27/02/2009 08:59 GMT+7

Phấn đấu đến 2010 có 7 bác sĩ/1 vạn dân

L.ANH - L.TH.H. - TR.CƯỜNG - Q.VINH

TT - TP.HCM - “Trong những năm tới, ngành y tế cần tập trung thực hiện sáu nội dung: tiếp tục đưa bác sĩ về tuyến cơ sở, giảm quá tải bệnh viện tuyến trên; triển khai đề án sử dụng trái phiếu chính phủ xây dựng, cải tạo 631 bệnh viện tuyến huyện, nâng cao khả năng cung ứng dịch vụ y tế; tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm, đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ y tế.

* Chủ tịch UBND TP.HCM thăm các cán bộ y tế lão thành

Về nguồn nhân lực, ngành y tế cần phấn đấu để đảm bảo đến năm 2010 có bảy bác sĩ và một dược sĩ/1 vạn dân, thay cho tình trạng hiện nay chỉ có 6,2 bác sĩ và hơn 0,5 dược sĩ/1 vạn dân” - Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đã nhấn mạnh những nhiệm vụ của ngành y tế tại cuộc mittinh chào mừng Ngày thầy thuốc VN 27-2, tổ chức hôm 26-2 ở Hà Nội.

Phó thủ tướng đánh giá ngành y tế có các thành tựu nổi bật: 95% trẻ em được tiêm chủng phòng bệnh, nhiều kỹ thuật mới được ứng dụng như điều trị tai biến mạch máu não bằng tia laser, thay khớp nhân tạo, 65% số trạm y tế xã có bác sĩ, tuổi thọ bình quân người VN đã được nâng lên 72 tuổi. Tuy nhiên ông Nhân cho rằng ở một nước xuất khẩu gạo đứng thứ 2 thế giới, xuất khẩu thủy sản đứng thứ 12 thế giới, có ngành bò sữa đang phát triển mà tỉ lệ trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng còn 20% là điều cần lý giải.

Dịp này, Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đã thay mặt Chính phủ tặng cờ thi đua của Thủ tướng cho 10 đơn vị xuất sắc nhất trong ngành y tế như Bệnh viện Việt Đức, Bệnh viện T.Ư Huế, Bệnh viện Hữu Nghị... 10 cán bộ y tế tại các trạm xá xã, bệnh viện huyện khó khăn nhất nước, có thành tích tiêu biểu được tặng bằng khen của bộ trưởng Bộ Y tế và kỷ niệm chương của Ủy ban Dân tộc.

* Ngày 26-2, Chủ tịch UBND TP.HCM Lê Hoàng Quân đã đến thăm, chúc sức khỏe GS Nguyễn Chấn Hùng - nguyên giám đốc Bệnh viện Ung bướu, anh hùng lao động; dược sĩ Trần Văn Nhiều - nguyên giám đốc Công ty cổ phần dược phẩm dược liệu Pharmedic, anh hùng lao động.

Sáng cùng ngày, ông Quân đã đến thăm, chúc sức khỏe bác sĩ Trương Xuân Liễu - nguyên giám đốc Sở Y tế TP. Năm nay 63 tuổi nhưng bác sĩ Liễu vẫn tham gia nhiều tổ chức hoạt động xã hội như phó chủ tịch Hội Phòng chống AIDS, phó chủ tịch Hội Y học TP, phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển sức khỏe cộng đồng.

* Ngày 26-2, Bệnh viện Tân Bình (TP.HCM) vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng ba do Chủ tịch nước khen tặng vì đã có thành tích xuất sắc trong công tác giai đoạn 2003-2007.

Nhiều năm qua, bệnh viện đã thực hiện tốt công tác khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe nhân dân. Bệnh viện đã thực hiện được nhiều đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở và ứng dụng tốt trong công tác chăm sóc sức khỏe; phát triển mạnh về chuyên môn, nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị; triển khai tốt việc khám chữa bệnh bảo hiểm y tế cho người dân và khám chữa bệnh miễn phí cho trẻ em dưới 6 tuổi tại bệnh viện và 15 trạm y tế phường…

* Tại buổi lễ kỷ niệm 54 năm Ngày thầy thuốc VN 27-2 và ra mắt Quỹ bảo trợ bệnh nhân nghèo huyện Thoại Sơn (An Giang) tổ chức hôm 25-2, ông Trần Lam - chủ tịch Hội Bảo trợ bệnh nhân nghèo tỉnh Kiên Giang - cho biết trong năm 2009 hội sẽ tổ chức mời các đoàn bác sĩ trong và ngoài nước đến Thoại Sơn chữa trị cho khoảng 1.000 bệnh nhân nghèo bị đục thủy tinh thể, phụ nữ bệnh phụ khoa, người tàn tật cơ nhỡ… Tại buổi lễ, đại diện Hội Bảo trợ bệnh nhân nghèo TP.HCM, Kiên Giang và các mạnh thường quân đã gửi tặng ban vận động Quỹ bảo trợ bệnh nhân nghèo huyện Thoại Sơn 230 triệu đồng.

Phóng to

Bác sĩ Phan Văn Thái cùng êkip chuẩn bị mổ nội soi viêm đa xoang cho bệnh nhân tại BV Thủ Đức (ảnh chụp chiều 26-2) - Ảnh: T.T.D

Giữa tháng 2-2009, tôi đến BV Thủ Đức (29 Phú Châu, P.Tam Phú) bởi nghe nhiều lời khen rằng BV đang “thay đổi đến không ngờ”. Ấn tượng đầu tiên của tôi là BV đang tự quảng bá hình ảnh của mình rất chuyên nghiệp. Từ hàng rào ngoài cổng cho đến mặt tiền BV đều có nhiều panô giới thiệu các chuyên khoa mới mở, các dịch vụ, kỹ thuật cao mà BV thực hiện được. Rảo một vòng quanh BV, chỗ nào cũng sạch sẽ, khang trang, có nhiều cây kiểng được bố trí hợp lý dọc hành lang, cầu thang.

Giường không, bệnh trống!

Bác sĩ Nguyễn Minh Quân - giám đốc BV Thủ Đức - cho biết cách đây năm năm, Trung tâm Y tế Q.Thủ Đức được xây dựng khang trang, rộng rãi nhưng… vắng tanh người bệnh. Tháng 7-2007, BV Thủ Đức chính thức được thành lập trên cơ sở trung tâm y tế cũ. Khi đó cả BV chỉ có bốn khoa, phòng mổ có… bốn bức tường. Mỗi ngày chỉ khoảng 250 bệnh nhân đến khám bệnh. Phòng ốc mênh mông, hơn 100 giường bệnh nhưng chỉ lèo tèo chục bệnh nhân một ngày. Hơn 80 giường bệnh bỏ trống huơ, bụi bặm. Cả BV chưa có được 100 người, trong đó có 19 bác sĩ.

Bác sĩ Minh Quân kể năm 1997 anh được phân về công tác ở Trung tâm Y tế Q.Thủ Đức. Cơ quan làm việc trong một guồng máy chậm chạp, ì ạch nhiều năm như vậy. Có lẽ vì thế mà BV cứ dần dần… tuột dốc. Tháng 6-2006, bác sĩ Quân được bổ nhiệm làm phó giám đốc Trung tâm Y tế Q.Thủ Đức. Ở vị trí mới, anh cảm thấy mình không thể bằng lòng với thực tại của BV. Càng ngày anh càng trăn trở: “Làm sao để bệnh nhân bớt khổ? Sao BV mình lại trống trơn bệnh nhân?”.

Chiêu hiền đãi sĩ

Tháng 7-2007, bác sĩ Quân chính thức làm giám đốc BV Thủ Đức. Không ít đêm anh mất ngủ chỉ vì một câu hỏi: “Tại sao BV không thể phát triển được?”.

Muốn BV phát triển phải thu hút được bệnh nhân, phải có bác sĩ giỏi, trang thiết bị phải “ngon lành”. BV quyết định chọn chuyên khoa răng hàm mặt và tai mũi họng để đi trước bằng con đường xã hội hóa. Sau đó từng bước đột phá sang những chuyên khoa sâu khác như ngoại thần kinh, ngoại tổng quát, sản, ung bướu, chấn thương chỉnh hình...

Để có nhân lực, phải chiêu hiền đãi sĩ. Nghe ai giới thiệu bác sĩ nào tay nghề giỏi, đang ở đâu, bác sĩ Quân cũng tìm cách liên lạc, thuyết phục về BV Thủ Đức. BV mời gọi nhân tài bằng cách phân tích địa hình, lợi thế của BV Thủ Đức; nỗi khổ của bệnh nhân phải đi xa, tính mạng của họ luôn bị đe dọa vì nạn kẹt xe... Anh em nào tâm huyết, muốn phát triển chuyên môn, hãy về đây sẽ có dịp trổ tài. Rất nhiều bác sĩ giỏi, từng làm việc nhiều năm ở BV công lập đã nghỉ việc ra làm tư, kể cả những bác sĩ nội trú, bác sĩ đang làm việc không lương ở nhiều BV lớn, BV chuyên khoa đầu ngành, giáo sư bác sĩ đã về hưu…đều được BV Thủ Đức mời gọi.

Bác sĩ Quân kể lần đầu tiên BV thực hiện được một ca cắt amiđan thành công, ai cũng mừng như là làm được một phẫu thuật vĩ đại. Còn khoa sản, sau nhiều năm “mất hút”, chủ yếu chỉ làm “điều hòa”, đến tháng 2-2008 lần đầu tiên dám nhận sản phụ đến sinh, sau đó nhận sinh mổ. Cuối tháng 8-2008, BV bắt đầu nhận điều trị và phẫu thuật bệnh lý chấn thương chỉnh hình.

Mới đây, BV còn thực hiện được kỹ thuật thay khớp háng và nội soi khớp cho một số bệnh nhân. BV cũng đã triển khai và mổ được 74 ca bị bệnh lý cột sống, chấn thương cột sống. Trong đó có những ca mổ cột sống bốn tầng do tổn thương nhiều vị trí. Hiện BV Thủ Đức là BV tuyến quận đầu tiên phẫu thuật được chuyên khoa này. Cuối năm 2008, BV đã thực hiện được bệnh lý chấn thương sọ não và là BV tuyến quận thứ hai, sau Củ Chi, mổ được chấn thương sọ não.

Đổi thay

Với sự nỗ lực mong muốn phát triển, BV đã mạnh dạn đầu tư nhiều trang thiết bị từ các nguồn ngân sách, thu sự nghiệp của BV và từ nguồn xã hội hóa. Trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ - công nhân viên dần được nâng cao. Bệnh nhân dần tin tưởng và đến khám bệnh ngày càng tăng. Năm 2008 BV đã đẩy mạnh triển khai thực hiện một số kỹ thuật cao về lâm sàng. Riêng khoa ngoại tổng quát và ung bướu đã có 11 bác sĩ “cứng tay” mổ được nhiều loại u bướu như phụ khoa, bướu giáp, ung thư đường tiêu hóa, dương vật, vú... Khối cận lâm sàng cũng phát triển rất mạnh để hậu thuẫn cho lâm sàng. Khoa chẩn đoán hình ảnh được đầu tư trang bị nhiều máy móc. BV đang chuẩn bị triển khai thêm các chuyên khoa mới và các kỹ thuật cao, trong đó có khoa thận nhân tạo.

Không vậy, sao hai người không hề quen biết nhau, mới gặp nhau, chỉ nói với nhau vài câu thì người kia đã sẵn sàng tiết lộ mọi bí mật riêng tư của mình, sẵn sàng trút bỏ y phục cho người ta thăm khám cơ thể mình.

Nếu không có sự tin tưởng tuyệt đối là mọi bí mật sẽ không bị tiết lộ và rồi sẽ được chữa lành mọi nỗi khổ đau cả về thể xác lẫn tâm hồn thì ai dám? Những ràng buộc chặt chẽ đó chính là những nguyên tắc cơ bản (y đức) phải được tôn trọng trong y khoa, được quy định từ thời Hippocrate hơn 2.400 năm trước, được dạy ở các trường y và cụ thể hóa qua nghĩa vụ luận y khoa (Déontologie médicale), còn gọi là nghĩa vụ luật trong hành nghề y mà tất cả các nước đều áp dụng để giữ cho nghề y luôn là một nghề cao thượng, được xã hội tôn trọng, đáp ứng kỳ vọng xã hội qua một chương trình đào tạo dài lâu và nghiêm ngặt.

Những giá trị về y đức đó như phải tôn trọng sinh mạng con người, thể hiện qua nguyên tắc trước hết không gây hại thêm - premum non nocere, tôn trọng nhân phẩm và quyền lợi bệnh nhân, giữ bí mật nghề nghiệp công bằng và trung thực, không phân biệt đối xử, tôn trọng tính tự chủ (autonomy)... Lúc này lúc khác có thể có sai khác, nhưng nguyên tắc chung của y đức luôn phải được giữ gìn.

Người thầy thuốc chỉ đứng trước lương tâm mình nên trách nhiệm cá nhân rất cao. Và như vậy, trước hết phải có năng lực, kết quả của việc học tập, nghiên cứu, cho nên có câu “bác sĩ là sinh viên y khoa suốt đời”.

Muốn thế, phải thay đổi cách tuyển chọn đầu vào y khoa và thay đổi chương trình đào tạo cũng như tổ chức hệ thống quản lý. Ở các nước, ngoài các môn thi còn phải có trắc nghiệm tâm lý, phỏng vấn trực tiếp... để xem năng khiếu, động cơ. Từ xưa người ta vẫn coi nghề y là một thiên hướng (vocation). Chương trình giảng dạy cũng phải luôn thay đổi, đáp ứng nhu cầu xã hội. Sinh viên năm đầu ở Đại học Y khoa Harvard chẳng hạn buộc phải học một số tiểu thuyết mang tính nhân bản cao của Joyce, Tolstoi, Camus, Kafka, Williams... qua thuyết trình, thảo luận, bên cạnh các môn cơ sở y học khác..

Các thầy luôn là những tấm gương sáng cho sinh viên noi theo. Bởi vì học y là học trực tiếp, học nghề, “cầm tay chỉ việc” (apprentissage) với những kỹ năng nhiều khi là “bí truyền” chứ không phải học trên sách vở, lý thuyết suông nên tình thầy trò rất gắn bó, tình đồng nghiệp rất sâu sắc.

Các môn tâm lý, xã hội, y đức được dạy rất sớm, riêng môn nghĩa vụ luận - mối quan hệ thầy thuốc với bệnh nhân, với đồng nghiệp, với cộng đồng xã hội - được dạy vào những năm cuối trước khi ra trường. Rồi khi đã trở thành thầy thuốc thì hành nghề dưới sự giám sát của một hội nghề nghiệp (trước kia gọi là y sĩ đoàn), nghe nói sắp tới ở ta sẽ có hội đồng y khoa quốc gia. Rất tiếc môn nghĩa vụ luận y khoa đã không còn được dạy ở các trường y nước ta từ nhiều năm qua!

Sinh viên y khoa hiện nay có nhiều điều kiện tốt để học tập hơn thời chúng tôi. Kỹ thuật y khoa ngày càng tiến bộ. Công nghệ thông tin phát triển. Chương trình đào tạo bác sĩ chắc chắn sẽ thay đổi, đó là không chỉ thiên về kỹ thuật mà phải chú trọng thêm tính nhân văn cho phù hợp với thời đại trong xu thế hội nhập.

Nghịch lý

Xã hội ngày càng phức tạp, các cuộc xử nhau bằng dao kiểu xã hội đen ngày càng nhiều. Hằng ngày chúng tôi thường tiếp nhận các nạn nhân đâm chém nhau vào cấp cứu với thương tích thường là đứt lìa ngón tay, bàn tay hoặc cẳng tay… Cuộc đâm chém càng hung hãn, càng gây đứt gãy nhiều chi thì người thầy thuốc càng phải kiên trì, tỉ mẩn nối lại chi cho các nạn nhân. Nhiều trường hợp nạn nhân cũng là hung thủ. Một đêm trực thay vì phải tập trung trí tuệ để cứu lấy mạng sống cho từng người thì phải dốc hết tâm lực, thời gian cho những ca bệnh bất đắc dĩ này.

Biết rằng đây là một nghịch lý của ngành y, nhưng cái tâm và cái nghiệp không cho phép mình làm khác được. Đã khoác áo ngành y thì không được phân biệt người bệnh là ai, chỉ luôn nhớ mình là những chiến sĩ áo trắng đang làm nhiệm vụ - tôi thường nói với anh em đồng nghiệp như vậy.

Chữ tâm

Hằng tuần tôi phải khám bệnh toàn khoa để tầm soát các bệnh nhân nặng cần được quan tâm. Một lần đi đến phòng số 5 nghe báo cáo một ca bệnh không phải là khó nhưng hoàn cảnh bệnh nhân cứ làm tôi ray rứt. Bệnh nhân là anh N.V.N., một người chạy xe ôm. Cuộc sống ở tỉnh khó khăn, anh phải bươn chải lên thành phố kiếm sống qua ngày. Chạy ngày không đủ phải tranh thủ chạy đêm... Một đêm khuya đang chở hàng cho khách, do quá buồn ngủ anh đâm xe vào một con lươn, bị gãy nát xương cẳng chân. Bác sĩ chỉ định mổ để sắp xương nhưng anh quá nghèo, miếng ăn còn chưa lo nổi lấy đâu ra tiền để mổ? Đường cùng, anh đã từ chối mổ và sẵn sàng ký cam kết không thắc mắc thưa kiện gì, chấp nhận giao số phận mình cho… trời đất.

Không thể chỉ làm việc chuyên môn. Từ trong sâu thẳm trái tim, tâm trí người thầy thuốc, chữ tâm lúc này lại hiện rõ mồn một. Chúng tôi đã đi xin thuốc từ thiện của các công ty, xin đinh để sắp xương và xin các nhà hảo tâm luôn cả tiền mổ… Hàng trăm chữ xin cho bệnh nhân chạy xe ôm của chúng tôi. Bệnh nhân được mổ. Vậy là vui rồi.

Rủi ro

Không phải thương trường nhưng công việc người thầy thuốc cũng lắm rủi ro. Cách đây sáu tháng, chúng tôi đã mổ cho một bệnh nhân tuổi ngoài 70. Ai cũng cho là già rồi bị gãy xương mổ làm gì cho khổ mà nên bó bột rồi khi nào nó lành thì lành… Đâu có ai biết rằng đa số bệnh nhân thường tử vong trước khi xương lành do phải chịu đựng với cái bột nặng nề và những biến chứng do nằm lâu. Dù là một tia sáng của sự sống nhỏ nhoi, chúng tôi vẫn phải giành giật, bất chấp các rủi ro luôn rình rập bên cạnh.

Chúng tôi đã cho thân nhân bệnh nhân ký cam kết và giải thích chu đáo những sự cố rủi ro có thể xảy ra ở ca mổ. Nhưng khi có sự cố, họ vẫn quay lại kiện tụng, hù dọa làm hao tổn nhiều công sức người thầy thuốc. Ước gì hành lang pháp lý được rõ ràng, có luật sư bảo vệ và ứng xử khi có thưa kiện để phân minh một vấn đề. Lúc này các thầy thuốc sẽ dành tâm trí cứu người hơn là phải ngày nào cũng chuẩn bị cho các cuộc chất vấn, giải trình làm hao mòn nhiệt huyết trong chuyên môn.

Nguyễn Đình Phú (khoa chấn thương chỉnh hình Bệnh viện 115)