Phóng to

2 nguyên thứ trưởng Bộ NN&PTNT (ngồi sau) hầu toà trong vụ án Lã Thị Kim Oanh.

Hàng trăm cán bộ trung, cao cấp liên quan tham nhũng, buôn lậu đã bị xử lý hành chính.

Trước kia chủ thể của các vụ tham nhũng thường là những người có chức vụ trong các cơ quan quản lý kinh tế, doanh nghiệp nhà nước, nhưng từ 1993 đến nay, nhiều người tham nhũng khi đang giữ chức vụ rất cao trong cơ quan quản lý nhà nước.

Sáng 8/6, trong hội nghị tổng kết thực hiện công tác đấu tranh chống tham nhũng, báo cáo của Bộ Công an cho thấy, thiệt hại về vật chất do các vụ tham nhũng gây ra tăng dần. Năm 1993 là gần 320 tỷ đồng, năm 2004 tăng hơn gấp đôi, 712 tỷ đồng. Những năm 1990, thiệt hại trung bình 1 vụ khoảng 0,71 tỷ đồng. Nhưng 10 năm sau con số thiệt hại này là 0,81 tỷ.

Những năm 1993-2004, cảnh sát kinh tế điều tra gần 177.000 vụ tội phạm và vi phạm về kinh tế. Trong đó gần 10.000 vụ tham nhũng, gây thiệt hại hơn 7.500 tỷ đồng.

Tham nhũng xảy ra phổ biến trong lĩnh vực đầu tư, xây dựng cơ bản. Phần lớn các công trình đều xảy ra thất thoát 10-20% tài sản do tham ô, cố ý làm trái. Hiện tượng này xảy ra ở tất cả các khâu, từ lập và chạy dự án, thiết kế, dự toán, duyệt kế hoạch cấp vốn, đấu thầu, tư vấn, giám sát, nghiệm thu, quyết toán công trình. Vì lẽ đó, nhiều dự án chất lượng xây dựng kém, chưa nghiệm thu đã hư hỏng, xuống cấp. Trong đó có công trình trọng điểm như đường liên cảng A5, một số hạng mục phục vụ SEA Games 22.

Tham nhũng ở lĩnh vực tài chính xảy ra nhiều tại ngân hàng thương mại quốc doanh, ngân hàng thương mại cổ phần. Cán bộ ngân hàng được các doanh nghiệp móc nối, hối lộ nên đã cho vay trái nguyên tắc, vượt quá khả năng thanh toán của doanh nghiệp. Một thủ đoạn khác là người của ngân hàng thông đồng với người đi vay để nhận hồ sơ thế chấp không hợp lệ, hồ sơ giả... Những việc làm trên làm thất thoát hàng nghìn tỷ đồng.

Trong 4 năm thực hiện luật thuế giá trị gia tăng, công an đã phát hiện 140 vụ với số tiền có dấu hiệu vi phạm hơn 400 tỷ đồng. Hầu hết các vụ việc đều có sự tiếp tay của cán bộ nhà nước. Thủ đoạn phổ biến là lợi dụng chính sách khuyến khích xuất khẩu hàng hóa là nông sản, lâm sản... để lập chứng từ khống về việc thu mua, chế biến, vận chuyển hàng hóa xuất khẩu, rồi móc nối với một số cán bộ hải quan làm thủ tục khống để được hoàn thuế VAT.

Phóng to

Thứ trưởng Mai Văn Dâu và con trai Mai Thanh Hải liên quan vụ tiêu cực quota dệt may.

Theo Bộ Công an, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước đang là vấn đề nhức nhối hiện nay. Từ năm 2002 đến nay, chỉ 77% doanh nghiệp kinh doanh có lãi hoặc hòa vốn. Còn lại là thua lỗ, trong đó một số đã phá sản. "Căn bệnh" này, theo chẩn đoán của công an là do khi thực hiện các hợp đồng kinh tế thường có sự móc nối giữa doanh nghiệp nhà nước với doanh nghiệp tư nhân để chuyển lợi nhuận vào túi tư nhân, ăn chia với nhau. Nếu lợi nhuận cao thì tư nhân hưởng, thua thiệt nhà nước gánh. Do vậy, nhiều doanh nghiệp nhà nước làm ăn thua lỗ nhưng giám đốc lại giàu lên nhanh chóng. Nhiều người đã lợi dụng việc cổ phần hóa để chuyển sở hữu nhà nước thông qua việc định giá bất hợp lý trong mua bán cổ phần, gây thiệt hại nghiêm trọng tài sản nhà nước. Thí dụ điển hình cho những tiêu cực trên là chương trình 1 triệu tấn đường với tổng mức đầu tư 10.500 tỷ đồng, trong quá trình đầu tư đã vi phạm quy chế đấu thầu, nhập thiết bị cũ, lạc hậu dẫn đến nợ quá hạn không có khả năng trả 10.000 tỷ đồng.

Ở nông thôn, tình trạng tham nhũng của cán bộ chính quyền cơ sở diễn ra phức tạp. Nổi lên là tình trạng vi phạm các quy định về quản lý đất đai. Điều này làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động. Đây là nguyên nhân dẫn đến khiếu kiện đông người vượt cấp, kéo dài và lây lan diện rộng.

Một lĩnh vực khác cũng xảy ra tham nhũng là hoạt động tư pháp. Trong các vụ án được phanh phui, nhiều cán bộ không chỉ ở cấp cơ sở mà ngay tại các cơ quan trung ương cũng có hành vi nhận hối lộ, thiếu tinh thần trách nhiệm, cố ý làm trái... với mục đích bảo kê, tiếp tay cho hoạt động tội phạm. Việc nguyên viện phó VKSND Tối cao Phạm Sĩ Chiến hầu tòa trong vụ án Năm Cam và đồng bọn là ví dụ. Bộ Công an đánh giá, hiệu quả đấu tranh chống tham nhũng ở công an cấp quận, huyện rất hạn chế. Phần lớn vụ việc được phát hiện qua đơn thư tố giác, còn bằng nghiệp vụ trinh sát thì ít. Một trong những nguyên nhân của tình trạng trên là do cán bộ còn hạn chế về năng lực. Nhiều người có biểu hiện tha hóa, biến chất, bị kẻ xấu mua chuộc, vô hiệu hóa.

Ngoài đánh giá về tình hình tham nhũng, Bộ Công an cũng đưa ra những số liệu "giật mình" về nạn buôn lậu. Từ năm 1993 đến 2004, công an phát hiện, bắt giữ gần 163.000 vụ buôn lậu, gian lận thương mại, buôn bán hàng cấm và các tội phạm kinh tế khác. Lượng hàng hóa bị thu giữ trên 4.000 tỷ đồng. Buôn lậu xảy ra trên khắp các vùng, khắp các tuyến (đường biển, hàng không, đường sắt). Tình trạng buôn lậu diễn ra theo từng giai đoạn, gắn liền với chính sách phát triển kinh tế. Chẳng hạn, năm 1993-1995 là buôn lậu trên tuyến viễn dương với thủ đoạn lợi dụng việc chở hàng hóa xuất nhập khẩu, thu gom vàng, ngoại tệ, mua hàng cũ, đồ phế thải của nước ngoài. Năm 1995-1998, tình trạng này gắn liền với doanh nghiệp có chức năng xuất nhập khẩu. Giai đoạn 1998-2000 buôn lậu trên tuyến đường biển diễn ra phức tạp. Từ năm 2000 đến nay, hoạt động trên lại gắn với các đường tiểu ngạch.

1. Vụ mua bán lòng vòng 4.000 tấn thép đường dây 500 kV, chiếm đoạt hơn 3 tỷ đồng. Hậu quả là Bộ trưởng Năng lượng bị phạt 3 năm tù, 1 thứ trưởng, 2 phó tổng giám đốc, 2 phó chánh giám đốc... vào trại giam. 2. Vụ cố ý làm trái, tham ô tại Công ty dệt Nam Định, gây thiệt hại hàng chục tỷ đồng. 23 người bị truy tố, trong đó có 2 tổng giám đốc, 1 kế toán trưởng. 3. Vụ cố ý làm trái, tham ô 14 tỷ đồng trong dự án xây dựng khách sạn Bàn Cờ tại 86 Nguyễn Thái Học, Hà Nội. Phó chủ tịch UBND quận 3 (TP.HCM) cùng giám đốc Công ty Vật tư quận 3 cùng kế toán trưởng khách sạn Bàn Cờ... đã lợi dụng sự lỏng lẻo của cơ quan để rút tiền thông qua việc chi tiêu mua sắm vật tư xây dựng khách sạn Bàn Cờ. 4. Vụ đưa và nhận hối lộ, vi phạm các quy định về quản lý và sử dụng đất dai, cố ý làm trái quy định nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng... của Phạm Huy Phước (giám đốc Công ty Tamexco) và các đối tượng liên quan. Tổng số tiền bị thất thoát gần 100 tỷ đồng. 5. Vụ tham ô tài sản nhà nước của một số cán bộ thuộc trạm kiểm soát liên hợp Đồng Bành, Lạng Sơn, do Lưu Văn Nhịp là trạm trưởng. 24 bị cáo được đưa ra xét xử, trong đó có Cục phó cục thuế Lạng Sơn. 6. Vụ lập quỹ trái phép, tham ô tại Công ty ắc quy Vĩnh Phúc gây thiệt hại gần 17 tỷ đồng. 7. Vụ tham ô, cố ý làm trái do Lã Thị Kim Oanh (giám đốc Công ty tiếp thị đầu tư nông nghiệp và phát triển nông thôn) chủ mưu, làm thất thoát hơn 100 tỷ đồng. Cùng bị phạt tù với Kim Oanh là 2 nguyên thứ trưởng, 2 nguyên vụ trưởng của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn. 8. Vụ cố ý làm trái, tham ô tại Xí nghiệp xây dựng công trình giao thông, thuộc Công ty vật tư vận tải và xây dựng công trình giao thông, Bộ Giao thông vận tải. Bằng thủ đoạn lập chứng từ thanh quyết toán khống, họ đã gây thiệt hại 26 tỷ đồng, trong đó tham ô 15 tỷ. 9. Vụ tham ô trong thi công 8 công trình tại tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An do Phạm Đức Tạo (phó giám đốc xí nghiệp xây dựng số 2, thuộc Công ty xây dựng công nghiệp số 1) tổ chức. 10. Vụ cán bộ xã Thuận Hưng, huyện Thốt Nốt, Cần Thơ, lập hồ sơ quyết toán khống công trình điện, làm đường giao thông nông thôn... để tham ô gần 3 tỷ đồng và 340 chỉ vàng.