Hôm 9-9, Tổng thống Donald Trump đã hứa sẽ tặng 5.000 USD cho mỗi người Mỹ trưởng thành nếu Đảng Cộng hòa tiếp tục nắm quyền kiểm soát Hạ viện và Thượng viện sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Cam kết này làm dấy lên nhiều câu hỏi về tính hợp pháp, chi phí và nguồn tiền để thực hiện.

Có hợp pháp không?

Giới chỉ trích cho rằng lời hứa của ông Trump là nỗ lực nhằm mua phiếu bầu, nhưng những người khác nhận định cam kết này giống lời hứa tranh cử hơn.

Theo Hãng tin AFP, tại Mỹ, luật liên bang cấm việc đề nghị trả tiền để đổi lấy phiếu bầu, đồng thời có quy định riêng hạn chế việc hứa cấp các khoản hỗ trợ từ ngân sách liên bang để đổi lấy sự ủng hộ chính trị.

Lời đề nghị của ông Trump dường như không thuộc các trường hợp bị cấm này, vì về bản chất nó giống một lời hứa tranh cử hơn và sẽ được áp dụng cho tất cả người Mỹ trưởng thành, bất kể họ bỏ phiếu cho ai.

Trong mọi trường hợp, bất kỳ khoản chi nào như vậy cũng cần được Quốc hội Mỹ cho phép, bởi Hiến pháp Mỹ cấm Tổng thống sử dụng tiền từ ngân khố liên bang nếu khoản chi đó chưa được Quốc hội cho phép bằng luật.

Trước đây, ông Trump từng đưa ra những cam kết tương tự nhưng chưa bao giờ được thực hiện, trong đó có lời hứa trao 2.000 USD cho người Mỹ từ nguồn thu thuế quan và 5.000 USD từ khoản tiết kiệm nhờ cắt giảm mạnh số lượng việc làm trong chính quyền liên bang.

Sẽ tốn bao nhiêu tiền?

Năm 2026, có khoảng 276,8 triệu người từ 18 tuổi trở lên đang sống ở Mỹ. Nếu trao 5.000 USD cho mỗi người, tổng chi phí sẽ lên tới 1.384 tỉ USD.

Ông Trump nói những người được hưởng là "mọi người Mỹ". Nếu chỉ giới hạn khoản tiền này cho công dân Mỹ, tổng chi phí sẽ giảm xuống còn khoảng 1.270 tỉ USD.

Trong đại dịch COVID-19, Quốc hội Mỹ chỉ phê duyệt các khoản hỗ trợ cho những người khai thuế đáp ứng điều kiện về thu nhập và người phụ thuộc của họ. Cách tiếp cận hẹp hơn này sẽ giúp giảm thêm chi phí.

Theo dữ liệu giám sát liên bang, tổng cộng ba đợt chi tiền hỗ trợ trong đại dịch được phê duyệt vào năm 2020 và 2021 là khoảng 814 tỉ USD.

Khoản tiền này có làm lạm phát trầm trọng hơn?

Gần như chắc chắn. Đây là vấn đề nghiêm trọng đối với ông Trump khi cử tri đang ngày càng bất mãn về chi phí sinh hoạt.

Các nhà kinh tế đôi khi gọi những khoản tiền mặt trao trực tiếp như vậy là "tiền trực thăng" (helicopter money) - thuật ngữ chỉ việc ngân hàng trung ương phát tiền trực tiếp mà không kèm điều kiện, nhằm kích thích nền kinh tế thoát khỏi tình trạng giảm phát, vốn trái ngược với áp lực tăng giá mà Mỹ đang đối mặt hiện nay.

Lạm phát tiêu dùng tại Mỹ đang ở mức 3,4%, cao hơn đáng kể so với mục tiêu dài hạn 2% của ngân hàng trung ương. Vì vậy, việc bơm khoảng 1.270 tỉ USD vào tay người tiêu dùng sẽ kích thích nhu cầu trong một nền kinh tế mà giá cả vốn đang tăng, một phần do cú sốc năng lượng từ xung đột ở Trung Đông.

Theo nghiên cứu của Ngân hàng Dự trữ liên bang St. Louis, các biện pháp kích thích tài chính trong thời kỳ đại dịch, gồm cả hỗ trợ cho doanh nghiệp, đã khiến lạm phát tại Mỹ tăng thêm khoảng 2,6 điểm phần trăm.

Sẽ dùng thuế quan để thực hiện lời hứa của ông Trump?

Trước mắt là không thể. Chính phủ Mỹ thu kỷ lục 195 tỉ USD tiền thuế nhập khẩu trong năm tài khóa 2025, nghĩa là khoản chi 1.400 tỉ USD sẽ ngốn nguồn thu trong khoảng 7 năm từ các chính sách thương mại của ông Trump.

Hơn nữa, Tòa án tối cao Mỹ đã bác bỏ các mức thuế quan của ông Trump hồi tháng 2, buộc Bộ Tài chính Mỹ phải hoàn trả tiền cho các nhà nhập khẩu kèm lãi suất. Nguồn thu thuế quan ròng đã chuyển sang âm trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 7.

Phản ứng gay gắt của Đảng Dân chủ

Thống đốc bang California Gavin Newsom, thành viên Đảng Dân chủ có khả năng tranh cử tổng thống vào năm 2028, lên án cam kết của ông Trump, gọi đó là lời hứa của "người tham nhũng nhất từng ngồi trong Phòng Bầu dục".

"Sau khi khiến các bạn ốm yếu và nghèo khó hơn vì cuộc chiến của mình, ông Donald Trump giờ muốn mua phiếu bầu của các bạn bằng 5.000 USD tiền xương máu do người nộp thuế chi trả" - ông Newsom bình luận trên nền tảng X.

Dân biểu Jamie Raskin, thành viên Đảng Dân chủ đến từ bang Maryland, nói rằng cam kết của ông Trump chỉ là động thái mới nhất trong một "nhiệm kỳ tổng thống hết sức liều lĩnh và rối loạn".

"Sau khi khiến nợ quốc gia tăng thêm hàng ngàn tỉ USD, đẩy nó lên mức chưa từng có là hơn 40.000 tỉ USD, giờ đây ông Trump đề nghị trao cho mọi người 5.000 USD dưới hình thức một khoản hối lộ chính trị (cổ tức Trump) nếu chúng ta bầu Đảng Cộng hòa nắm quyền điều hành Quốc hội" - ông Raskin nói.

Ông Trump hứa tặng mỗi người Mỹ 5.000 USD nếu Đảng Cộng hòa thắng cử

Ông Trump hứa sẽ tặng 5.000 USD cho mỗi công dân Mỹ trưởng thành nếu Đảng Cộng hòa tiếp tục kiểm soát Quốc hội sau bầu cử giữa kỳ.