Trong hành trình về nguồn "Về miền đất lửa" giữa tháng 8, sau những địa chỉ đỏ xúc động và các hoạt động trao tặng quà thiết thực, đoàn famtrip Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM có khoảng dừng thật đặc biệt tại chùa Kim Tiên.

Ở đó, vị trụ trì đã ân cần thết đãi đoàn bữa cơm chay mang đậm hương vị Huế. Không cầu kỳ phô trương, bữa cơm vẫn đủ đầy, ngon miệng và quan trọng hơn cả là ấm áp chân tình. 

Theo lời sư thầy trụ trì - thượng tọa Thích Giác Đạo, Tổ đình Kim Tiên từng được biết đến với tên Chùa Tiên, gắn với dấu tích lầu Vọng Tiên và giếng Tiên. Tương truyền, chùa do hòa thượng Bích Phong khai dựng. Đến thời chúa Nguyễn Phúc Khoát, chùa được sửa sang, sơn thếp và trở thành danh lam của vùng Thuận Hóa. Trong ký ức địa phương, nơi đây còn gắn với Bắc Cung Hoàng hậu Lê Ngọc Hân, người vợ tài hoa của vua Quang Trung - Nguyễn Huệ.

Chính những câu chuyện ấy khiến Kim Tiên có sức hấp dẫn rất riêng. 

Đây không phải điểm đến gây ấn tượng bởi sự náo nhiệt, mà bởi chiều sâu của lịch sử, văn chương, cung đình và đời sống tu hành Phật giáo. 

Sau câu chuyện về lịch sử cổ tự là sự bất ngờ rất đỗi thân thương - mâm cơm chay được chùa chuẩn bị tận tâm để thết đãi đoàn. 

Mâm cơm không chỉ đẹp mắt mà còn phong phú với nhiều món ăn dân dã đặc trưng xứ Huế. Mỗi món một hương vị, xong đều có điểm chung là thanh nhẹ, vừa miệng và giữ được cái duyên mộc mạc của ẩm thực đất cố đô.

Món vả trộn xúc bánh tráng khai vị, tưởng bình dị nhưng lại gây nhiều thích thú. Trái vả được trộn cùng gia vị, điểm thêm vị thơm đặc trưng của thính, đậu phộng rang, rồi xúc bằng bánh tráng giòn. Vị bùi của vả, mùi thơm của thính, chút cay, mặn, ngọt quyện vào nhau tạo nên món ăn vừa lạ vị vừa bắt miệng. Thực khách thử qua đều tấm tắc khen ngon.

Bánh bột lọc chay cũng là món khiến nhiều người thích thú. Lớp bột trong veo, mềm dai, thoang thoảng hương lá, phần nhân thanh nhẹ nhưng đậm đà vừa đủ. Những chén bánh bèo nhân đậu xanh lại mang vẻ mộc mạc của quà quê. Vị bùi của đậu xanh hòa với độ mềm của bánh, chấm thêm chút nước dùng đậm vị, tạo thành món ăn bình dị nhưng lại rất duyên.

Đặc biệt, món bánh xèo chay mang đến sự rộn ràng cho mâm cơm. Lớp vỏ giòn tan hòa với phần rau củ, nấm bên trong, ăn kèm rau xanh và nước chấm càng thêm hấp dẫn. 

Món khiến tôi bất ngờ nhất lại là dĩa rau luộc chấm tương. Rau giữ được vị ngọt tự nhiên, chấm cùng tương đậm đà mà thanh nhẹ. Món rất đơn sơ nhưng lại khiến người ta nhớ mãi.

Dĩa mít xào thơm lựng cũng góp sắc vị riêng. Mít được xào thấm gia vị, giữ được vị ngọt tự nhiên, thơm và bùi. Sau những món ăn có phần đậm đà, tô canh tập tàng nóng hổi lại trở thành khoảng nghỉ dịu dàng. Nước canh thanh, ngọt từ rau củ, ăn đến đâu thấy nhẹ lòng đến đó. Và còn nhiều món chay, phong phú đến mức khó có thể kể hết trong bữa cơm thanh tịnh.

Theo lời sư thầy trụ trì chùa Kim Tiên, nét độc đáo của ẩm thực chay xứ Huế là lấy thực vật thuần làm gốc món ăn. Nguyên liệu chủ yếu là rau củ, quả, đậu, hạt và những sản vật tự nhiên; ít qua các công đoạn chế biến sẵn hay đóng hộp. Nhờ vậy, món ăn giữ được vị nguyên bản, để người dùng cảm nhận vị ngọt lành, dịu nhẹ nơi đầu lưỡi.

Tôi rất thích cách lý giải ấy bởi ăn chay ở Kim Tiên không tạo cảm giác đang tìm món ăn để thay thế món mặn. Rau vẫn là rau, vả vẫn là vả, mít vẫn giữ hương mít và đậu xanh, đậu phộng vẫn mang vị béo, bùi tự nhiên. Người đầu bếp chỉ làm công việc khéo léo nhất: giữ lại cái ngon vốn có của nguyên liệu, rồi thêm chút gia vị để món ăn trở nên hài hòa, thanh khiết.

Có lẽ đó cũng là tinh thần của ẩm thực đất cố đô, tất cả mọi thứ đều phải được chăm chút. Món ăn ngon không nhất thiết phải đắt tiền; đôi khi chỉ cần đúng độ chín, vừa gia vị và được nấu bằng sự tận tâm. 

Giữa không gian thanh tịnh của ngôi cổ tự, mâm cơm chay trở thành trải nghiệm đáng nhớ. Thực khách không chỉ thưởng thức bằng vị giác, mà còn cảm nhận được tấm lòng của người nấu.

Lạc bước giữa thung lũng thiêng, nghe gạch cổ kể chuyện nghìn năm

Buổi sớm mai khi núi rừng còn bảng lảng sương giăng, những ngôi tháp gạch đỏ của Thánh địa Mỹ Sơn mờ ảo hiện ra như ký ức nghìn năm vừa thức giấc, đưa du khách bước vào thế giới Champa cổ kính, huyền bí và đầy mê hoặc.