Lý Tiểu Long dưới lăng kính khoa học

Hình ảnh Lý Tiểu Long chỉ đặt nắm đấm cách ngực đối phương vài centimet rồi tung một cú đánh khiến người kia bật lùi đã trở thành biểu tượng của võ thuật điện ảnh lẫn võ thuật thực chiến. 

Vài năm qua, giới khoa học từng nhiều lần phân tích rồi đi đến kết luận sau cùng - nhất thốn quyền có thật. Nó không hề là kỹ xảo như nhiều người nghi ngờ.

Và từ đó, làng võ thuật lại xuất hiện một cuộc tranh luận mới, liệu nhất thốn quyền có thể so sánh với những cú đấm "móp xe hơi" của các võ sĩ boxing hạng nặng?

Trước hết cần hiểu rõ nhất thốn quyền là gì. Trong võ học Trung Hoa, kỹ thuật này được gọi là “cun quan” (cú đấm một thốn). Nó chỉ cú đánh được tung ra từ khoảng cách cực ngắn, thường chỉ vài centimet đến dưới 15cm. 

Kỹ thuật này phổ biến trong các hệ phái quyền cước miền nam Trung Quốc như Vịnh Xuân, nơi võ sĩ thường giao chiến ở cự ly rất gần nên phải tạo lực mạnh ngay cả khi gần như chạm vào đối phương. 

Với nền tảng Vịnh Xuân, Lý Tiểu Long nâng cấp nhất thốn quyền lên một tầm cao mới cùng hệ triết lý Tiệt quyền đạo do ông sáng tạo.

Ông nhiều lần biểu diễn kỹ thuật này trước công chúng, đặc biệt tại Giải Long Beach International Karate Championships năm 1964. Kỹ thuật này khiến khán giả kinh ngạc khi đối thủ bị đẩy lùi chỉ sau một cú đánh gần như không lấy đà. 

Điểm đặc biệt của nhất thốn quyền nằm ở cơ chế tạo lực. Thay vì vung tay dài như trong quyền anh, cú đấm này dựa vào chuỗi truyền lực toàn thân. 

Nhà nghiên cứu sinh cơ học Jessica Rose thuộc Stanford University cho biết chuyển động bắt đầu từ chân: hai chân duỗi mạnh tạo gia tốc cho hông xoay, từ đó kéo vai, khuỷu tay và cuối cùng là nắm đấm lao về phía trước. 

Chính sự phối hợp nhịp nhàng của nhiều nhóm cơ trong thời gian cực ngắn giúp cú đánh tạo ra lực đáng kể dù khoảng di chuyển của nắm đấm rất nhỏ. Bà nhấn mạnh rằng yếu tố quyết định không phải sức cơ bắp mà là “sự phối hợp và thời điểm chính xác của các chuyển động”. 

Không thể so với cú đấm boxing

Tuy vậy, khi đem đo lường bằng các thí nghiệm thực nghiệm, lực của nhất thốn quyền hầu như chỉ đủ để "biểu diễn".

Trong một thử nghiệm nổi tiếng của chương trình MythBusters, một chuyên gia võ thuật biểu diễn cú đấm một inch và được đo lực khoảng 153 pound-force (xấp xỉ 680 newton). Trong khi cú đấm thông thường với quãng vung đầy đủ đạt khoảng 325 pound-force (gần 1.450 newton). 

Điều đó có nghĩa cú đấm thông thường mạnh gấp đôi về mặt lực tác động trong điều kiện thử nghiệm. Nếu mở rộng so sánh sang boxing chuyên nghiệp, khoảng cách còn lớn hơn. 

Các nghiên cứu về sinh cơ học quyền anh cho thấy cú đấm của võ sĩ hạng nặng có thể đạt lực vài nghìn newton, tùy thuộc vào khối lượng cơ thể, tốc độ tay và quãng vung của cú đấm. 

Những võ sĩ nổi tiếng với lực đấm cực mạnh như Mike Tyson hay Deontay Wilder có thể tạo ra động năng lớn nhờ sự kết hợp giữa khối lượng cơ thể và gia tốc của cánh tay khi vung đòn từ khoảng cách xa hơn.

Để hình dung trực quan, có thể so sánh hai tình huống. Nhất thốn quyền giống như việc dùng lực đẩy mạnh một cánh cửa ngay khi tay đã chạm vào tay nắm: lực được truyền ngay lập tức nhưng quãng chuyển động rất ngắn. 

Trong khi đó, cú đấm boxing giống như việc vung búa: cánh tay có khoảng tăng tốc dài hơn.  Nhờ vậy động năng tích lũy trước khi chạm mục tiêu lớn hơn đáng kể.

Điều đó không có nghĩa nhất thốn quyền vô dụng trong thực chiến. Ngược lại, giá trị của kỹ thuật này nằm ở chỗ nó cho thấy một võ sĩ vẫn có thể tạo lực đáng kể ở cự ly cực gần - tình huống thường xảy ra khi hai đối thủ áp sát nhau. 

Trong các môn đối kháng hiện đại như boxing hay MMA, những cú “short punch” tung ra ở khoảng cách ngắn cũng dựa trên nguyên lý tương tự: tận dụng chuyển động của hông và thân người để tăng lực cho cú đấm dù không có nhiều khoảng lấy đà.

Các nhà khoa học thần kinh thậm chí còn cho rằng khả năng tạo lực ở cự ly ngắn phụ thuộc nhiều vào hệ thần kinh hơn là cơ bắp. 

Nghiên cứu về võ sĩ cho thấy những người luyện tập lâu năm có tốc độ kích hoạt chuỗi cơ bắp nhanh hơn đáng kể so với người bình thường, cho phép họ phối hợp các chuyển động trong chưa đến một phần mười giây. 

Nhất thốn quyền có thể thua xa cú đấm đúng chuẩn về lực đạo, nhưng lại tăng tính linh hoạt trong thực chiến, đánh giáp lá cà và nhiều trường hợp tự vệ khác.

Nhân vật nào của Kim Dung đã đặt nền tảng cho võ thuật hiện đại?

Ngòi bút kỳ ảo của Kim Dung tạo nên một thế giới huyền hoặc về kung fu Trung Quốc. Nhưng mặt khác, rất nhiều triết lý của ông tương đồng với làng võ thuật hiện đại ngày nay.