Nghiên cứu công bố trên tạp chí Science Advances đầu tháng 4 cho thấy bằng chứng ADN từ một quần thể mộ cổ hơn 1.600 năm tuổi ở đông nam Hàn Quốc đã hé lộ những thực hành xã hội gây bất ngờ. Các nhà khoa học phát hiện dấu vết của cả tục hiến tế người theo nghi lễ lẫn hôn nhân trong cùng huyết thống.

Khu mộ Imdang-Joyeong có niên đại thuộc thời kỳ Tam Quốc, giai đoạn từ năm 57 trước Công nguyên đến năm 668 sau Công nguyên. Đây là địa điểm từng được biết đến với dấu tích của tục "sunjang", một nghi lễ hiến tế trong đó người hầu bị giết để chôn theo chủ nhân sau khi qua đời.

Theo phân tích, ít nhất 20 ngôi mộ tại đây chứa hài cốt của chủ mộ cùng một hoặc nhiều cá thể được cho là đã bị hiến tế. Đáng chú ý, khi giải mã ADN từ 78 bộ hài cốt thuộc 44 ngôi mộ, các nhà nghiên cứu xác định họ thuộc về 13 dòng họ khác nhau, trải dài trong hai khu chôn cất riêng biệt.

Không chỉ dừng lại ở đó, dữ liệu di truyền còn cho thấy mối quan hệ huyết thống dày đặc giữa những người được chôn cất. Tổng cộng có 54 cặp có quan hệ họ hàng, bao gồm 11 cặp bậc một như cha mẹ và con cái hoặc anh chị em, 23 cặp bậc hai như ông bà, cô dì chú bác, cùng nhiều mối liên hệ xa hơn.

Phát hiện gây chú ý nhất là bằng chứng cho thấy có những gia đình bị hiến tế cùng nhau. Ít nhất ba trường hợp ghi nhận cha mẹ và con cái bị giết và chôn chung trong cùng một ngôi mộ. Điều này làm dấy lên giả thuyết rằng một số gia đình có thể đã phục vụ tầng lớp thống trị qua nhiều thế hệ với vai trò "vật hiến tế".

Các nhà nghiên cứu nhận định rằng mối liên hệ huyết thống kéo dài qua nhiều đời giữa những người bị hiến tế có thể phản ánh một hệ thống xã hội nơi một số dòng họ bị ràng buộc vào nghĩa vụ này.

Bên cạnh đó, nghiên cứu còn phát hiện dấu hiệu của hôn nhân cận huyết. Bằng cách phân tích các đoạn ADN lặp lại dài, được gọi là "runs of homozygosity", nhóm nghiên cứu xác định ít nhất 5 người được sinh ra từ cha mẹ có quan hệ gần gũi về huyết thống.

Một trường hợp điển hình là một phụ nữ được ký hiệu IMD003, có cấu trúc ADN cho thấy cha mẹ cô có thể là anh em họ gần hoặc thậm chí gần hơn. Điều đáng chú ý là hiện tượng này không chỉ xuất hiện trong tầng lớp tinh hoa mà cả ở nhóm bị hiến tế, cho thấy hôn nhân trong cộng đồng có thể phổ biến ở nhiều tầng lớp xã hội Hàn Quốc lúc bấy giờ.

Những phát hiện này cũng thách thức một số giả định lâu nay trong khảo cổ học, đặc biệt là quan điểm phổ biến từ các nghiên cứu châu Âu cho rằng phụ nữ thường rời khỏi gia đình gốc sau hôn nhân. Tại khu mộ này, cấu trúc di truyền cho thấy các mối quan hệ trong cộng đồng có thể chặt chẽ và khép kín hơn nhiều.

Dù vậy, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng cần thêm nghiên cứu để hiểu rõ bối cảnh xã hội và văn hóa của những thực hành này. Các bằng chứng hiện tại mới chỉ phản ánh một lát cắt của quá khứ, nhưng đủ để cho thấy xã hội cổ đại có thể phức tạp và khác biệt hơn nhiều so với hình dung trước đây.

Chiếc thuyền độc đáo nhất trong lịch sử khảo cổ học Việt Nam và thách thức khi bảo tồn

Liên quan đến việc khai quật 2 chiếc thuyền cổ ở khu phố Công Hà, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, ngày 26-3, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh phối hợp với Viện Khảo cổ học tổ chức hội thảo đánh giá sơ bộ kết quả khai quật.