Những "ông vua" từng thống trị bầu trời

TTO - Côn trùng ngoại cỡ, thằn lằn bay, đại bàng khổng lồ... từng gieo rắc nỗi kinh hoàng cho muôn loài trên trái đất. Mời bạn chiêm ngưỡng chân dung những "ông vua" bầu trời này (hiện đều đã tuyệt chủng).

Đại bàng Haast’s (New Zealand)

New Zealand không có nhiều động vật có vú trên cạn. Ngoài một số loài dơi, quốc đảo này không có hổ, sói hay bất kỳ loài thú săn mồi có vú nào. Trước khi con người đặt chân tới New Zealand, chim thống trị các khu rừng và đại bàng Haast’s (Harpagornis moorei) là chúa tể của chúng. Loài đại bàng này tuyệt chủng cách đây 500 năm.

Sải cánh của đại bàng Haast’s không lớn (khoảng 3m), song với trọng lượng tới 18kg chúng nặng hơn mọi loài đại bàng đang sống trên trái đất. Trên thực tế chúng là loài đại bàng to lớn nhất từng được phát hiện.

Mới đây các nhà khoa học của Bảo tàng Canterbury (New Zealand) và Đại học New South Wales (Úc) đã nghiên cứu xương của đại bàng Haast’s bằng kỹ thuật chụp cắt lớp để so sánh não, hệ thần kinh và các giác quan của đại bàng Haast’s với những loài chim săn mồi ngày nay. Mục đích của họ tìm hiểu xem chúng thuộc loài chim ăn xác thối hay săn mồi. Kết quả cho thấy đại bàng Haast’s là loài chim săn mồi có khả năng hạ gục moa - một loài chim không biết bay đã tuyệt chủng và cao gấp đôi người trưởng thành.

Đại bàng Haast’s ẩn nấp trên các tán cây cao rồi lao xuống con mồi với tốc độ lên tới 80km/giờ. Chúng thọc sâu móng vuốt vào thịt con mồi. Các nhà khoa học phát hiện nhiều vết thủng trên xương của những con moa.

Thằn lằn bay ăn khủng long

Một số sinh vật to lớn nhất từng tung hoành trên bầu trời bán cầu bắc ở kỷ Phấn trắng muộn (cách đây 65-100 triệu năm) là những con thằn lằn bay sát chân dài có tên Azhdarchids. Chúng có chiều cao tương đương hươu cao cổ và sở hữu những chiếc cánh có màng để bay lượn.

Cánh của chúng có thể đạt chiều dài 10m nếu sải hết cỡ. Rất có thể những con vật to lớn ấy từng sử dụng cả bốn chi - gồm hai chân sau và hai cánh - để bay lên không trung. Họ hàng gần gũi nhất của Azhdarchids là cá sấu hiện đại.

Kiểu sống của những quái vật không răng Azhdarchids là chủ đề gây tranh cãi trong giới khoa học suốt nhiều năm. Ban đầu người ta nghĩ chúng kiếm ăn giống chim kền kền, nghĩa là ăn thịt những con vật đã chết. Sau đó một số nhà khoa học lại cho rằng chúng thọc cặp mỏ to tướng vào đất để tìm thức ăn. Một giả thuyết nữa khẳng định Azhdarchids sống giống như chim ngày nay, tức chao lượn trên các đại dương và hồ lớn để bắt cá.

Nhưng một nghiên cứu các hóa thạch và dấu chân của thằn lằn bay mới được tiến hành gần đây cho thấy Azhdarchids thường bước trên mặt đất để kiếm mồi giống như cò. Thức ăn ưa thích của chúng là khủng long con.

Chim có sải cánh bằng phi cơ hạng nhẹ

Loài chim Argentavis magnificens từng sống trên trái đất cách đây khoảng 6 triệu năm. Bằng chứng về sự tồn tại của chúng được tìm thấy tại những cánh đồng mênh mông ở Argentina và dưới chân dãy núi Andes hùng vĩ. Sải cánh của chúng lên tới 7m - tương đương chiều dài cánh của những máy bay loại nhỏ. Tuy nhiên nhiều năm qua giới cổ sinh vật học vẫn chưa hiểu chúng cất cánh bằng cách nào.

Nhờ sử dụng một mô hình máy tính từng được phát triển cho các chuyên gia thiết kế máy bay trực thăng, một số nhà khoa học phát hiện cách mà chim Argentavis magnificens bay và hạ cánh.

Do trọng lượng cơ thể quá lớn nên loài chim này không thể giữ thăng bằng liên tục trên không bằng cách vỗ cánh. Thay vào đó chúng phải thường xuyên chao lượn để tận dụng lực nâng của gió. Argentavis magnificens đạt tốc độ trung bình 67km/giờ. Có lẽ chúng cất cánh bằng cách chạy xuống một sườn dốc rồi nhảy lên, đồng thời đập cánh thật mạnh.

Máy bay càng lớn thì việc hạ cánh càng khó khăn. Quy luật tương tự cũng xảy ra với chim. Các nhà nghiên cứu cho rằng để hạ cánh, đầu tiên Argentavis magnificens phải duỗi thẳng chân để giảm tốc độ, sau đó hai cánh của chim tạo thành một góc hợp lý để gây lực cản như khi chúng ta nhảy dù.

Argentavis magnificens được cho là có quan hệ họ hàng gần gũi với kền kền và cò ngày nay.

Côn trùng ngoại cỡ

Cách đây chừng 300 triệu năm khi Trái đất có nhiều gió và rừng hơn bây giờ, những loài côn trùng to như đại bàng từng thống trị không gian phía trên các đầm lầy phía tây nước Mỹ ngày nay. Thức ăn của côn trùng khổng lồ là ruồi và động vật lưỡng cư (sống cả trên cạn và dưới nước).

Theo giới cổ sinh vật học, cách đây 300 triệu năm trái đất có nhiều oxy hơn. Khi đó tỉ̉ lệ oxy trong khí quyển là 35%, vượt xa tỷ lệ 21% ngày nay. Tình trạng đó khiến nhiều loài côn trùng - những sinh vật lấy oxy vào cơ thể thông qua một mạng lưới các ống gắn vào mô - đạt được kích cỡ to lớn.

Loài côn trùng lớn nhất mà giới khoa học từng phát hiện có tên Meganeuropsis permiana. Tuy là tổ tiên của chuồn chuồn, song loài này có sải cánh lên tới 70cm và nặng bằng loài quạ.

Dasornis emuinus - tổ tiên của ngỗng và vịt

Dasornis emuinus có hình dáng giống ngỗng trời với sải cánh khoảng 5m từng tung hoành trên bầu trời từ khoảng 50 triệu năm trước. Như hải âu, chúng bay lượn phía trên các vùng nước phía nam nước Anh để săn cá và mực ống.

Dasornis emuinus có nhát cắn đáng sợ hơn mọi loài chim vẫn còn sống trên trái đất bởi có nhiều “răng” sắc nhọn dọc theo gờ mỏ. Những “răng” này được tạo nên bởi chất sừng giống như mỏ chim ngày nay. Nhờ chúng mà Dasornis emuinus có thể giữ chặt những con mồi trơn.

HẢI DƯƠNG (Theo Newscientist.com)