 Phóng to |
| Chiếc máy ảnh hiệu Yashica Mat - Em của Dương Thanh Phong cất trong thùng đại liên chôn vùi dưới lòng đất 30 năm vẫn còn nguyên vẹn |
Buồng tối tối nhất thế giới
Năm 1967, nhà báo Thép Mới về địa đạo Củ Chi. Người phụ trách nhiếp ảnh đặc khu Sài Gòn - Gia Định lúc đó là Dương Thanh Phong nhớ lại: “Ông đề nghị chúng tôi cho xem buồng tối rửa ảnh. Tôi đưa ông ra gốc cây giữa rừng, bảo: “Buồng tối của chúng tôi nằm dưới này”.
Ông ngạc nhiên: “Ở đâu? Làm gì có?”. Tôi cười: “Anh nhìn thiệt kỹ đi!”. Thép Mới quan sát vài phút vẫn không thấy gì, tôi liền cho người vạch cây rừng ra, xách nắp hầm tối lên, Thép Mới buột miệng kêu “trời!” rồi khom người dòm xuống hỏi: “Xuống cách sao các đồng chí?”.
Tôi kêu anh Hồ Răng, phóng viên ảnh, hướng dẫn ông cách leo xuống. Thép Mới vừa đút được hai chân vào hầm vội vã rụt lên: “Nóng như cái lò lửa”.
 Phóng to |
| Nhà nhiếp ảnh Dương Thanh Phong với những "kho phim" chúa trong các thùng đại liên |
Qui mô, địa điểm, hình thức... của buồng tối vùng đất thép Củ Chi cứ theo mức độ tăng cường của chiến tranh mà thay đổi.
Nói như Dương Thanh Phong: “Chiến tranh leo thang, mình leo xuống”. Trước năm 1962, họ làm buồng tối tường rơm, lợp lá trên mặt đất. Năm 1963 Mỹ dùng phi pháo dọn đường đổ quân tấn công vùng giải phóng, buồng tối biến thành “hầm tối” âm sâu 1m trong lòng đất.
Năm 1966, chiến tranh cục bộ, Củ Chi bị cày nát bởi B52, sư đoàn Tia chớp chà nát từng cọng cỏ, buồng tối biến thành hầm bí mật sâu 4m dưới lòng đất, có cửa lên xuống được ngụy trang đặc biệt. Mỗi khi có trận càn, các phóng viên ảnh phải ngưng làm việc.
Sau chiến dịch Mậu Thân 1968, buồng tối nối liền với địa đạo Củ Chi, trở thành một “tòa soạn” thật sự: nằm sâu trong lòng đất, có đường ăn thông qua địa đạo, có cửa lên xuống bí mật, có giếng nước, kho tàng, bếp núc...và qui trình cho một bức ảnh ra đời được tiến hành bình thường dù cho giặc đang càn bố hay phi pháo nổ ầm trên đầu những nhà báo chiến trường.
Từ buồng tối này, sau mỗi sự kiện thời sự chiến tranh, cả trăm bộ ảnh có đóng dấu mộc đỏ chói của “Nhiếp ảnh giải phóng đặc khu Sài Gòn – Gia Định”... được “phát hành” đến khắp mọi nơi...
“Chiếc hộp vạn năng”
 Phóng to |
| Khu tráng phim của xưởng phim giải phóng tại Trung ương cục năm 1963 |
Đặc tính của chiếc thùng sắt này là khi đóng nắp có thể thả xuống nước hoặc lật úp, nhấn sâu xuống bùn trong nhiều tháng, nhiều năm mà các loại giấy tờ đựng bên trong không hề hấn gì.
Giám đốc Hãng Phim truyền hình TP.HCM hiện nay, anh Nguyễn Việt Hùng, bảo thùng đại liên này có thể chứa được 5-10 cuộn phim 16ly loại 30m. Và chỉ cần cho phụ quay vác theo một thùng là dư sức bởi một trận chiến chỉ quay tối đa 1-2 cuộn phim.
Năm 1971, anh cùng đồng nghiệp tham gia đợt tấn công đồn Tam Giác ở kênh 11, An Biên, Rạch Giá. Đang đêm, các anh phải lội chiến hào, ôm máy quay phim để tường thuật trận công đồn.
Đó là một trận chiến ác liệt mà bộ đội ta không tiếp cận và tiêu diệt được hỏa lực địch. Địch phản công, gọi máy bay dội bom, pháo bầy cũng tung hỏa lực ứng cứu.
Đang ôm máy trước ngực lội dưới giao thông hào, Hùng ngó thấy trực thăng pha đèn bắn, nước trùm lên đầu, anh chỉ kịp la lên với quay phim Trần Chí Kông: “Chết mẹ, Kông ơi, bỏ máy vào thùng”. Chiếc thùng đạn được mở ra, máy bỏ vô trong đóng cụp. Họ lôi cái thùng đi cả đêm trong bùn lầy mà chẳng chút hư hại gì với cái máy quay phim quí giá nằm trong đó.
Trong góc phòng của nhà nhiếp ảnh Dương Thanh Phong hiện giờ còn ba thùng đại liên, mỗi thùng đựng khoảng 500 tấm phim của kho ảnh địa đạo Củ Chi mà chỉ mình ông có được.
Đây là những thùng đại liên ông lấy từ năm 1965 khi Mỹ mở trận càn đầu tiên lên vùng địa đạo. Sau 40 năm nó vẫn bảo quản kho phim này với vật hút ẩm là gạo rang. Ông Phong bảo không thể thay đổi bởi phim đã quen với điều kiện bảo vệ như vậy và những thùng đạn vẫn còn sáng bóng.
Mới đây, những người rà tìm phế liệu chiến tranh vùng Bến Cát, Bình Dương phát hiện một thùng đại liên, trong đó còn nguyên vẹn những tấm phim tư liệu về trận Việt cộng phục kích diệt trên 100 xe bọc thép Mỹ tại xã Lộc Hưng, Trảng Bàng vào tháng 5-1968.
Kèm phim là một máy ảnh hiệu Yashica Mat-Em còn y nguyên. Chủ nhân của chiếc thùng đại liên hơn 30 năm nằm sâu trong lòng đất ấy là Dương Thanh Phong.
Chiếc máy ảnh kia anh sử dụng từ năm 1965-1968 rồi cho vào thùng cùng phim chôn xuống đất. Một trận B52 đã vùi chôn tất cả, nhưng chiếc thùng đạn đã giữ gìn nguyên vẹn cái quá khứ được chứa bên trong...
“Tòa soạn” giữa rừng
Đó là một căn phòng lắp ghép đặc biệt ở căn cứ U Minh Hạ. Bên ngoài là một lớp lá chuối, ở giữa có một lớp đệm bàng, bên trong là một lớp nilông.
Lớp lá chuối vừa làm mát vừa ngụy trang chống trực thăng, lớp đệm và nilông chống bụi và “làm tối” căn phòng. Bất cứ nơi nào cũng có thể mọc lên một căn phòng như thế bởi nó chính là nơi làm hậu kỳ cho toàn bộ những thước phim của các nhà quay phim chiến trường vùng Tây Nam bộ.
Phim từ chiến trận đưa về nhanh chóng được tráng rọi tại đây để mang ra chiếu phục vụ đồng bào vùng giải phóng.
Lúc rạng sáng, bộ phận hậu kỳ cho phim vào thùng đại liên có gạo rang phân tán vào rừng tránh địch càn quét, buổi chiều tối tập họp lại tráng rọi đến hết đêm.
Nước ngọt ở rừng U Minh cực kỳ quí hiếm. Để có nước ngọt tráng rọi, người ta phải lấy nilông trải trên xuồng ba lá giữa trời mưa để lấy nước. Từ những tòa soạn thời chống Mỹ này, người ta đã cho ra đời hơn 40 phim tài liệu và mấy chục chương trình tin tức, ký sự, phóng sự bằng hình...
Có một tòa soạn ảnh đặc biệt khác là tòa soạn của Việt Nam thông tấn xã, phân xã giải phóng miền Nam đặt tại căn cứ Trung ương Cục ở chiến khu R, thuộc tây bắc Tây Ninh. Cái gian nan nhất của tòa soạn này là việc đào giếng lấy nước rọi ảnh.
Nguồn nước lúc đầu được lấy từ các suối, nhưng do máy bay địch kiểm soát chặt chẽ các dòng suối, họ phải đào lấy giếng nước mà sử dụng cho buồng tối. Đất rừng miền Đông, để đào được nước phải sâu 14-15m, cứ ba người một tổ thay phiên nhau đào cả tuần mới xong một giếng.
Thường thì sau mỗi trận đánh lớn, tòa soạn sẽ cử giao liên đi nhận phim. Buồng tối có nhiệm vụ tráng phim, làm ảnh, rọi ảnh lớn và làm lưu trữ tư liệu.
Thời kỳ đó cán bộ lưu trữ đi đâu mà thấy giấy bóng mờ, bọc nilông... là mừng vô kể. Phim xử lý xong được phân loại đưa vào bao bì bằng giấy bóng mờ, xếp vào thùng đạn đại liên, dùng gạo rang để hút ẩm.
Ảnh làm xong phải được gửi ngay ra Hà Nội, thường thì gửi hai lần: gửi ảnh bộ riêng rồi gửi phim sau vài ngày. Thời gian để một bộ ảnh của chiến trường Nam bộ ra tới Hà Nội là khoảng một đến một tháng rưỡi.
Trước ngày 30-4-1975, kho lưu trữ của “tòa soạn đặc biệt” này có hơn 8.000 phim âm bản có giá trị về chiến tranh Việt Nam.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận