Các văn bản hướng dẫn cho tiết về khung pháp lý quản lý, vận hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (IFC) tại TP.HCM đang được soạn thảo hoàn thiện đảm bảo sự tin cậy, thu hút được nhà đầu tư ngoại.

Một trong những thiết chế pháp lý quan trọng cho việc quản lý, vận hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (IFC) là Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính Quốc tế được ban hành cuối năm 2025.

Tuổi Trẻ Online trao đổi với luật sư Nguyễn Hải Nam - Phó chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư TP.HCM - xung quanh việc hoàn thiện thiết chế trên để Việt Nam và TP.HCM nói riêng trở thành trung tâm tài chính đáng tin cậy, thu hút nhà đầu tư quốc tế.

Bảo đảm sự độc lập của tòa án

* Xin ông cho biết một số cơ chế, thiết chế pháp lý đặc biệt cho quản lý, vận hành Trung tâm Tài chính Quốc tế?

- Để quản lý vận hành trung tâm được phép thuê chuyên gia nước ngoài; cho phép sử dụng luật nước ngoài bên cạnh luật trong nước để vận hành trung tâm; giải quyết tranh chấp ngoài cơ chế trọng tài thương mại quốc tế thì còn có thể lựa chọn cơ chế hoàn toàn mới, đó là Tòa án chuyên biệt (gọi tắt là "TACB") mà ở đó người nước ngoài có thể làm thẩm phán…, luật và thông lệ quốc tế, thông luật có thể được áp dụng...

Trong đó Luật TACB cho phép áp dụng linh hoạt nguyên tắc của hệ thống pháp luật Việt Nam, áp dụng án lệ, thủ tục linh hoạt, đặc thù theo chuẩn mực, thông lệ, tập quán pháp luật thương mại quốc tế. Luật TACB cũng cho phép quá trình tố tụng được thực hiện trên môi trường điện tử phù hợp xu thế cách mạng số...

Có thể nói Luật TACB tạo nền tảng pháp lý đặc biệt, mới mẻ để Trung tâm Tài chính Quốc tế hoạt động hiệu quả, đảm bảo niềm tin và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư.

* Theo ông, các văn bản hướng dẫn và quy tắc tố tụng cần được xây dựng như thế nào để cụ thể hóa được luật và thiết chế TACB đáp ứng được kỳ vọng của các nhà đầu tư quốc tế?

- Khi hơn 50 nhà đầu tư lớn đến từ các nhóm lĩnh vực chính như các ngân hàng, tổ chức tài chính, tài sản số, các định chế tài chính quốc tế… tiếp xúc với chính quyền TP.HCM, điều họ quan tâm nhất bên cạnh các ưu đãi đầu tư và thuế là cơ chế giải quyết tranh chấp bảo đảm độc lập và phù hợp thông lệ quốc tế.

Do đó, các văn bản hướng dẫn Luật TACB cần được nghiên cứu xây dựng theo định hướng bảo đảm tính độc lập trong vận hành, từ khâu nhân sự đến phương thức ban hành bản án, phán quyết; đảm bảo việc lựa chọn các thẩm phán của TACB là những người có năng lực chuyên môn vượt trội và uy tín cao trong giới luật học quốc tế. Đặc biệt, các quy định, quy tắc tố tụng phải dựa trên các thông lệ quốc tế.

Hoàn thiện thể chế, thu hút nhà đầu tư

* Ông có những ý kiến góp ý cụ thể nào cho việc xây dựng các văn bản hướng dẫn và quy tắc tố tụng của TACB theo các định hướng mà ông đã đề cập?

- Thứ nhất về tính độc lập, cần cụ thể hóa việc cho phép thẩm phán tham chiếu hoặc áp dụng trực tiếp các bộ quy tắc về chứng cứ theo thông lệ quốc tế; áp dụng các nguyên tắc quốc tế về hợp đồng thương mại hoặc các luật mẫu về thương mại điện tử, trọng tài thương mại... để giải quyết tranh chấp.

Quan trọng hơn, cần cơ chế bảo vệ đặc thù để các thẩm phán tự tin ra bản án, phán quyết mà không phải lo ngại rủi ro bị "hủy án" chỉ vì những khác biệt với pháp luật Việt Nam. Điều này tạo ra sự an tâm cho các nhà đầu tư đối với việc giải quyết các giao dịch tài chính phức tạp.

Thứ hai, cần có hội đồng tuyển chọn thẩm phán cùng bộ tiêu chí cụ thể để lựa chọn, bổ nhiệm nguồn thẩm phán chất lượng cao, vừa giỏi luật và còn là chuyên gia về tài chính, đủ năng lực giải quyết các vụ việc tài chính, thương mại phức tạp cao và giá trị lớn.

Thứ ba, để nguyên tắc áp dụng các thủ tục tố tụng linh hoạt được thực sự phát huy, tôi kiến nghị các văn bản hướng dẫn/quy tắc tố tụng cho phép áp dụng những thông lệ quốc tế, chẳng hạn như:

Áp dụng cơ chế "phân bổ án phí cho bên thua" (cost-shifting); bác bỏ quyền đưa ra các chứng cứ/ý kiến muộn để ngăn chặn việc trì hoãn giải quyết; thiết lập cơ chế phán quyết tóm lược (summary judgment) và bác đơn sớm (early dismissal) nhằm đẩy nhanh tiến trình giải quyết; thiết lập cơ chế thẩm vấn đồng thời nhân chứng chuyên gia (expert hot-tubbing)...

* Với vị trí, vai trò của mình, ông sẽ làm gì để thúc đẩy sự phát triển của cơ chế tư pháp chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính Quốc tế cũng như xây dựng đội ngũ luật sư trong nước đáp ứng được yêu cầu của một môi trường tư pháp chuyên biệt, đặc thù?

- Mới đây, TAND tối cao đã có chính sách phát triển nguồn nhân sự để bổ nhiệm thẩm phán và thư ký TACB. Ngoài ra, đây là một thách thức nhưng cũng là cơ hội lớn để thế hệ luật sư hội nhập trưởng thành, vươn mình bắt nhịp với các chuẩn mực quốc tế.

Với tâm huyết và trách nhiệm trong việc phát triển của nghề luật sư Việt Nam, tôi sẽ góp phần thúc đẩy việc đào tạo, bồi dưỡng thế hệ luật sư mới giỏi chuyên môn và ngoại ngữ, chuyên nghiệp để hỗ trợ, góp phần vào sự thành công chung của Trung tâm Tài chính Quốc tế mà người thụ hưởng cuối cùng chính là các doanh nghiệp và người dân TP.HCM.

Trung tâm Tài chính quốc tế TP.HCM: Ưu tiên hoàn thiện thể chế trong 3 năm đầu

Giám đốc điều hành cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC - HCMC) cho biết thành công của VIFC trong 3 - 5 năm tới trước hết nên được đo bằng mức độ trưởng thành về thể chế, sau đó đến độ sâu của thị trường.