Chỉ vài ngày sau chuyến thăm của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Bắc Kinh lại trải thảm đỏ đón Tổng thống Nga Vladimir Putin - một tín hiệu rõ ràng về tham vọng của Trung Quốc: vừa quản lý quan hệ với siêu cường số một, vừa giữ chặt người bạn đồng hành chiến lược lâu năm.

Nếu chuyến thăm cấp nhà nước tuần trước của ông Trump tới Trung Quốc nhằm định hình lại quan hệ giữa hai siêu cường, thì sự kiện Bắc Kinh chào đón ông Putin tuần này mang một thông điệp khác: trấn an một đối tác lâu năm đang đối mặt với nhiều áp lực.

Trong bối cảnh Trung Quốc nỗ lực khẳng định vai trò tạo ra sự ổn định trên trường quốc tế, cả hai chuyến thăm đều phục vụ cho chiến lược đó, dù theo những cách rất khác nhau.

Không liên quan đến Mỹ?

Đây là chuyến công du thứ 25 tới Trung Quốc của ông Putin trên cương vị tổng thống. Phát biểu hôm 19-5 trong "bài phát biểu qua video đầu tiên trước một chuyến công du nước ngoài", theo Tân Hoa xã, ông Putin khẳng định quan hệ Nga - Trung đã đạt đến "mức độ thực sự chưa từng có", và cam kết hai bên sẽ "tiếp tục hợp tác tay trong tay và không tiếc công sức để làm sâu sắc thêm mối quan hệ đối tác và tình hữu nghị láng giềng tốt đẹp".

Chuyến thăm diễn ra ngay sau khi ông Trump rời Bắc Kinh, làm dấy lên đồn đoán rằng Điện Kremlin lo ngại các thỏa thuận Mỹ - Trung có thể ảnh hưởng tới vị thế của Nga.

Trợ lý Tổng thống Nga Yuri Ushakov bác bỏ điều này, khẳng định với Đài RT hôm 18-5 rằng chuyến thăm "không liên quan đến chuyến đi của ông Trump" do đã "được sắp xếp từ tháng 2".

Tuy nhiên, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tuần trước cũng thừa nhận đây sẽ là "cơ hội tốt để trao đổi quan điểm" về chuyến thăm của ông Trump.

Tại Bắc Kinh, Chủ tịch Tập Cận Bình đã dẫn ông Trump tham quan Trung Nam Hải - nơi ở của giới lãnh đạo cấp cao nhất Trung Quốc - và trong một bình luận lộ ra do không tắt mic, ông nói với khách quý: "Rất hiếm khi [có lãnh đạo nước ngoài vào Trung Nam Hải].

Ví dụ như ông Putin từng ở đây". Với ông Trump, ông Tập tuyên bố quan hệ Mỹ - Trung là mối quan hệ song phương quan trọng nhất thế giới và "nên là đối tác, chứ không phải đối thủ", đồng thời hai bên nhất trí xây dựng "mối quan hệ xây dựng mang tính ổn định chiến lược" - cách Trung Quốc định danh lại quan hệ song phương, phân biệt với "quan hệ đối tác không giới hạn" dành cho Nga.

Chuyến thăm của ông Putin bắt đầu bằng lễ đón chính thức ngày 20-5, tiếp theo là hội đàm tại Đại lễ đường Nhân dân - cùng nghi thức như ông Trump đã trải qua. Buổi tối, hai nhà lãnh đạo cùng tham dự tiệc chiêu đãi trọng thể kỷ niệm 25 năm ngày ký kết Hiệp ước Hữu nghị Trung - Nga.

Từ kinh tế đến chính trị và quân sự

Chuyến thăm diễn ra vào thời điểm không dễ dàng với Điện Kremlin: drone Ukraine vừa tấn công trung tâm Matxcơva cuối tuần qua, đàm phán hòa bình vẫn bế tắc, còn tỉ lệ ủng hộ ông Putin theo cơ quan thăm dò dư luận nhà nước VTsIOM tháng trước chỉ đạt 65,6% - thấp nhất kể từ khi chiến sự Ukraine nổ ra vào tháng 2-2022.

Trong bối cảnh đó, Trung Quốc ngày càng trở nên thiết yếu với Nga. Bắc Kinh hiện là đối tác thương mại hàng đầu và là nước mua dầu khí lớn nhất của Nga - điều càng quan trọng hơn sau khi chiến sự Iran do Mỹ khởi phát nổ ra, làm tê liệt tuyến vận tải năng lượng qua eo biển Hormuz.

Thương mại song phương tăng hơn gấp đôi trong giai đoạn 2020 - 2024, đạt 237 tỉ USD vào năm 2024. Ông Ushakov cho biết riêng trong quý 1-2026, nguồn cung dầu của Nga cho Trung Quốc đã tăng 35%.

Tuy nhiên, mối quan hệ này không cân bằng. Nga chỉ chiếm khoảng 4% tổng kim ngạch thương mại quốc tế của Trung Quốc, trong khi GDP Trung Quốc tính theo sức mua tương đương lớn gấp khoảng 6 lần Nga - tạo cho Bắc Kinh thế thượng phong rõ rệt trong mọi giao dịch song phương.

Một báo cáo gần đây của Bloomberg còn cho thấy Nga đang nhập khẩu hơn 90% mặt hàng công nghệ bị trừng phạt từ Trung Quốc, bao gồm linh kiện lưỡng dụng để sản xuất drone.

Dù vậy, quan hệ này không phải đường một chiều. Nga cung cấp cho Trung Quốc điều ngày càng có giá trị trong một thế giới bất ổn: quyền tiếp cận an toàn nguồn tài nguyên năng lượng khổng lồ. Về mặt địa chính trị, cả hai đều là ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và thường xuyên đồng thuận để phản đối các chính sách do Mỹ dẫn dắt.

Dù chưa ràng buộc nhau bằng một liên minh chính thức, hai nước liên tục củng cố quan hệ qua các cuộc tập trận quân sự ngày càng thường xuyên như "Phối hợp trên biển" - khởi động từ năm 2012.

Năm ngoái, hai bên mở thêm các cuộc tập trận hải quân ở biển Nhật Bản, gần cảng Vladivostok, tập trung vào cứu hộ tàu ngầm, tác chiến chống ngầm, phòng không và phòng thủ tên lửa. Giới phân tích nhận định các hoạt động này phát đi tín hiệu về sự gắn kết chiến lược Bắc Kinh - Matxcơva mà không cần đến cam kết liên minh chính thức.

Ông Tập, ông Putin trà đàm sau khi 42 văn kiện hợp tác được ký kết

Hai nhà lãnh đạo Nga, Trung đều đánh giá chuyến thăm Bắc Kinh lần này của Tổng thống Nga Vladimir Putin là thành công và đạt được kết quả phong phú.