Ngập theo lịch trăng

Những ngày qua, nhiều nơi ở TP.HCM ngập trong đợt mưa lớn kéo dài. Chiều 23-9, phố Tây Bùi Viện ngập 20-30cm trên một đoạn dài chừng 400m, du khách nước ngoài kê cao ghế, ngồi uống bia giữa dòng nước. Một nhân viên quán bia bảo người ở đây quen cảnh này rồi, có khách còn thấy thích.

Chiều hôm trước, ở Thủ Đức, nước đổ như thác xuống con dốc Lý Tế Xuyên, nhiều người phải xuống dắt xe. Trước đó tối 10-9, hầm chui ở nút giao An Phú, cửa ngõ phía đông thành phố, ngập sâu sau trận mưa đo được 123,2mm ở Cát Lái, phải đóng gần một ngày. Ban Giao thông TP.HCM, chủ đầu tư, gọi đó là trận mưa lớn bất thường.

Khi triều dâng, cống thoát nước cũng bó tay

Mưa lớn là một nguyên nhân gây ngập, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Nước có thoát được khỏi đường hay không còn phụ thuộc vào mực nước sông, cao độ mặt đất, hệ thống thoát nước và những công trình kiểm soát triều. Một số yếu tố thay đổi khó lường, một số khác có thể đo hoặc dự đoán từ trước.

Bên cạnh đó, một nguyên nhân gây ngập tại TP.HCM và các tỉnh Nam Bộ là do trăng. Hầu như các hệ thống sông, rạch đều chịu chế độ bán nhật triều (mỗi ngày con nước lên 2 lần). Vào kỳ rằm, mùng 1 triều cường lại đạt đỉnh, nhất là dịp rằm.

Rằm Trung thu năm nay rơi vào ngày 25-9, khi này Mặt trăng gần Trái đất nên lực hút mạnh hơn. Những ngày trăng tròn hay không trăng, ba thiên thể gần như nằm trên một đường thẳng. Vì thế cứ khoảng nửa tháng, rằm và mùng 1, lại có vài ngày nước cường.

Đợt này, đỉnh triều được dự báo rơi vào ngày 28-9, muộn hơn rằm, vì nước biển cần thời gian để dâng theo. Ở trạm Thủ Dầu Một, mực nước được dự báo vượt báo động 3 suốt 4 ngày, từ 25 đến 28-9. Phần thủy triều do Mặt trăng và Mặt trời gây ra có thể tính trước nhiều năm. Gió, mưa hay lũ từ thượng nguồn làm mực nước thật lệch đi so với con số tính sẵn, nhưng những ngày nước sông lên cao thì người ta biết từ sớm.

Nước mưa trên đường chảy vào cống, rồi từ cống ra kênh rạch và sông Sài Gòn. Khi triều đẩy mực nước sông lên cao hơn miệng xả, nước trong cống không thoát ra được, có nơi còn chảy ngược vào đường phố.

Trong khi đó, mặt đất của thành phố đang thấp dần. Theo số liệu quan trắc do Cục Quản lý tài nguyên nước công bố, TP.HCM lún trung bình khoảng 4cm mỗi năm trong giai đoạn 2009 - 2019. Có những khu vực trước đây không ngập vì triều, nay đã ngập vì mặt đất hạ thấp và nước biển dâng. Độ lún ấy cũng đo được, vệ tinh cho biết khu nào đang lún nhanh.

Nước lên đã biết, còn cảnh báo thì sao?

Mưa khi nào, mưa bao nhiêu thì khó dự đoán trước nhiều ngày. Thủy triều thì khác, những ngày nước sông lên cao có thể tính trước, cao độ mặt đường có thể đo, độ lún có thể theo dõi, còn những khu vực thường xuyên ngập sau mưa lớn thì đã được biết qua nhiều năm.

Với triều, thành phố cũng đã xác định giải pháp từ lâu. Quy hoạch thủy lợi chống ngập được phê duyệt năm 2008 đặt mục tiêu kiểm soát triều. Công trình ngăn triều gần 10.000 tỉ đồng dự kiến bàn giao trong năm 2026. 

Tháng 10 năm ngoái, kỳ nước cường đầu tháng 9 âm lịch đưa mực nước ở trạm Phú An lên 1,77m, ngang mức kỷ lục năm 2019, còn ở Nhà Bè là 1,78m, cao nhất trong bảy năm. Cư xá ở bán đảo Thanh Đa ngập hơn nửa mét. 

Đài khí tượng thủy văn đã dự báo được mực nước cao nhất ở từng trạm cho mỗi kỳ triều. Ở những con đường hay ngập khi triều lên như Huỳnh Tấn Phát, Trần Xuân Soạn, Lê Văn Lương hay quốc lộ 50, cao độ mặt đường có thể đo được, còn số liệu lún cho biết cao độ ấy thay đổi ra sao theo thời gian.

Dự báo chính xác một đoạn đường sẽ ngập bao nhiêu và vào lúc nào còn phụ thuộc vào mưa, hệ thống cống, dòng chảy và khả năng thoát nước. Nhưng ngay cả khi chưa dự báo được đến mức ấy, thành phố vẫn biết khi nào một kỳ triều cao sắp đến và những khu vực nào thường xuyên ngập khi nước sông dâng. Những thông tin đó đủ để cảnh báo người dân sớm hơn.

Trăng tròn đến đúng hẹn mỗi tháng, kỳ nước cường đến đúng hẹn mỗi nửa tháng. Lịch của trăng đã có từ lâu, vậy thì phải chủ động với nó.

Mưa lớn liên tục, nhiều tuyến đường TP.HCM ngập sâu, xe cộ ùn ứ kéo dài

Cơn mưa như trút nước chiều tối 22-9 khiến nhiều tuyến đường tại TP.HCM ngập nặng, xe cộ ùn ứ kéo dài.