Phóng to

Đạo diễn Lê Phong Lan và Carlton cùng giấy chứng nhận HCV bộ phim tài liệu Chàng thanh niên đến từ nước Mỹ - Ảnh: T.Tuấn

Tháng 1-2008, phim tài liệu Chàng thanh niên đến từ nước Mỹ của đạo diễn Phong Lan (Hãng Phim truyền hình TP.HCM) đoạt giải vàng cho thể loại phim tài liệu tại LHP truyền hình toàn quốc ở TP Hải Phòng. Sau thành công này, nhân vật chính của bộ phim đã mời đạo diễn Phong Lan và một phóng viên VN sang Mỹ để tìm hiểu và gặp gỡ thêm một số cựu binh Mỹ. PV Thanh Tuấn (Tuổi Trẻ) là người được đạo diễn Phong Lan mời đi cùng chị trong chuyến đi này, đã ghi lại chuyến hành trình trong loạt bài "Một câu chuyện chiến tranh".

"Đồng đội của cha

Lee Carlton Walker đến VN từ vùng quê Charleston xa xôi của tiểu bang South Carolina. Anh muốn tìm nơi mà cựu binh Steven Michael Larrabee, một cựu đồng đội của cha anh (đại úy Lance Cross), đã hi sinh cách đây 37 năm tại vùng núi Krao của tỉnh Bình Thuận. Phong Lan nói: "Một chàng thanh niên tìm nơi chết trận của đồng đội cha mình chứ không phải của người thân. Một anh chàng hay khóc như vậy khiến tôi thấy rất lạ”. Người phụ nữ từng có nhiều gắn bó với những câu chuyện về chiến tranh VN lờ mờ cảm thấy có câu chuyện gì đó còn ẩn chứa ở chàng thanh niên này.

Đang hoàn tất bộ phim tài liệu về tướng tình báo Phạm Xuân Ẩn, nữ đạo diễn Phong Lan quyết định điều xe và máy quay đi theo Carlton tới những địa phương mà cha cậu từng chiến đấu, và đặc biệt là đỉnh Krao ở huyện Hàm Tân, tỉnh Bình Thuận, nơi chuẩn úy Larrabee đã hi sinh.

Ngày 24-3-1971, sau mười tháng đóng quân tại VN, thời gian rời VN của phi công Steven Michael Larrabee, bạn thân của đại úy Lance Cross, chỉ còn được tính bằng giờ. Khi lệnh bay đến, Lance Cross đề nghị được bay cùng nhưng Mike Larrabee nói muốn hoàn tất nhiệm vụ cuối cùng một mình.

Máy bay cất cánh và chỉ vài chục phút sau, dưới mặt đất đại úy Lance Cross nghe tín hiệu báo chiếc máy bay của Larrabee đã trúng đạn rớt tại đỉnh Krao - khi đó là 11g20 ngày 24-3-1971. Đại úy Lance Cross lao lên máy bay tới thẳng địa điểm máy bay rớt nhưng chỉ tìm thấy xác bạn và chiếc máy bay đang bốc cháy ngùn ngụt trên đỉnh Krao. Đó chính là ngày đã diễn ra cuộc đụng độ giữa sư đoàn kỵ binh bay số 1 của Mỹ với lực lượng du kích địa phương. Mike Larrabee khi đó mới 19 tuổi, Lance Cross 23.

Cha đã trở thành người khác

Phóng to Carlton và các bức hình về cha mình thời còn chiến đấu tại VN - Ảnh: T.Tuấn Mãi đến khi đọc được nhật ký và những bài thơ của cha, Carlton mới biết ông là một trong số 14,7% cựu binh Mỹ tham gia chiến tranh VN mắc chứng rối loạn tinh thần. Trở về nhà ông vẫn sống như người rừng, xa lánh thế giới văn minh, tự làm cho mình một túp lều nhỏ trong khu rừng gần nhà. Cựu đại úy Cross gần như điên loạn vì những gì đã chứng kiến và gây ra tại VN. Có lẽ một năm tham chiến với tư cách phi công lái chiếc trực thăng số 10 của sư đoàn không kỵ 1 là quãng thời gian dài nhất trong đời ông, một năm ấy đã dìm tất cả phần đời còn lại sau đó của ông vào một nỗi ăn năn không thể gột rửa.

Sau cái chết của Larrabee, Lance Cross trở thành viên phi công cuối cùng của phi đội chưa bị bắn hạ. Ông được thưởng huy chương "Ngôi sao bạc" vì đã cứu được ba đồng đội, một "Ngôi sao đồng" và một "Trái tim tím", nhưng ám ảnh ông nhiều năm sau khi trở về từ VN, qua những dòng hồi ký và những bài thơ thật buồn, là những đôi mắt người mẹ đong đầy niềm thương tiếc trong khi giới chính khách chỉ bận tâm đến những cuộc bỏ phiếu...

Kết thúc nhiệm vụ tại VN một năm sau đó, nhiều đồng đội của Cross về nhà trong áo quan. Còn đại úy Cross, dù thân thể nguyên vẹn nhưng khi trở về đã là một người khác hẳn.

Sáng 24-3-2007, nữ đạo diễn Phong Lan đưa Carlton lên tới đỉnh Krao. Sau khi theo dõi, đối chiếu, định vị trên nhiều bản đồ khác nhau, đoàn đã đến được điểm xác định là nơi máy bay của phi công Larrabee đã rơi. Đúng 11g20, chàng thanh niên trẻ Carlton đốt bó hương cầm theo, cắm xuống vị trí nơi máy bay rơi và ngửa đầu lên trời cầu nguyện. "Tôi thấy rất lạ khi một người phương Tây lại rất thuần thục nghi thức Á Đông hoàn toàn lạ lẫm đó như thể anh ta đã chuẩn bị cho việc này từ rất lâu - chị Phong Lan nhớ lại - Cậu như đang thay mặt cha mình nguyện cầu cho vong hồn người bạn thân của ông, chuẩn úy Steven Larrabee, chết sau đúng 10 tháng đặt chân đến VN".

Ngồi xuống mỏm đá ngay cạnh đó, Carlton cẩn trọng lôi cuốn sổ đỏ - cuốn nhật ký chiến trường của người cha - mang theo người ra. Trong cuốn sổ có ghi lại những bài thơ, những ghi chép của ông sau khi chiến tranh đã kết thúc. Người thanh niên đọc lại những dòng nhật ký, những tâm sự của Lance Cross mà chuẩn úy Larrabee có lẽ chưa bao giờ được bạn mình đọc cho nghe ở đây.

"Dân làm rẫy lúc đó xúm lại gần. Họ ngạc nhiên khi thấy một người nước ngoài xuất hiện ở vùng núi Krao. Lạ hơn khi thấy anh chàng này vừa khóc, vừa tự đọc cuốn sổ nhỏ ngay giữa trưa nắng gay gắt. Tôi thấy nhiều người đã rơi nước mắt khi nghe kể lại câu chuyện của Carlton. Một người còn nói "té ra chiến tranh là cả hai bên đều khổ" - chị Phong Lan kể.

"Chiều đó, trên đường về Carlton đề nghị tôi đưa cậu vào nghĩa trang Hàm Tân". Mưa, người vắng, khung cảnh cô quạnh giữa nghĩa trang lúc 6g chiều, nhưng Carlton cứ đứng lặng nhìn những hàng bia mộ trong nghĩa trang vô danh tại đây. "Thấy mặt cậu ấy thảng thốt, lòng tôi se lại. Có lẽ chiến tranh đã cướp đi của cậu ấy nhiều thứ quá”.

Tuổi thơ bị đánh cắp

Cuộc chiến xảy ra cách nước Mỹ đến nửa vòng Trái đất đã biến đổi hoàn toàn số phận từng thành viên trong gia đình Carlton. Đại úy Lance Cross như bị nuốt chửng bởi cuộc chiến tranh, còn Carlton đã luôn oán hận việc tuổi thơ mình bị đánh mất và không hiểu vì sao cha bỏ rơi mình.

Dù thân thể nguyên vẹn khi trở về, đại úy Lance Cross đã trở thành một người khác hẳn khi về nước năm 1971. Không liên lạc với gia đình, chối bỏ mọi mối quan hệ, Lance Cross sống lang thang nay đây mai đó. Ông lao vào rượu và ma túy - điều đã khiến mẹ Carlton buộc phải ly dị ông vào năm 1972.

Lần cuối cùng toàn gia đình gặp Cross là năm 1975, khi cậu bé Carlton mới 5 tuổi. Trong ký ức cậu, ông là người cha hiền hậu, ngay cả khi trong bộ quân phục. Cậu luôn hãnh diện về người cha của mình. Hình ảnh cậu luôn nhớ là người cha bên chiếc máy bay huấn luyện. Cậu không còn bao giờ nhìn thấy những hình ảnh này vì 20 năm sau khi cậu được gặp lại cha, cha cậu đã là một người hoàn toàn khác. Trong thời gian đó, Carlton phải trải qua những tháng ngày cực khổ nhất của cuộc đời mình.

Mẹ Carlton tái giá năm cậu 7 tuổi và cuộc sống không cha là cực hình đối với cậu bé. Carlton thường xuyên bị cha dượng đánh đập tàn nhẫn bằng thắt lưng da, cho đến khi tòa án tiểu bang quyết định xử cách ly cậu khỏi bố dượng và Carlton được đưa vào trường thiếu sinh quân năm 15 tuổi.

Carlton phải làm đủ thứ nghề từ rửa xe, bán dạo và bất cứ nghề gì có thể kiếm sống trên chiếc xe tải nhỏ của bản thân khi mới trở về sau khi rời quân đội. Từng bộc lộ năng khiếu với khả năng nặn tượng, vẽ tranh từ khi còn nhỏ, Carlton đã không bao giờ có thể hoàn thành giấc mơ làm nghệ sĩ của mình. Kể cả việc học hành - điều cơ bản của bao cậu bé khác Carlton cũng không được đảm bảo đầy đủ.

Trong rất nhiều năm, Carlton luôn đau đáu với câu hỏi duy nhất: "Vì sao cha bỏ rơi mình?". Cậu không hiểu vì sao gia đình hạnh phúc bé nhỏ của mình lại ra nông nỗi này. Cậu oán hận vì những gì đã xảy ra, oán hận về tuổi thơ bị đánh cắp của mình.

Rồi vào một ngày năm 1995, Carlton đang lang thang tìm việc thì đột nhiên nhận được điện thoại của bà nội: "Cha con đã về rồi". Qua thông tin một số đồng đội cũ của đại úy Lance Cross, ông bà nội cậu đã tìm được cha cậu sống chui lủi trong một trang trại sâu trong rừng giữa vùng núi Texas khô cằn. Tóc dài ngang vai, bù xù, miệng luôn lẩm bẩm một điều gì đó, cha cậu đã không còn bình thường được như xưa nữa. Khi ấy Carlton chưa biết rằng sau chừng ấy năm tháng, chiến tranh VN vẫn tiếp diễn trong ông.

Cái chết của người bạn thân nhất Larrabee là giọt nước làm tràn chiếc cốc đắng mà ông phải uống cạn. Nó khiến ông chối bỏ gia đình, lang thang khắp nước Mỹ, làm mọi nghề kể cả phục vụ bàn tại các quán ăn. Ở đâu cũng chỉ một thời gian ngắn là ông bị đuổi vì có dấu hiệu của bệnh tâm thần.