Mở cửa xe bất ngờ gây tai nạn liên hoàn, ai phải bồi thường?

Mới đây, Tuổi Trẻ đưa tin về một vụ tai nạn được camera ghi lại. Một ô tô đỗ sát lề đường, người lái mở cửa xe mà không nhìn lại phía sau. Đúng lúc đó, một phụ nữ đang đạp xe cùng chiều bị cửa va trúng, ngã nhào ra mặt đường.

Chỉ trong tích tắc, một xe máy chở hai người chạy theo hướng ngược lại ập tới, tông vào vùng đầu và mặt của bà. 

Xem đoạn video, đa số người trách ngay người mở cửa xe. Điều đó dễ hiểu. Tuy nhiên, từ góc nhìn của người làm công tác xét xử, những tình huống có hai cú va chạm nối tiếp như thế này đặt ra nhiều câu hỏi pháp lý phức tạp hơn ta tưởng.

Bài viết không bình luận vụ việc đang được cơ quan chức năng giải quyết, mà chỉ mượn tình huống để giải thích pháp luật thường xử lý ra sao.

Khi nào một cú mở cửa xe dẫn đến vụ án hình sự?

Điều 260 Bộ luật Hình sự quy định tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ. Không phải mọi vụ tai nạn đều bị xử lý hình sự.

Người vi phạm chỉ bị truy cứu khi hậu quả đạt đến mức luật định, chẳng hạn làm chết người, gây thương tích cho một người với tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên, gây thương tích cho hai người trở lên với tổng tỉ lệ từ 122% trở lên, hoặc gây thiệt hại tài sản từ 100 triệu đồng trở lên.

Hình phạt ở khung cơ bản có thể là phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù từ 1-5 năm. Nếu hậu quả chưa đến mức đó, người vi phạm bị xử phạt hành chính và phải bồi thường thiệt hại dân sự.

Ở đây có một điểm mà qua thực tiễn xét xử, tôi thấy nhiều người dân hiểu chưa đúng. Không ít gia đình cho rằng chỉ cần hai bên thỏa thuận bồi thường, bị hại viết đơn bãi nại là mọi chuyện đã xong. Thực tế không phải vậy.

Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ không nằm trong nhóm tội chỉ khởi tố theo yêu cầu của bị hại quy định tại khoản 1 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự. Do đó, khi đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm, vụ án vẫn được giải quyết dù bị hại không còn yêu cầu.

Việc tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả vẫn rất có ý nghĩa, nhưng bồi thường không thay thế được trách nhiệm trước pháp luật.

Khi thiệt hại đến từ hai cú va chạm: trách nhiệm "chia" thế nào?

Trong tình huống như vậy, thương tích của người bị nạn đến từ hai nguyên nhân nối tiếp: cánh cửa ô tô làm bà ngã, sau đó chiếc xe máy va vào đầu và mặt bà. Vậy ai chịu trách nhiệm?

Trước hết, cơ quan có thẩm quyền phải làm rõ lỗi của từng người. Người mở cửa xe mà không quan sát phía sau là có dấu hiệu vi phạm Điều 19 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ.

Với người lái xe máy, câu hỏi là họ có chạy quá tốc độ, có giữ khoảng cách an toàn, có chú ý quan sát hay không. 

Nếu đã tuân thủ đầy đủ quy định và hoàn toàn không thể tránh được một người bất ngờ ngã chắn ngang đường, họ không có lỗi nên không bị xử lý hành chính hay hình sự.

Nhưng không có lỗi chưa hẳn là không phải bồi thường. 

Theo Điều 601 Bộ luật Dân sự năm 2015, xe máy đang lưu thông là nguồn nguy hiểm cao độ. 

Chủ sở hữu hoặc người đang chiếm hữu, sử dụng xe phải bồi thường thiệt hại do xe gây ra kể cả khi không có lỗi, trừ trường hợp thiệt hại xảy ra do lỗi cố ý của người bị thiệt hại, do sự kiện bất khả kháng hoặc tình thế cấp thiết. 

Trách nhiệm hình sự xét theo lỗi, còn trách nhiệm dân sự ở đây có cơ chế riêng.

Trường hợp cả hai cùng có lỗi và không thể tách bạch thương tích do từng cú va chạm gây ra, Điều 587 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định những người cùng gây thiệt hại phải liên đới bồi thường. Trách nhiệm của từng người được xác định tương ứng với mức độ lỗi; nếu không xác định được mức độ lỗi thì chia đều.

Ngược lại, nếu giám định cho thấy thương tích do mỗi cú va chạm gây ra là riêng biệt, ai gây ra phần thiệt hại nào thì bồi thường phần đó.

Người bị nạn được bồi thường những khoản gì?

Theo Điều 590 Bộ luật Dân sự năm 2015, khi sức khỏe bị xâm phạm, người bị thiệt hại được bồi thường chi phí cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe; thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút; chi phí hợp lý và thu nhập bị mất của người chăm sóc trong thời gian điều trị.

Ngoài ra còn có khoản bù đắp tổn thất về tinh thần, do các bên thỏa thuận, nếu không thỏa thuận được thì tối đa không quá 50 lần mức lương cơ sở. Với mức lương cơ sở 2,53 triệu đồng áp dụng từ ngày 1-7-2026, khoản này tối đa là 126,5 triệu đồng.

Với người bị nạn cao tuổi, thu nhập bị mất thường khó chứng minh vì nhiều người không còn đi làm. 

Tuy nhiên, chi phí và thu nhập bị mất của con cháu phải nghỉ việc chăm sóc là thiệt hại được pháp luật bảo vệ. 

Cũng cần lưu ý, thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại là 3 năm, kể từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm, theo Điều 588 Bộ luật Dân sự. 

Mở cửa xe suýt gây tai nạn cho người đi đường, không xin lỗi mà còn giơ tay ra dọa

Một lần mở cửa xe vội vàng từ thời trẻ suýt gây tai nạn đã thành bài học theo tôi suốt cả đời. Nhưng có tài xế suýt gây tai nạn cho người khác đã không biết sai mà ngược lại còn dọa.