Phóng to

Nghĩ về thời kỳ tăng tốc của đất nước. NTN trong một phút thư giãn hiếm hoi giữa hai cuộc họp. Người viết bắt gặp ông ngắm nhìn say mê khung cảnh thành phố Putra Raja - thủ đô hành chính mới của Malaysia - nơi 10 năm trước vẫn còn là chốn hoang vu. Người ta tiến rất nhanh, nước Việt ta phải làm gì để tăng tốc?

Vào thời điểm của chuyến đi, ông đang được đề cử làm bộ trưởng Bộ Giáo dục - đào tạo - điều mà ông chỉ cười nhẹ nhàng, không xác nhận khi có người hỏi đến. Kể cả với các bộ trưởng nước bạn hay các đại sứ nhà mình.

Trong suốt chuyến đi (trưởng đoàn) NTN trực tiếp nói tiếng Anh, đối đáp hóm hỉnh, luôn tạo được không khí thân mật với các vị chủ nhà. Lúc bộ trưởng giáo dục Malaysia bất ngờ mở họp báo ngay sau buổi tiếp, NTN vẫn vui vẻ phát biểu trước một rừng ống kính nhiếp ảnh và truyền hình.

Tại các buổi nghe báo cáo hay tham quan, NTN bao giờ cũng chăm chú lắng nghe và nêu những câu hỏi xác đáng. Nhiều lần bên bàn họp, sau khi trò chuyện bằng tiếng Anh với đối tác, nhất là khi hai bên có những tràng cười thật vui, NTN không quên thuật lại ngay bằng tiếng Việt cho các thành viên trong đoàn để họ cùng chia sẻ.

Nhiều ngày liền, đoàn về đến khách sạn đã hơn 10g đêm, chậm mất một số trận đấu World Cup, nhưng đúng 7g sáng hôm sau đã thấy NTN có mặt ở buổi điểm tâm, trò chuyện rôm rả về bóng đá lẫn giáo dục và trăm thứ thế sự. Có người trong đoàn hỏi: “Mỗi ngày có đến 4-5 cuộc làm việc, phải ghi chép và hỏi đáp liên tục mà sao trông anh không thấy mệt mỏi?”. NTN cười: “Mình đã được rèn năm năm nay ở UBND thành phố”.

Phóng to

NTN thăm Đại học tư thục Taylors College Malaysia - đơn vị dự kiến mở trường liên doanh đào tạo du lịch tại TP.HCM. NTN nói phía VN sẽ càng ủng hộ những liên doanh đào tạo không chỉ nhằm thu hút sinh viên trong nước mà còn hướng đến sinh viên các nước láng giềng.

Trong quan sát của tôi, điều lý thú nhất là những câu hỏi NTN nêu ra rất cụ thể, không vòng quanh, không xã giao, không sa vào những chi tiết vụn vặt. Đó cũng là những câu hỏi, những vấn đề mà phần nhiều phía nước bạn chưa đề cập hay chỉ nói lướt qua trong báo cáo. Chẳng hạn: “Bằng những kênh nào, cách nào, nhà trường và doanh nghiệp tiếp xúc với nhau, “đặt hàng” cho nhau? Nhà trường có mời các nhà doanh nghiệp đóng góp cho chương trình giảng dạy?”. “Chính phủ tài trợ cho trường công nhưng có tài trợ cho trường tư hay không?

Khái niệm quyền tự chủ cho cả hai loại trường là như thế nào?”. Ông còn chú ý đến vấn đề: “Vì sao và làm cách nào nhà nước cho người dân vay tiền đi học đại học?”. Ở Bộ Giáo dục Singapore, sau khi nghe phía bạn báo cáo các giai đoạn phát triển giáo dục, câu hỏi đầu tiên của NTN là “Làm sao bộ có thể giảm thiểu được thi cử? Ít thi cử, bộ và các giáo viên có sợ mất đi quyền lực? Làm sao bộ có thể thuyết phục xã hội đồng tình chuyện đó?”.

Tại Học viện Sư phạm Singapore (NIE), NTN hỏi: “Làm thế nào vận động giáo viên thay đổi tư duy từ truyền thụ kiến thức có sẵn, chuyển sang kích thích người học tìm kiếm cái mới, sáng tạo?”. Ông hiệu trưởng NIE tỏ ra rất tâm đắc với câu hỏi trên. Ông nói rằng chính trường sư phạm phải thay đổi trước nhất! Không ai khác, những ý tưởng cải cách học hành phải xuất phát từ trường sư phạm.

Tuy nhiên, ý tưởng thôi chưa đủ mà còn phải kiên trì thuyết phục được Bộ Giáo dục cũng như hiệu trưởng các trường phổ thông chấp nhận có cải cách hay không và cải cách như thế nào! Thậm chí, theo ông, một trong những cách thuyết phục nhất là đưa hiệu trưởng các trường nhanh chóng ra nước ngoài, chứng kiến những mô hình mới. Nghe vậy, NTN đề nghị ông hiệu trưởng NIE hợp tác với TP.HCM mở lớp huấn luyện cho các hiệu trưởng trường phổ thông và đưa các hiệu trưởng qua tham quan, thực tập tại Singapore. Không loại trừ việc cần thiết học chung, giao lưu, cọ xát giữa hiệu trưởng VN với hiệu trưởng các nước khác.

Trong cuộc trao đổi với ông Adhim Bin Baba - Parliament Secretary (lãnh đạo Bộ Đại học Malaysia, người phụ trách liên lạc giữa bộ với quốc hội), NTN hỏi: “Quốc hội có đưa vấn đề giáo dục ra bàn không?Bàn những vấn đề nào? Chính phủ có lập hội đồng tư vấn giáo dục? Quan hệ giữa hội đồng và bộ? Khi báo chí và dư luận góp ý, phê bình bộ thì bộ ứng xử ra sao?”.

Khi cùng ông ngắm nhìn toàn cảnh Putra Raja - thủ đô hành chính mới của Malaysia được qui hoạch và hoàn thành xây dựng nguy nga chỉ trong vòng 10 năm, tôi hỏi: Vì sao người ta làm được? NTN nhìn tôi, đôi mắt chia sẻ: “Mình tin rằng phải có quyết tâm và quyết đoán. Ở nước nào cũng vậy, chiến lược được đưa ra bởi một ít người thôi. Khi triển khai thì đó phải là công việc của toàn dân, khi thực hiện thì phải có sáng kiến của nhiều người. Làm được như vậy, xã hội mới tiến nhanh và bền vững!”.

Những ngày đi cùng NTN, các thành viên trong đoàn vừa mừng vừa lo cho ông trước viễn cảnh phải nhận chiếc ghế “nóng” bộ trưởng Giáo dục - đào tạo. Họ lo ngại ông sẽ phải đối đầu với nhiều gánh nặng, nhiều căn bệnh trầm kha của ngành giáo dục VN và sợ ông có thể sẽ “mắc kẹt” trong “cánh đồng bất tận” ấy. Ông sẽ nhận mạo hiểm hay từ chối một trọng trách mà xã hội đang đặt mọi kỳ vọng?

Chỉ vài ngày sau chuyến đi này, ông sẽ ra Hà Nội với nhiệm vụ mới. Hơn 80% số phiếu của Quốc hội đã chuẩn thuận để chọn ông làm tân bộ trưởng Bộ Giáo dục - đào tạo. Qua một “Diên Hồng giáo dục” tự phát khởi trên báo Tuổi Trẻ và các cơ quan thông tấn khác, nhiều người trong và ngoài ngành giáo dục, cả trẻ lẫn già, đang góp ý phê phán những sự việc và chính sách giáo dục lỗi thời cũng như không ngần ngại hiến kế tâm huyết để chấn hưng giáo dục.

Trong lá thư thứ nhất - viết tay gửi đến tòa soạn Tuổi Trẻ, NTN có nêu câu hỏi về việc phụ huynh có chạy theo bệnh thành tích hay không. Điều này có thể “gây sốc” nhưng không nhằm át đi yêu cầu chấn chỉnh giáo dục triệt để mà chỉ nhằm động viên mọi người cùng ông tham gia chấn hưng giáo dục, bởi sự nghiệp này phải có đủ “bộ tứ” thực hiện là Nhà nước - nhà trường - xã hội và gia đình.

Tôi nghĩ rằng một bộ trưởng sắc sảo, quyết đoán phải biết cách làm cho người dân ủng hộ mình, đó là thử thách nặng nề nhất, dai dẳng nhất cho những ai đã chọn nghiệp “cầm quyền” trong bộ máy quốc gia!