Phóng to

Theo đó, lẽ ra khi có dấu hiệu “lừa dối” thì mặc nhiên “hợp đồng sống chung suốt đời” phải được xem là vô hiệu nhưng theo luật sư Lê Hà Thuý Lan, Đoàn luật sư TP.HCM thì việc chứng minh sự lừa dối trong kết hôn là điều không đơn giản.

Cả tin là... chết

Đơn của chị Lê Thị Tho gửi Ban công tác bạn đọc báo Phụ Nữ vào tháng 6-2005 trình bày như sau (trích đơn, có tóm tắt - PV): “Trước khi vào TP.HCM làm ăn và chung sống với tôi, anh Phan Cộng Mãi đã có một đời vợ là bà Võ Thị Liên và 6 đứa con. Năm 2000, bà Liên có chuyện xích mích với gia đình chồng và bỏ chồng con đi biệt tích. Sau đó, anh Mãi đánh tiếng với hàng xóm là không còn nhìn nhận bà Liên là vợ. Chuyện này là tôi biết qua lời anh Mãi kể, chứ tôi không có điều kiện về quê anh để xác minh.

Năm 2002, anh Mãi chính thức sống chung với tôi tại P.2, Q.8. Tôi thuê nhà bán hủ tiếu, anh Mãi phụ tôi trông coi. Trong khai báo tạm trú với chủ nhà trọ, anh Mãi đều ghi là chồng tôi, với những người quanh nơi buôn bán, anh cũng tự nhận anh là chồng tôi. Cứ mỗi năm vài ba lần, anh bảo tôi đưa anh vài triệu về quê thăm mẹ già con mọn. Tôi tin anh nên không hề hỏi han cặn kẽ.

Dịp tết vừa qua, anh về quê ăn tết rồi ở luôn ngoài ấy không chịu vào, giữa lúc tôi đang mang thai tháng thứ 7. Tôi tìm về quê anh ở Phú Lộc - Huế, mới biết anh đã trở lại chung sống với người vợ cũ. Trước mặt người vợ cũ, anh không nhìn nhận mối quan hệ vợ chồng với tôi, bảo chỉ là chơi qua đường. Đứa con trong bụng tôi, anh bảo không chắc nó là con anh”.

Hỏi chị Tho tại sao trước khi chung sống với anh Mãi, chị không đòi anh dứt khoát về mặt luật pháp với người vợ cũ? Chị nói có hỏi, nhưng anh bảo “ở quê chẳng ai quan tâm đến chuyện đó, anh ở với bà Liên có từng ấy mặt con, chẳng có giấy tờ gì, nên nay không ở nữa thì làm sao có giấy cho được”. Chị nghe hợp lý nên không hỏi nữa.

Ngày 4-7-2005, chị Thu Ngọc, sinh năm 1965, ngụ P.12, Q.11 đã gửi “Đơn kêu cứu khẩn cấp” đến báo Phụ Nữ vì lấy phải ông Trương Văn, người đã lừa dối chị đủ điều suốt 14 năm chung sống mà chỉ vì tương lai của hai con, nên chị phải “cắn răng chịu đựng”.

Theo lời chị, hơn 10 năm trước, ông Văn làm nghề cho vay lấy lãi, quen chị qua con nợ của ông. Khi đó, ông Văn bảo mình đã gãy gánh một lần, giờ đang là người độc thân. Thực tế, sinh hoạt thường ngày của ông Văn hầu như chỉ ở ngoài đường, không hề có dấu hiệu vướng bận gia đình.

Do vậy, khi ông ngỏ ý tính chuyện vợ chồng, chị đã chấp nhận. Đến khi sinh đứa con thứ nhất, nay đã 10 tuổi, tình cờ chị phát hiện ông Văn vẫn còn là chồng, là cha hợp pháp của một người vợ và 4 đứa con ở P.6, Q.11. Trong khi đó, ông đã chuyển hộ khẩu vào nhà của chị, rồi sau đó còn gán nhà này để trả nợ của riêng ông!

Hôn nhân có yếu tố “lừa dối”: xử lý không đơn giản

Hai năm trước, chị Hoàng Kim, sinh năm 1960, ngụ P.11, Q.3, đã làm đơn “nhờ báo Phụ Nữ giúp đỡ cho tôi sớm ly hôn với anh Phạm Minh, ngụ tại P.Cầu Kho, Q.1".

Chị Kim kể: “Khi gặp tôi, anh Minh thú nhận mình là người “đào hoa” trong quan hệ nam nữ nên bị vợ trước chia tay. Là phụ nữ không còn son trẻ, nhưng khi anh đặt vấn đề tiến tới hôn nhân, tôi cũng đã yêu cầu anh xuất trình giấy tờ chứng minh anh là người độc thân hợp pháp, để đề phòng rắc rối sau này. Anh vui vẻ đưa cho tôi xem quyết định ly hôn do toà án Q.1 cấp, kèm theo tờ xác nhận tình trạng độc thân còn in dấu đỏ tươi của trưởng công an phường. Năm 1988, tôi với anh tổ chức cưới trước, chuyện thủ tục làm sau.

Rồi do bận buôn bán, tôi cũng quên bẵng chuyện này, đến khi tư pháp phường thống kê các trường hợp kết hôn trễ hạn, chấm dứt hôn nhân thực tế, tôi mới biết rằng giấy tờ anh đưa cho tôi xem trước đây đã không còn giá trị. Trước đó, anh đã sử dụng một lần để đăng ký kết hôn chính thức với người phụ nữ khác. Anh đã lừa dối tôi, biến tôi thành người vợ hờ, nhưng khi biết sự thật thì tôi đã sinh cho anh hai đứa con rồi!”.

Sự lừa dối trong quan hệ hôn nhân không chỉ là ở kiểu biểu hiện trên. Chị Bạch Dương, 36 tuổi, giáo viên ngoại ngữ một trường ĐH, thường trú P.5, Q.3, sau hai năm tìm hiểu với một cuộc tình khá thơ mộng, năm 2002 đã quyết định kết hôn với anh Lâm Hùng, 42 tuổi, một đồng nghiệp, nhà ở Đà Lạt.

“Nhưng mãi đến nay, năm 2005, chúng tôi vẫn chưa thực sự là vợ chồng một lần nào - chị Dương ấm ức - Lúc đầu, anh ấy nói bị bệnh thận, chờ anh ấy chữa trị. Tôi chấp nhận chờ vì cũng rất yêu anh ấy... Mãi sau tôi mới biết bệnh của anh ấy không thể nào chữa khỏi. Anh ấy không thể là một người đàn ông bình thường và anh ấy đã biết rõ điều đó trước khi cưới tôi... Cảm giác bị lừa dối khiến tôi không còn chút tình cảm nào với anh ấy. Chúng tôi sẽ ly hôn vào tháng tới”. Chị còn đặt vấn đề: “Tôi có thể kiện anh ấy về tội lừa dối được không?”.

Theo luật gia Nguyễn Thế Giai (Đoàn luật sư TP.HCM), khi không có sự tự nguyện của một bên hoặc của cả hai bên trong việc kết hôn, thể hiện ở thái độ không đồng ý kết hôn với bên kia nhưng vẫn phải kết hôn, do bị cưỡng ép hoặc lừa dối - thì được xem là kết hôn trái pháp luật.

Khi phát hiện ra điều này, người bị cưỡng ép kết hôn hoặc bị lừa dối trong việc kết hôn có quyền và chỉ người đó mới có quyền tự mình yêu cầu toà án huỷ việc kết hôn trái pháp luật, hoặc đề nghị Viện kiểm sát yêu cầu toà án huỷ việc kết hôn trái pháp luật. Ngoài biện pháp xử lý huỷ việc kết hôn trái pháp luật, người kết hôn trái pháp luật, hoặc người có trách nhiệm trong việc kết hôn trái pháp luật có thể bị truy tố và xử phạt về hình sự.

Thế nhưng, theo luật sư Thúy Lan, giao dịch hôn nhân là một giao dịch dân sự đặc biệt. Do đó, sự vô hiệu trong giao dịch hôn nhân do yếu tố lừa dối, ở một chừng mực nhất định, không thể được coi là “mặc nhiên” như trong những giao dịch dân sự khác. Phần lớn sự lừa dối chỉ được phát hiện ra sau một thời gian chung sống nhất định, còn lúc kết hôn ai cũng bảo mình tự nguyện.

Trên thực tế, muốn hủy hôn nhân trái pháp luật do có yếu tố "lừa dối" là không đơn giản, vì người bị lừa dối có nghĩa vụ chứng minh sự lừa dối của người kia, mà để chứng minh được điều đó là điều không đơn giản!