cần biết ông đầu cơ hay không nhưng tôi cứ đánh thuế.

* Một mặt chúng ta nói khuyến khích tích tụ ruộng đất, nhưng mặt khác lại đánh thuế theo bậc thang. Như vậy liệu có mâu thuẫn?

- Không mâu thuẫn, vì bình thường mỗi người có 6ha để sản xuất, bây giờ ông muốn mua của tôi thì ông phải đầu tư vào miếng đất đó sao cho sản xuất có hiệu quả hơn. Tức là ông phải đầu tư vào máy móc, trở thành sản xuất lớn... mới trả được cái thuế đấy. Chúng ta không khuyến khích chuyện giữ đất, mà phải hướng vào sản xuất.

* Để giải quyết những bất cập trong thực tế, nhiều đại biểu Quốc hội muốn sớm sửa đổi Luật đất đai?

- Việc này vội cũng không được, bởi quy trình làm luật đã có quy định rồi, phải có dự thảo bao nhiều lần, phải đưa ra hội thảo, lấy ý kiến của người dân. Nếu làm vội, cuối năm nay đưa luôn vào chương trình xây dựng pháp luật của Quốc hội thì quy trình sửa đổi Luật đất đai sẽ ngắn lại. Với một vấn đề phức tạp như thế mà quy trình ngắn lại, các bên liên quan không được tham gia thì không nên.

Hội nghị trung ương 5 vừa qua đã kết luận nhiều vấn đề lớn trong việc thực hiện chính sách, pháp luật về đất đai. Trung ương đã giao Chính phủ tiếp tục làm rõ một số nội dung liên quan, trình Hội nghị trung ương 6 vào tháng 10 năm nay.

* Vấn đề giá đất dự kiến sửa theo hướng nào, thưa Phó thủ tướng?

- Về phía Nhà nước xác định đền bù cho người dân sát giá thị trường. Tại sao nói sát giá thị trường, bởi nếu nói như thị trường thì không bao giờ được vì thị trường rất biến động, tất cả các nước đều dùng “sát giá thị trường”. Nhiều nước có cơ chế nếu anh cảm thấy cái đó chưa sát giá thị trường thì có một cơ quan khác xử lý là tòa án.

Ở nước ta, lâu nay cứ mỗi năm điều chỉnh một lần, khi đưa ra hằng năm như thế các địa phương điều chỉnh giá đất rất vất vả. Thứ nhất là rất nhiều thủ tục, thứ hai là sinh ra tâm lý chờ đợi, tức là kỳ vọng về tăng giá rất cao, ảnh hưởng đến tất cả dự án, công trình. Bây giờ chúng ta muốn biểu giá đất đó gọi là bảng giá đất thị trường. Đã thị trường thì không còn điều chỉnh theo năm nữa. Chúng ta hiểu là bảng giá đất sẽ có nhiều ô, càng nhiều ô thì càng chính xác. Không cần biết có dự án hay không, ô nào có biến động (ví dụ 15-20%) thì cơ quan chức năng sẽ điều chỉnh và bảng giá đó luôn được cập nhật. Trong trường hợp thu hồi một lô đất có biến động mà chưa kịp cập nhật giá thì xử lý trực tiếp vào dự án. Như vậy đây là một phương án “mềm” và hài hòa, góp phần giảm được kỳ vọng về giá đất như nêu trên, giá đất vẫn sát giá thị trường.