Phóng to

Ông Obama tuyên bố “thất vọng” với Nga vì vụ Snowden - Ảnh: Reuters

Hi vọng mới dành cho Edward Snowden"Người thổi còi" Edward Snowden và vụ nghe lén chấn động của nước Mỹ

Theo báo New York Times, người phát ngôn Nhà Trắng Jay Carney cho biết ông Obama quyết định hủy cuộc họp với ông Putin bên lề Hội nghị G-20 tại Matxcơva vào tháng 9 do “quan hệ hai nước không có nhiều tiến triển”. “Do các vấn đề như phòng thủ tên lửa, kiểm soát vũ khí, quan hệ thương mại, an ninh toàn cầu, nhân quyền… không đạt được tiến bộ trong 12 tháng qua, chúng tôi đã thông báo với Chính phủ Nga rằng nên hoãn cuộc họp cho đến khi đạt thêm kết quả trong quan hệ chung” - ông Carney tuyên bố.

Người phát ngôn Nhà Trắng nhấn mạnh thêm: “Việc Nga quyết định cho Edward Snowden tị nạn tạm thời là rất đáng thất vọng và là một yếu tố mà chúng tôi tính đến khi đánh giá thực trạng quan hệ hai nước”. Dù vậy, ông Obama vẫn sẽ đến Nga tham dự Hội nghị G-20. Trên thực tế, diễn biến này không gây quá nhiều ngạc nhiên bởi hôm 6-8, ông Obama cho biết ông “cảm thấy thất vọng với Nga” vì vụ Snowden và vụ việc này “phản ánh một số thách thức giữa chúng ta và Nga trong thời gian gần đây”.

Ông Obama chỉ trích Nga “quay lại với tư duy và tâm lý thời chiến tranh lạnh”. Trước đó, Washington nhiều lần bày tỏ sự bực bội khi ông Putin cương quyết không nhượng bộ trong vụ Snowden. Theo Reuters, sau khi Nhà Trắng ra tuyên bố trên, một loạt nghị sĩ Mỹ đã lên tiếng ca ngợi quyết định của ông Obama.

Giới phân tích nhận định trên thực tế vụ Snowden xảy ra vào thời điểm không thể tồi tệ hơn đối với quan hệ song phương Mỹ - Nga. Đỉnh điểm của sự bất đồng chính là việc Matxcơva cương quyết ủng hộ Tổng thống Syria Bashar al-Assad dù Washington đang vận động cộng đồng quốc tế ủng hộ kế hoạch loại bỏ nhà lãnh đạo Syria. Nga cũng chống đối dữ dội chiến dịch trừng phạt Iran của Mỹ và các nước phương Tây.

Trên lĩnh vực nhân quyền, Washington và Matxcơva cũng chia rẽ sâu sắc. Thời gian qua Nhà Trắng liên tục chỉ trích điện Kremlin đàn áp lực lượng đối lập. Ngược lại, ông Putin cáo buộc chính quyền Obama đạo đức giả về nhân quyền khi quyết săn lùng “người thổi còi” Snowden. Căng thẳng khiến ông Obama gặp nhiều khó khăn trong việc thúc đẩy đàm phán về một thỏa thuận cắt giảm vũ khí hạt nhân với Nga, một đề xuất có thể trở thành di sản chính trị của tổng thống Mỹ. Thời gian qua, Matxcơva tỏ ra rất ít mặn mà với ý tưởng này.

Reuters dẫn lời chuyên gia Andrew Weiss, cố vấn về vấn đề Nga của cựu tổng thống Bill Clinton, bình luận: “Bầu không khí chính trị ở Washington về Nga là rất độc hại. Sự giận dữ hướng về phía Nga rất lớn. Vụ Snowden là dầu đổ thêm vào đám lửa. Quan hệ Mỹ - Nga đang bước sang một giai đoạn mới rất gập ghềnh”.

Tuy nhiên, cũng phải thấy rằng Tổng thống Nga Putin đã hành xử cẩn trọng trong vụ Snowden. Ngay từ ban đầu, ông luôn khẳng định Nga vô cớ bị dính vào xìcăngđan tình báo của Mỹ. Ông cũng nhấn mạnh Snowden chỉ có thể ở lại Nga nếu “ngừng các hành động làm tổn thương đối tác Mỹ”. Các cố vấn của ông Putin cũng không ít lần mô tả vụ Snowden “không quan trọng” và “không ảnh hưởng đến quan hệ song phương”. Rõ ràng ông Putin không muốn “người thổi còi” làm ảnh hưởng đến quan hệ chiến lược Matxcơva - Washington dù Nga không thể vứt bỏ thể diện và dẫn độ Snowden về Mỹ.

Một số nhà quan sát nhận định việc ông Obama hủy họp song phương đơn thuần là để đối phó với áp lực trong nước, từ phía các nghị sĩ Cộng hòa vẫn luôn chỉ trích ông quá ngây thơ khi muốn “tái lập” quan hệ với Matxcơva. Mỹ vẫn cần sự hỗ trợ của Nga để rút quân khỏi Afghanistan và giải quyết cuộc khủng hoảng hạt nhân Iran. Do đó sẽ không có chuyện quan hệ hai nước tuột dốc quá nghiêm trọng.

Bởi nếu thật sự muốn “xem xét lại quan hệ với Nga” như đòi hỏi của thượng nghị sĩ Cộng hòa John McCain, có lẽ ông Obama đã hủy luôn cả chuyến tham dự Hội nghị G-20.