Trong khi hầu hết động vật tìm cách chạy khỏi đám cháy rừng, bọ ánh kim thông đen (Melanophila acuminata) lại có xu hướng bay thẳng về phía những khu rừng vừa bốc cháy.

Điều khiến loài bọ nhỏ bé này trở thành đối tượng đặc biệt của giới khoa học là khả năng phát hiện lửa từ khoảng cách rất xa.

Loài bọ có 'siêu năng lực' phát hiện cháy rừng

Theo Euronews, Melanophila acuminata có thể nhận biết những đám cháy lớn từ khoảng cách ít nhất khoảng 80km. Khả năng này từng khiến chúng được ví như loài bọ có thể "nghe" thấy lửa.

Tuy nhiên, chúng không thực sự nghe tiếng cháy.

Hai bên cơ thể loài bọ có các cơ quan cảm nhận hồng ngoại cực kỳ nhạy. Khi bức xạ nhiệt từ một đám cháy truyền tới, năng lượng này làm nóng những cấu trúc cực nhỏ chứa chất lỏng bên trong cơ quan cảm giác.

Chất lỏng giãn nở, tạo ra biến dạng cơ học và kích hoạt các tế bào thần kinh.

Nói đơn giản, con bọ có thể biến nhiệt phát ra từ đám cháy thành tín hiệu cơ học để hệ thần kinh nhận biết.

Khứu giác cũng hỗ trợ chúng tìm đến nơi có lửa. Theo một nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature, râu của bọ Melanophila đặc biệt nhạy với một số hợp chất hóa học sinh ra khi gỗ cháy.

Sự kết hợp giữa khả năng cảm nhận bức xạ nhiệt và "ngửi" khói giúp chúng xác định những khu vực vừa xảy ra hỏa hoạn.

Lý do loài vật này tìm đến nơi nguy hiểm lại liên quan trực tiếp đến sinh sản.

Nature ghi nhận ấu trùng của các loài thuộc chi Melanophila phát triển trong gỗ của những cây vừa bị lửa thiêu chết.

Những cây còn khỏe có nhiều cơ chế phòng vệ khiến ấu trùng khó tồn tại, trong khi cây vừa cháy tạo ra môi trường thuận lợi hơn để bọ trưởng thành đẻ trứng và con non phát triển.

Tận dụng khả năng phát hiện lửa để chế tạo cảm biến

Một nghiên cứu đăng trên PLOS ONE từng sử dụng dữ liệu về vụ cháy bể chứa dầu lớn tại Coalinga, California (Mỹ) năm 1925 để mô hình hóa khả năng phát hiện lửa của loài bọ này.

Kết quả cho thấy về lý thuyết, một đám cháy cực lớn có thể tạo ra tín hiệu đủ mạnh để bọ phát hiện từ khoảng cách lên tới 130km.

Tuy nhiên đây là ước tính từ mô hình dựa trên một sự kiện lịch sử, chưa phải khoảng cách được chứng minh bằng thí nghiệm trực tiếp ngoài tự nhiên.

Các nhà nghiên cứu tại Đại học Bonn (Đức) đã nhiều năm tìm cách mô phỏng cơ quan cảm nhận hồng ngoại của Melanophila acuminata để chế tạo cảm biến phát hiện nhiệt.

Một số thiết kế sử dụng vật liệu hoặc chất lỏng giãn nở khi hấp thụ bức xạ hồng ngoại, sau đó biến sự thay đổi này thành tín hiệu điện.

Các nguyên mẫu ban đầu có chi phí chỉ vài euro, dù độ nhạy vẫn cần tiếp tục được cải thiện để có thể cạnh tranh với những hệ thống cảm biến hồng ngoại hiện đại.

Loài bọ này còn góp phần vào quá trình phục hồi hệ sinh thái sau cháy. Theo Euronews, ấu trùng đào trong phần gỗ chết, thúc đẩy quá trình phân hủy và đưa chất dinh dưỡng trở lại đất.

Phát hiện loài cây có thể làm chậm đà lan của cháy rừng

Nghiên cứu tại Canada cho thấy những khu rừng có nhiều cây dương lá rung giúp làm chậm sự lan rộng của cháy rừng, mở ra hướng bảo vệ cộng đồng trong bối cảnh khí hậu nóng lên.