Mỏ sắt Thạch Khê có trữ lượng quặng trên 544 triệu tấn, được coi là mỏ sắt lớn nhất Đông Nam Á, chiếm 1/2 trữ lượng quặng sắt cả nước.

Dự án đầu tư khai thác và tuyển quặng mỏ sắt Thạch Khê do Công ty cổ phần Sắt Thạch Khê (TIC) thuộc Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) làm chủ đầu tư. Tháng 9-2009, TIC chính thức khởi động dự án bằng việc thực hiện thử nghiệm công nghệ và bóc đất tầng phủ.

Tuy nhiên, quá trình bóc đất tầng phủ đã xuất hiện những bất cập. Đến tháng 11-2011, dự án phải tạm dừng khai thác cho đến nay.

Ngày 12-5, phóng viên có mặt tại dự án đầu tư khai thác và tuyển quặng mỏ sắt Thạch Khê, ghi nhận khung cảnh ở đây rất đìu hiu, hoang vắng sau 15 năm dự án tạm dừng khai thác theo yêu cầu của Chính phủ.

Theo quan sát, tại dự án có hồ nước rất rộng (moong mỏ) được hình thành từ quá trình chủ đầu tư triển khai bóc đất tầng phủ khoảng 12,7 triệu m³ đến độ sâu -34m so với mực nước biển để thu hồi 3.000 tấn quặng trong giai đoạn từ năm 2008-2011.

Quanh moong mỏ là những bãi đất rộng lớn hoang hóa. Một số diện tích đất nông đã thu hồi và bồi thường đang để trống gần khu dân cư được người dân tận dụng để trồng cây hoa màu như cây lạc, khoai, dưa lê…

Ông Phan Hồng Quảng (79 tuổi, ngụ thôn Tân Phúc, xã Thạch Khê) cho biết khoảng năm 2010, chủ đầu tư thu hồi của gia đình ông 2 sào đất nông nghiệp để thực hiện dự án đầu tư khai thác và tuyển quặng mỏ sắt Thạch Khê. Nơi gia đình ông sinh sống cũng nằm trong diện quy hoạch của dự án, từng có đơn vị về kiểm đếm tài sản, vườn tược nhằm phục vụ cho công tác giải phóng mặt bằng.

Năm 2011, dự án tạm dừng khai thác nên việc kiểm kê tài sản của những gia đình nằm trong vùng quy hoạch ngừng lại cho đến nay. Do phần đất của gia đình ông Quảng bị thu hồi nhưng chưa sử dụng, nhiều năm qua ông vẫn tận dụng đất trống để trồng hoa màu.

Theo ông Quảng, dự án treo suốt 15 năm nay gây ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân. Địa phương nằm trong vùng quy hoạch nên đường sá, cơ sở vật chất; công trình kênh mương, tưới tiêu phục vụ sản xuất nông nghiệp không được đầu tư gây khó khăn trong sinh hoạt của người dân. Vì vướng quy hoạch nên người dân cũng không thể xây dựng nhà cửa mới.

“Cứ để tình trạng dự án treo như thế này thì kéo theo nhiều hệ lụy. Do đó, dự án có tiếp tục hay chấm dứt thì cũng cần sớm có quyết sách. Trường hợp dự án tiếp tục hoạt động thì chúng tôi cũng tuân thủ di dời theo quy định” - ông Quảng nói.

Theo bà Hồ Thị Hương (74 tuổi, ngụ thôn Tân Phúc, xã Thạch Khê), trước đây dự án mỏ sắt Thạch Khê đã thu hồi của gia đình bà một sào đất nông nghiệp và được bồi thường hơn 50 triệu đồng. Thế nhưng, đất thu hồi rồi bỏ hoang chứ không sử dụng đến. Dự án cũng chỉ triển khai bóc đất phong hóa trong vài năm rồi bỏ hoang suốt 15 năm nay.

Bà Hương nói rằng tuổi đã lớn, bà không muốn phải di dời, tái định cư. Tuy nhiên, nếu mỏ sắt tiếp tục khai thác mà đất đai, nhà ở của gia đình bà bị ảnh hưởng, phải thu hồi thì gia đình bà cũng sẵn sàng nhường đất cho dự án để đi tái định cư nơi khác.

Phó thủ tướng Phạm Gia Túc chỉ đạo xây dựng phương án xử lý mỏ sắt Thạch Khê

Tinh thần xử lý với dự án mỏ sắt Thạch Khê đó là không hợp thức hóa sai phạm, sai phạm đến đâu xử lý đến đó, tiếp tục triển khai các quy trình, thủ tục cần thiết.