Ngọn lửa Thùy Trâm

29/07/2005 00:57 GMT+7

TT - Đã có những ngẫu nhiên may mắn hội tụ lại, để có được ngày hôm nay, khi hai cuốn sổ tay của cô bác sĩ trong rừng sâu nọ, như trong một truyện thần thoại đẹp đẽ, một truyện cổ tích khó tin, lại trở về được với gia đình cô, với mẹ cô năm nay đã tròn 80, với các em gái cô, bạn bè cô và với tất cả chúng ta, những người, tôi dám nói thế này mà không sợ sai đâu, những người đã may mắn được sống cùng thời với cô, là đồng bào, đồng đội của cô.

Hos9Oluv.jpgPhóng to

Thùy Trâm chụp cùng các bạn lớp 10C Trường Chu Văn An, Hà Nội

TT - Đã có những ngẫu nhiên may mắn hội tụ lại, để có được ngày hôm nay, khi hai cuốn sổ tay của cô bác sĩ trong rừng sâu nọ, như trong một truyện thần thoại đẹp đẽ, một truyện cổ tích khó tin, lại trở về được với gia đình cô, với mẹ cô năm nay đã tròn 80, với các em gái cô, bạn bè cô và với tất cả chúng ta, những người, tôi dám nói thế này mà không sợ sai đâu, những người đã may mắn được sống cùng thời với cô, là đồng bào, đồng đội của cô.

Một “bí mật” kỳ lạ của cuộc chiến tranh

Đã có nhiều ngẫu nhiên may mắn đến một lúc nào đó hội tụ lại, đúng vậy, nhưng khi đã nói “hội tụ” thì tất phải có một lực trung tâm, và lực trung tâm đó đủ xung lượng để cho những nhân tố phân tán đến thế, không chỉ trong không gian - hơn nửa vòng trái đất, trong thời gian - gần nửa thế kỷ.

Và đáng sợ hơn nữa, phân tán giữa hai trận tuyến từng đối địch sinh tử theo tất cả các nghĩa của từ sinh tử... bỗng quây quần lại, thành một chùm tinh tú, và chùm tinh tú ấy, khiêm nhường thôi, như cô gái ấy suốt đời đã sống rất khiêm nhường, lại có sức soi sáng, tôi không sợ nói ngoa đâu, ở tầm nhân loại. (Anne Frank và cuốn nhật ký nổi tiếng của cô không phải là đã có tầm nhân loại đó sao?).

Xung lực trung tâm đó, như bây giờ chúng ta đã biết, có tên là Thùy Trâm, hay như những người thân thường gọi, ngắn gọn, đơn giản, mà thật đằm thắm: Thùy. Chính vì vậy mà ta bỗng muốn biết, muốn tìm hiểu về cô gái ấy, thời của cô, xã hội và dân tộc của cô trong thời ấy đã tạo nên cô, về cô và thế hệ cô - bởi vì một người bạn của tôi, một người bạn gái rất thân của tôi, cùng lớp tuổi với Thùy Trâm, mới hôm qua đây khi cuốn sách của Thùy Trâm vừa ra mắt đã nói với tôi: “Thật ra cũng chẳng có gì ghê gớm lắm đâu. Ngay như em đây, trong hoàn cảnh đó chắc chắn em cũng sẽ sống đúng như vậy, hành động đúng như vậy”. Và tôi tin chị.

Vâng, Thùy Trâm là một cá nhân và một thế hệ, một thế hệ mà đất nước chúng ta đã có được một thời.

Anh thượng sĩ quân đội Sài Gòn Nguyễn Trung Hiếu đã nói đến lửa trong cuốn sổ nhỏ người lính Mỹ cầm trên tay ngày ấy. Người mẹ Mỹ của Fred cũng nói đến lửa. Lửa nào vậy? Tôi không nghĩ nhiều đến lửa của ý chí chiến đấu và của lòng căm thù nhiều khi sục sôi mà Thùy Trâm đã thể hiện trong những trang viết của mình, nhất là khi chị tận mắt chứng kiến những hi sinh đau đớn của đồng đội, đồng bào. Một ngọn lửa như vậy có thể khiến anh Hiếu ngày ấy phải suy nghĩ, nhưng có lẽ nó chưa đủ làm anh rung động và cảm phục.

Tôi tin rằng chính sức sống tràn trề của cô gái trẻ Hà Nội ngay giữa chiến tranh, một cuộc chiến tàn khốc vô cùng, nhiều khi bi thảm vô cùng, và đầy ứ hận thù, vậy mà sức sống ấy bất chấp tất cả vẫn tươi rói, làm sáng bừng những trang viết của cô, mới khiến người thanh niên miền Nam chắc chắn là có học và rất có văn hóa ấy xúc động đến có thể bày tỏ lòng kính trọng, một lòng kính trọng cũng phải là dũng cảm lắm đối với một kẻ thù.

Ở Thùy Trâm toát lên một sức mạnh rất lớn, nhưng tôi đặc biệt muốn nói đến điều này: sức mạnh ấy sở dĩ có được, và có được đến mức sâu sắc và khi cần thì quyết liệt đến vậy, chính là vì cô là một cô gái... rất mềm yếu, rất “đa sầu đa cảm”, một cô gái quá ư “tiểu tư sản” như nhiều lần cô tự trách mình. Có một biện chứng rất lạ và rất kỳ diệu ở đây: một người nữ anh hùng hầu như đêm khuya nào cũng ngồi buồn một mình và... khóc.

Trong nhật ký của Thùy Trâm, hầu như không có trang nào chị không viết về nỗi buồn. Rất kỳ lạ: niềm lạc quan chiến đấu và niềm tin vững vàng kiên định vào chiến thắng tràn đầy trong cuốn nhật ký của Thùy Trâm lại toát lên từ chính những dòng thấm đẫm sự đa cảm đa sầu đó. Thùy Trâm đã cho chúng ta biết được một “bí mật” to lớn và kỳ lạ của cuộc chiến tranh vừa qua: trong cuộc chiến tranh vô cùng dữ dội đó, chúng ta đã thắng chính là vì chúng ta, cũng như chị, là những con người rất đa cảm. Những con người rất người...

Những góc đẹp tuyệt vời và lời cảnh báo...

Hồi chiến tranh tôi không được trực tiếp gặp Thùy Trâm lần nào. Tôi được phân công chuyên trách một chiến trường khác: Quảng Đà, còn chị thì lại ở Quảng Ngãi. Nhưng tôi có nhiều lần được nghe nói đến chị. Tôi biết chị là người Hà Nội và vào chiến trường được phân công về phụ trách bệnh xá huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi.

Tôi vẫn thầm cảm phục đặc biệt những bác sĩ phụ trách bệnh xá huyện trong chiến tranh, vì tôi từng biết tất cả khó khăn hết sức đặc biệt mà một bệnh xá huyện phải gánh chịu. Ác liệt đến mấy nó cũng phải đứng, bám chặt ở đó thôi, tuyệt đối không được dời tránh đi đâu hết, đơn giản vì nó là một bệnh xá, nó phải ở đó, chết sống cũng phải bám chặt ở đó để mà bất cứ lúc nào cũng sẵn sàng cứu chữa thương binh, bệnh binh, cả đồng bào bị thương, bị bệnh.

Và người phụ trách một bệnh xá như vậy từng ngày phải giải quyết không biết bao nhiêu công việc, đều là những việc sống còn: cứu chữa thương bệnh binh, chống càn, chống bom đạn cho thương binh và cho chính nhân viên của mình, lo đi lĩnh và đi tìm, đi mua cho đủ thuốc men, lo chạy cho đủ lương thực nuôi thương bệnh binh và tự nuôi sống mình, tỉ lệ người hi sinh trong khi làm công việc tiếp tế lương thực thường lớn hơn cả người hi sinh trong chiến đấu bảo vệ bệnh xá, lo di chuyển bệnh xá mỗi khi có dấu hiệu không an toàn, có khi một tháng mấy lần dời, mỗi lần dời lại phải làm nhà, làm phòng mổ, đào hầm cho thương binh, một loại hầm đặc biệt có thể đưa được cả cáng thương xuống, có khi cả hầm bí mật phòng tình huống cuối cùng...

Tất cả, tất cả những công việc nặng nề và phức tạp ấy đổ xuống hết trên đôi vai một cô gái mới hôm qua còn là một cô tiểu thư Hà Nội nhỏ nhắn. Ngày ấy, tôi biết ở Đức Phổ, một trong những huyện ác liệt nhất của chiến trường Khu 5, có một cô bác sĩ như vậy, và chưa từng gặp mà vẫn thầm nuôi một lòng kính trọng sâu xa. Tôi còn biết Thùy Trâm vì một điều khác nữa: tôi biết chị yêu tha thiết một người con trai bấy giờ cũng đang chiến đấu ở chiến trường Quảng Ngãi, và chị đi vào chiến trường cũng có phần vì mong ước tha thiết gặp lại anh ấy, được cạnh nhau chiến đấu trên cùng một trận tuyến.

Anh ấy cũng là bạn tôi, và tôi cũng phải nói rõ điều này: anh ấy là một cán bộ quân sự có tài và hết sức dũng cảm. Không hiểu vì sao mà rồi tình yêu giữa họ lại có trắc trở. Trong suốt những trang nhật ký của mình, mối tình tan vỡ ấy khiến cô bác sĩ anh hùng của chúng ta rất đau đớn. Cô dằn vặt, cô giận dỗi, và rồi cô vẫn yêu thương, tha thiết nhớ nhung và yêu thương, khi thì cô bảo đã phai nhạt rồi, quên phứt đi cho rồi, khi thì cô lại bảo vẫn nồng nàn quá không sao dứt bỏ hẳn đi được...

Rất đằm thắm, rất yếu mềm, cô gái ấy cũng rất mạnh mẽ trong ứng xử, trong công tác, trước máu lửa và cả trong tình yêu. Cô yêu như lửa cháy. Cô không bao giờ chịu chấp nhận một tình yêu “vừa phải”, “chừng mực”. Hai người đều là những người anh hùng, hai người đều là những con người tốt tuyệt vời, nhưng cuộc đời là vậy đó, không phải cứ có hai người thật tốt thì nhất định sẽ có một tình yêu hạnh phúc...

Tôi nghĩ cuốn nhật ký nhỏ của Thùy Trâm có lẽ còn quí và còn có sức hấp dẫn lớn đối với chúng ta ở khía cạnh đó nữa: nó rất đời, nó nói về tất cả với một sự chân thật đến thắt lòng, về những đau khổ không đâu của một người con gái rất anh hùng mà cũng rất đỗi bình thường, rất con người, một con người có đòi hỏi rất cao về đạo đức, về tình yêu, rất đỗi nhân hậu, rất rộng lòng, mà cũng đầy tự ái, rất dễ bị tổn thương. Rất có thể chính điều này khiến những con người ở tận bên kia trái đất, một người mẹ Mỹ chưa từng đặt chân đến VN, thậm chí có thể chưa từng trực tiếp gặp mặt một người Việt, sửng sốt: họ sửng sốt vì cái chất người quá người ở một nữ Việt cộng!

Con người của chúng ta ngày ấy, những người con trai con gái của chúng ta ngày ấy, là như vậy đấy. Ngọn lửa chiến tranh vừa thiêu đốt quê hương ta, vừa chiếu rạng những góc đẹp sâu kín và phong phú đến không ngờ ẩn tàng trong con người chúng ta. Những góc đẹp tuyệt vời, mà rất có thể trong chen chúc ngày nay, ta đã để cho bị vùi lấp mất rồi. Cuốn nhật ký nhỏ nhoi của một cô gái nhỏ nhoi này còn nói, còn nhắc chúng ta hôm nay một điều nghiêm khắc ấy nữa. Thậm chí, chừng nào đó, một lời cảnh báo.

Một con đường mang tên Thùy Trâm

Một trong những đặc điểm khiến ta có thể nhận ra một người trí thức theo nghĩa đúng nhất, đẹp nhất của khái niệm này, là con người ấy vừa sống vừa luôn biết tự quan sát mình, quan sát sự sống, cách sống của mình, luôn tự thẩm định mình, luôn tự đặt ra cho mình những câu hỏi về tư cách sống của chính mình. Sống một cách hết sức có ý thức, một cách thật sự tự giác. Thùy Trâm là một con người như vậy. Miền Bắc ngày ấy đã đào tạo ra được cho dân tộc một thế hệ trí thức như vậy đấy. Và gửi họ cho miền Nam đang chiến đấu. Thùy Trâm xứng đáng tiêu biểu cho một thế hệ trí thức rất đẹp, thật sự trí thức mà miền Bắc đã cống hiến cho cuộc chiến đấu của dân tộc.

Riêng tôi, tôi có một ao ước, cũng có thể là một đề nghị: tại sao thành phố Hà Nội của chúng ta, thành phố đã sinh ra được một người nữ anh hùng tiêu biểu cho một thế hệ anh hùng một thời không thể quên, đến một lúc nào đó lại không thể có một con đường mang cái tên đằm thắm của người con gái ấy: Thùy Trâm. Hà Nội sẽ đẹp thêm lên nhiều lắm, tôi tin vậy, khi có một con đường mang tên người nữ anh hùng ấy của đất nước và cũng là của riêng mình. Một Hà Nội thật sự có văn hóa và thật sự văn minh.

Nhật ký Đặng Thùy Trâmchỉ là một phần của cuộc đời chị sôi động và chan chứa yêu thương. Nhưng còn nhiều điều chị chưa nói hết, đặc biệt là những tháng ngày chị vừa đặt chân vào Quảng Ngãi mùa khô 1967.

PV Tuổi Trẻđang có mặt ở vùng đất ấy, trở lại Đức Phổ để gặp lại những đồng đội, đồng chí, đồng bào của một thời chị Thùy Trâm đã sống.

-------------

* Kỳ sau: Điều chưa nói trong nhật ký

NGUYÊN NGỌC
Bình luận (0)
    Xem thêm bình luận
    Bình luận Xem thêm
    Bình luận (0)
    Xem thêm bình luận