'Siết' thực trạng chia nhỏ một ngành thành nhiều mã xét tuyển với tên gọi 'thời thượng'

Ngày 28-8, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 74 quy định danh mục ngành đào tạo các trình độ của giáo dục đại học, thay thế Thông tư 09 (năm 2022). Thông tư có hiệu lực từ ngày 12-10 và chính thức áp dụng trong công tác tuyển sinh từ 1-1-2027.

Thông tư được đánh giá là bước ngoặt quan trọng nhằm thiết lập sự thống nhất trong danh mục ngành đào tạo, hạn chế các ngành đào tạo thí điểm, ưu tiên phát triển các chương trình đào tạo và thúc đẩy tiến trình hội nhập quốc tế của từng cơ sở giáo dục đại học.

Bộ tiêu chí khắt khe để đưa ngành vào danh mục ngành

Điểm cốt lõi đầu tiên của Thông tư 74 là yêu cầu các cơ sở giáo dục rà soát, đối chiếu và chuẩn hóa toàn bộ danh mục ngành học hiện hữu ở cả ba trình độ: đại học, thạc sĩ và tiến sĩ. Các chương trình đào tạo thí điểm, chương trình mang tên gọi đặc thù trước đây đều phải đối sánh để chuyển đổi về đúng tên và mã ngành chuẩn quốc gia.

Một trong những điểm nhấn của Thông tư 74 là bộ tiêu chí khắt khe hơn so với Thông tư 09 để một ngành mới được bổ sung vào danh mục, ngoài các yêu cầu về phù hợp với quy hoạch và nhu cầu nhân lực: Ngành mới phải bảo đảm có tối thiểu 30% khối lượng kiến thức, kỹ năng chuyên môn cốt lõi khác biệt so với ngành gần nhất; Phải chứng minh ngành đó đã được đào tạo tại ít nhất 10 cơ sở giáo dục đại học uy tín ở nước ngoài hoặc có tên trong ít nhất 2 bảng phân loại ngành quốc tế phổ biến (trừ một số ngành đặc thù quốc gia).

Quy định này góp phần hạn chế cho việc mở ngành thí điểm chạy theo phong trào chỉ bằng cách hoán đổi vài môn học tự chọn, thay đổi, bổ sung một số từ để tạo nên các ngành đào tạo mới thí điểm.

Trước đây, nhằm tối ưu chỉ tiêu và thu hút người học, không ít cơ sở đào tạo có xu hướng chia nhỏ một ngành đào tạo truyền thống thành nhiều mã xét tuyển với tên gọi "thời thượng". Thông tư 74 cùng lộ trình áp dụng từ mùa tuyển sinh 2027 được coi là "công cụ quản lý" cho hiện tượng phân mảnh này.

Theo quy định, các trường phải gom các chuyên ngành hẹp về đúng ngành chuẩn khi đăng ký chỉ tiêu tuyển sinh với Bộ Giáo dục và Đào tạo. 

Áp lực cạnh tranh giờ đây không còn nằm ở việc đặt tên ngành hoa mỹ, mà dịch chuyển sang chất lượng thực tế, định hướng chuyên sâu của chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên và vị thế việc làm của người học sau khi tốt nghiệp.

Thực tiễn sắp xếp ngành đào tạo thí điểm vào danh mục ngành tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Trước yêu cầu này, việc rà soát sắp xếp ngành đào tạo tại các đại học đa ngành, đa lĩnh vực, có nhiều ngành thí điểm nhận được nhiều sự quan tâm của xã hội.

Thành lập năm 1993, Đại học Quốc gia Hà Nội là một trong hai đại học quốc gia tổ chức nhiều ngành đào tạo thí điểm. Theo quy định Thông tư 74, Đại học Quốc gia Hà Nội cũng phải điều chỉnh, sắp xếp các ngành đào tạo thí điểm vào danh mục do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.

Theo dõi đề án tuyển sinh của các trường đại học thành viên, trường thuộc của Đại học Quốc gia Hà Nội, có thể thấy ngay từ đầu năm 2026, rất nhiều ngành thí điểm của Đại học Quốc gia Hà Nội đã được các đơn vị đào tạo sắp xếp vào danh mục ngành đào tạo do Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra trong các đề án tuyển sinh của mình.

Kết quả rà soát đề án tuyển sinh của 9 trường đại học thành viên và 3 trường trực thuộc của Đại học Quốc gia Hà Nội cho thấy rất nhiều ngành thí điểm của các năm tuyển sinh trước đã được sắp xếp lại theo đúng danh mục ngành đào tạo quy định tại Thông tư 09.

Bên cạnh đó, vẫn còn một số trường giữ nguyên thông tin tuyển sinh ngành đào tạo năm 2026 như năm 2025, cụ thể Trường đại học Công nghệ, Trường đại học Việt Nhật vẫn có các ngành thí điểm như Công nghệ thực phẩm và sức khỏe, Nông nghiệp thông minh và bền vững (Trường đại học Việt Nhật), Kỹ thuật năng lượng, Công nghệ hàng không vũ trụ (Trường đại học Công nghệ).

Như vậy, thực hiện Thông tư 74, các trường đại học thành viên, trường trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội vẫn cần tiếp tục rà soát, sắp xếp các chương trình đào tạo vào đúng danh mục ngành của bộ. 

Tuy nhiên, khi các tên ngành thí điểm hoặc tên gọi riêng được "trả về" đúng mã ngành chuẩn theo quy định của bộ, tình trạng một số ngành xuất hiện tại từ hai trường thành viên trở lên tăng lên.

Thống kê cụ thể như sau:

Bên cạnh việc siết chặt, Thông tư 74 đã thiết lập hành lang rõ ràng cho các mô hình đào tạo liên ngành, xuyên ngành dựa trên tỷ trọng tín chỉ kiến thức cơ sở và cốt lõi. 

Đại học Quốc gia Hà Nội cần phát huy lợi thế đa ngành, đa lĩnh vực, nếu phát huy tốt thế mạnh đa ngành, đa lĩnh vực, khi đó việc danh mục ngành tiệm cận chuẩn quốc tế (như ISCED của UNESCO) giúp các đại học Việt Nam tháo gỡ điểm nghẽn trong công nhận văn bằng song phương và đẩy nhanh tiến trình kiểm định theo chuẩn AUN-QA, ABET, AACSB.

Có thể nói, Thông tư 74 không chỉ là sự thay đổi về mặt thủ tục hành chính, mà là đòn bẩy buộc toàn hệ thống giáo dục đại học phải nâng cao trách nhiệm giải trình và đổi mới thực chất.

Câu chuyện sắp xếp ngành học và xử lý sự trùng lặp giữa các đơn vị đào tạo trong Đại học Quốc gia Hà Nội như Trường Quản trị và Kinh doanh với Trường đại học Kinh tế, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn... chính là lát cắt điển hình. 

Đây sẽ là bài học thực tiễn giá trị cho công tác tái cấu trúc mạng lưới ngành đào tạo của toàn hệ thống giáo dục đại học Việt Nam trước thềm tuyển sinh 2027.

Nhiều ngành đào tạo đại học đổi tên, điều chỉnh từ mùa tuyển sinh 2027

Từ mùa tuyển sinh đại học năm 2027, danh mục ngành đào tạo mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ được áp dụng, với nhiều ngành được điều chỉnh tên gọi, mã ngành hoặc sắp xếp vào ngành có tên gọi chung.