Khi nắng sớm vừa kịp hong khô lớp sương trên bãi cỏ, những con ngựa trong dãy chuồng dài cả trăm mét đã bắt đầu một ngày mới.

Tiếng nhai cỏ vẫn đều đều, tiếng vó chạm nền đất khô tạo nên nhịp điệu quen thuộc ở trại chăn nuôi Suối Dầu - nơi gần 400 con ngựa đang mang trên mình một sứ mệnh đặc biệt là hiến máu để sản xuất huyết thanh cứu người.

Những con ngựa và hành trình 130 năm hiến máu

Trại ngựa được hình thành từ năm 1896 do bác sĩ Alexandre Yersin sáng lập. Từ những ngày đầu gây dựng giữa vùng đất hoang sơ, nơi đây đã trở thành "cái nôi" sản xuất huyết thanh phòng, chống nhiều bệnh nguy hiểm.

Hơn 130 năm trôi qua, trại ngựa vẫn duy trì hoạt động, nay có quy mô gần 112ha với khoảng 400 con ngựa.

Những chú ngựa khỏe mạnh, được tuyển chọn kỹ lưỡng về tuổi, cân nặng, thể trạng, là "nhân vật chính" trong hành trình tạo ra các loại huyết thanh kháng uốn ván (SAT), kháng dại (SAR) và huyết thanh kháng nọc rắn như hổ mang, cạp nia…

Hơn 130 năm trôi qua, hiện trại chăn nuôi Suối Dầu thuộc Viện Vắc xin và Sinh phẩm y tế (IVAC) của Bộ Y tế. Nhịp sống ở đây vẫn đều đặn từ chăm sóc, theo dõi, và chờ đến khi những "chiến binh" đủ điều kiện cho đi những giọt máu quý.

Ông Nguyễn Long Hồ - người gắn bó hơn 30 năm với trại - cho biết từ cỏ trồng riêng đến nguồn nước, chuồng trại đều phải đạt chuẩn sạch. Mỗi ngày, bác sĩ thú y đo thân nhiệt, theo dõi biểu hiện; con nào có dấu hiệu bất thường sẽ được tách riêng điều trị ngay.

Mỗi con ngựa khi nhập trại đều được tuyển chọn kỹ lưỡng từ 4-6 tuổi, nặng trên 230kg, không dị tật, không bệnh lý.

"Sau thời gian cách ly theo dõi, chúng được cấp mã số, lập hồ sơ riêng, từng con đều có ‘lý lịch’ rõ ràng, từ chỉ số huyết học đến thói quen ăn uống" - ông Hồ nói.

Chế độ chăm sóc vì thế cũng không đơn giản. Mỗi ngày, một con ngựa ăn gần 20kg cỏ tươi cùng vài ký thức ăn tinh phối trộn từ ngô, cám, đậu nành và vitamin.

Buổi chiều, khi nắng dịu, chúng được thả ra bãi cỏ rộng, vận động tự do. Trước khi trở lại chuồng, ngựa được tắm rửa, chải lông. Bác sĩ thú y kiểm tra thân nhiệt, nhịp tim, quan sát biểu hiện để kịp thời phát hiện bất thường.

Từ huyết tương thô đến liều thuốc sinh tử

Khi cơ thể ngựa tạo đủ kháng thể đặc hiệu, quy trình lấy máu mới được thực hiện. Lượng máu khai thác chỉ khoảng 1,5% trọng lượng cơ thể, theo quy trình kỹ thuật chặt chẽ, bảo đảm an toàn và nhân đạo.

Sau đó, máu được tách lấy huyết tương, chuyển về nhà máy của IVAC để tinh chế thành huyết thanh điều trị.

Từ Suối Dầu, mỗi năm hơn 12.000 lít huyết thanh thô được cung cấp cho dây chuyền sản xuất. Thành phẩm là các loại huyết thanh kháng uốn ván, bạch hầu, dại và đặc biệt là huyết thanh kháng nọc rắn, những chế phẩm nhiều lần giữ bệnh nhân lại bên ranh giới sống còn.

Năm 1999, IVAC sản xuất thành công huyết thanh kháng nọc rắn hổ mang đất và rắn lục tre đầu tiên trong nước.

Trước đó, nguồn huyết thanh phần lớn phụ thuộc nhập khẩu, giá cao và không phải lúc nào cũng sẵn có. Việc chủ động sản xuất giúp rút ngắn thời gian cấp cứu, giảm chi phí điều trị và mở rộng cơ hội sống cho người bệnh, nhất là ở vùng nông thôn.

ThS Nguyễn Văn Minh - Trưởng trại chăn nuôi Suối Dầu - cho biết mỗi con ngựa có thể tham gia khai thác huyết thanh trong 3-5 năm.

"Toàn bộ quy trình được kiểm soát theo tiêu chuẩn ISO/GMP, từ khâu nuôi dưỡng đến sản xuất. Chúng tôi luôn đặt sức khỏe ngựa lên hàng đầu, ngựa khỏe thì sản phẩm mới bảo đảm chất lượng" - ông Minh chia sẻ.

Ngựa nhanh đến mức nào? Sự thật phía sau những cú nước rút hơn 70km/h

Năm Bính Ngọ, hình ảnh ngựa thường gắn với tốc độ và bứt phá. Nhưng ngoài biểu tượng văn hóa, khoa học nói gì về khả năng chạy hơn 70 km/h của loài vật nặng nửa tấn này?