Trong bối cảnh eo biển Hormuz bị phong tỏa sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, Iran tiếp tục đe dọa một điểm nghẽn hàng hải quan trọng khác - Biển Đỏ.

Theo Đài NBC News ngày 19-3, Cộng hòa Hồi giáo Iran trong tuần này tuyên bố vùng biển dài hơn 2.200km - ngăn cách châu Phi và châu Á - là mục tiêu hợp lệ cho các cuộc tấn công trả đũa, do sự hiện diện của tàu sân bay USS Gerald R. Ford của Mỹ.

"Tay đã đặt trên cò súng"

Theo Hãng tin Fars, ngày 16-3, quân đội Iran khẳng định: "Bất kỳ cơ sở nào hỗ trợ nhóm tác chiến tàu sân bay này đều sẽ bị lực lượng vũ trang Iran coi là mục tiêu tiềm năng".

Dù chưa rõ Iran có trực tiếp tấn công tàu vận tải trên Biển Đỏ hay không, lực lượng Houthi - lực lượng ủy nhiệm của Tehran tại Yemen - đã khiến lưu lượng hàng hải qua tuyến đường này sụt giảm mạnh trong những năm gần đây, bằng các cuộc tập kích nhắm vào tàu bè.

Thủ lĩnh Abdul Malik al-Houthi tuyên bố ngày 5-3: "Chúng tôi đã đặt tay lên cò súng, sẵn sàng đáp trả bất cứ lúc nào nếu tình hình yêu cầu".

Tuy nhiên đến nay, khác với các thành viên trong "trục kháng chiến" như Hezbollah ở Lebanon hay các nhóm dân quân Shiite tại Iraq, lực lượng Houthi vẫn chưa chính thức tham chiến - dù đã gần ba tuần kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành không kích Iran.

"Vẫn còn quá sớm để khẳng định liệu họ có tham gia kế hoạch trả đũa hay không" - bà Burcu Ozcelik, chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh, nhận định.

Theo bà, việc Houthi chưa hành động có thể nằm trong nhịp độ và trình tự trả đũa của Iran, khi Tehran muốn giữ lực lượng này như một quân bài dự phòng.

Ngoài ra, sự im lặng còn phản ánh phân hóa nội bộ trong phong trào: phe cứng rắn muốn hành động ngay, trong khi nhóm khác ưu tiên củng cố quyền kiểm soát tại Yemen.

Bà Ozcelik cho rằng mục tiêu cuối cùng của Houthi vẫn là đảm bảo khả năng tồn tại lâu dài trong cuộc xung đột hiện nay.

Giao thương bị đảo lộn

Thị trường dầu mỏ và vận tải biển đã biến động mạnh kể từ khi eo biển Hormuz bị phong tỏa. Trong nỗ lực hạn chế thiệt hại, Saudi Arabia tăng công suất đường ống Đông - Tây nối ra Biển Đỏ, trong khi Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) đẩy mạnh vận chuyển qua tuyến Habshan - Fujairah ra vịnh Oman.

Tuy nhiên, theo chuyên gia David Butter từ Viện nghiên cứu Chatham House, ngay cả khi hoạt động tối đa, các tuyến này cũng chỉ bù đắp được khoảng 1/4 lượng dầu thường đi qua Hormuz.

"Các tuyến này cũng dễ trở thành mục tiêu của Iran và Houthi. Nếu lực lượng này tham chiến, xuất khẩu của Saudi Arabia chắc chắn bị gián đoạn" - ông Butter nói.

Trong lịch sử, Biển Đỏ có vai trò vô cùng quan trọng, chiếm khoảng 1/10 lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu qua eo Bab el-Mandeb - nơi chỉ rộng khoảng 24km.

Từ cuối năm 2023, sau khi Houthi tấn công tàu bè để phản đối chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza, lưu lượng qua kênh đào Suez giảm tới 70% vào giữa năm 2024. Dòng chảy dầu qua Bab el-Mandeb cũng giảm một nửa, theo Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển.

Các tàu buộc phải vòng qua mũi Agulhas ở cực Nam châu Phi, góp phần đẩy giá hàng hóa toàn cầu tăng mạnh. Đến tháng 12 năm ngoái, khi tàu hàng bắt đầu dần quay lại tuyến này thì xung đột tại Iran bùng phát.

Dù Houthi chưa nối lại các cuộc tấn công, chỉ riêng mối đe dọa cũng đã khiến lưu lượng tàu qua Bab el-Mandeb giảm mạnh, theo công ty tình báo hàng hải Windward ngày 16-3.

"Biển Đỏ là nơi giao thoa lợi ích của các nước châu Phi, vùng Vịnh, Trung Đông và châu Á. Bất kỳ leo thang nào tại đây cũng sẽ gây bất ổn nghiêm trọng cho vận tải biển toàn cầu" - chuyên gia Ahmed Soliman của Chatham House nhận định.

Saudi Arabia tính chuyển dầu qua Biển Đỏ để né eo biển Hormuz

Saudi Arabia có thể chuyển dầu sang Biển Đỏ thông qua tuyến ống Đông-Tây, nhưng rủi ro từ lực lượng Houthi khiến thị trường vẫn trong trạng thái bất an.