Phóng to

Minh họa: NGUYỄN NGỌC THUẦN

Lão nghĩ đây là cuộc hành quân lớn thứ hai của đời lão, sau lần hành quân mười năm kháng chiến. Đây là cuộc tổng tiến công và nổi dậy cuối cùng. Dù gì lão cũng đã sáu mươi rồi, gần đất xa trời rồi. Cái thân già như cỗ máy đã rệu rã, lỏng ốc, khô dầu mỡ. Nhưng lão quyết dốc tất cả vào “ván bài” cuối, cả vốn là mười năm thanh xuân nơi đại ngàn Trường Sơn lẫn lãi là bao chuyến đi trước đây của lão.

2 Đời lão, nói như mấy ông bạn trong tổ cờ tướng là “thật quá, người quá”. Lão là một trong những đảng viên từ chiến trường Tây nguyên theo đội quân thần tốc tiến về Sài Gòn vào tháng tư lịch sử năm ấy. Rồi lão ra quân. Trong khi người ta chuyển ngạch đi học cao, học thấp tùy trình độ học vấn hay ở lại phục vụ lâu dài cho quân đội thì lão nằng nặc đòi về.

Về mà chẳng cần gì. Chỉ chiếc balô, mảnh vải dù và cái biđông đựng nước. Lão vội về với thầy u xóm núi, với cô bạn mười năm chắc vẫn chải tóc bên bờ suối chờ lão. Lão khép lại đời chiến hết sức nhẹ nhàng, bình thản. Không một chút nghĩ suy. Lão về cầm lại tay cày tay cuốc với ý nghĩ thế là lẽ tự nhiên.

3 Lúc này khi đã có một độ lùi nhất định, nhìn lại cuộc chiến thần thánh đã qua thì lão giật mình như mới bước lên từ thửa ruộng ngấu bùn đã bừa xong mà xem lại thấy quên chưa cuốc góc bờ. Lão đâu còn gì? Mấy cái huy hiệu, huân huy chương đứa con lão táy máy lấy nghịch, đeo vào làm chỉ huy chơi trận giả từ hồi chăn trâu đốt lửa, giờ còn chắc cũng ngả màu đất trên đồi hay dưới suối. Còn giấy tờ thì mấy cơn lũ quét thuở cùng cực đã đưa về phương nào không hay.

Lão từng nghĩ những thứ ấy cũng chỉ là chút tự mãn nhất thời, nó đã qua. Cái lão được lớn nhất là những kỷ niệm về đồng đội với bao trận đánh như hằn lên mỗi nếp nhăn, chạy rần rật trong mạch máu. Cái ấy mới thực, mới sống động. Khổ nỗi người ta không nghĩ như lão. Người ta cần những cái giấy, trong ấy có chữ ký và con dấu đỏ. Người ta không cần những kỷ niệm, những trận đánh mà năm nào, mỗi dịp kỷ niệm ngày thành lập quân đội hay ngày thương binh liệt sĩ lão vẫn được mấy trường cấp một, cấp hai trong xã mời lên sinh hoạt, nói chuyện khiến bao thế hệ há miệng nghe không chớp mắt.

4 Lão quyết ra huyện hỏi hồ sơ. Nhưng ông trời chơi ác. Huyện mới tách. Người ta bảo lão lên huyện cũ. Huyện cũ lại bảo đã chuyển cả hồ sơ xuống huyện mới. Kẻ bảo lên. Người bảo xuống. Lão xắn quần chạy đi chạy lại. Ngơ ngác. Để rốt cuộc nhận được câu trả lời “Hồ sơ thất lạc”. Mệt bả hơi mà không được gì.

Bực hơn là mấy tên “nhãi ranh” đụng chút lại hạch sách. Chúng cỡ tuổi con lão. Chúng đâu biết mùi đạn bom là gì, sống chết ra sao. Vậy mà dám hạch sách lão. Cố nhịn cho xong chuyện. Nhưng chuyện đâu có xong. Lại rối thêm. Điên quá lão “vả” lại.

Chiến trường dạy những người lính như lão, nếu nó bắn ta, không hòa giải được thì ta phải bắn trả lại nó. Đơn giản vậy thôi. Lão nói như lên đồng, như lên lớp một tiết lịch sử hay hơn bất cứ một bài học lịch sử nào mà những anh lính bàn giấy hách dịch cửa quyền kia từng được học qua.

Rồi lão thất thểu về. Kệ mớ đời!

5 Nào ngờ sự thật chơi xỏ lão. Có người trước kia mới vào chiến trường, dính đạn, vào viện, xuất viện xong thì sợ quá trốn về quê, ấy vậy mà giờ đưa giấy tờ và vết thương ra để làm chế độ. Có thằng đáng tuổi em út lão cũng lên biên giới, rồi sợ chạy són đái, tự bắn vào chân để nằm viện; hay trêu ngươi hơn, có lão mới sâu răng mà đi khám lại cũng thành thương binh. Nhiều lắm. Bao nhiêu người xưa nay nhìn vào hành trình ra trận của lão phải ngả mũ cúi chào thì bỗng chốc lại ngửa cổ cười. Lại nằm mát ăn bát vàng đây mà!

6 Những ngày dài trôi đi, lão mơ màng bơi giữa bao trận đánh với lũ trẻ trong xóm. Lúc hào hứng thì không sao. Nhưng khi dứt khỏi mạch chuyện, lão lại bực. Vết thương trong người cựa quậy. Lão không thấy đau ở đấy nữa. Lão thấy đau, đau hơn ở phía ngực trái. Một nỗi đau âm ỉ, kéo dài. Vết nhăn trên mặt lão xô lại, đan xen, níu kéo chằng chịt như những con đường mòn trong rừng thuở trước.

Và rồi sau mấy đêm thức cùng đồng đội dưới bàn thờ lão tự lập ở nhà, để hương khói mong đồng đội bớt phần quạnh hiu, lão quyết đi. Đi một chuyến vào quân đoàn cũ mãi Tây nguyên xa xôi. Lão muốn vả vào những kẻ “thối miệng” bảo lão bịa chuyện. Để rồi sau đó lão sẽ được gì? Không! Lão chỉ cần vậy. Để rồi có thể lão sẽ được... chết. Chết một cách thanh thản. Vậy thôi.

7 Thế là sau vài ngày căng thẳng thuyết phục vợ con, bán con bò, lão giắt lưng cục tiền rồi đi. Vợ con lão không tiếc gì con bò mà thương lão. Lụ khụ quá rồi. Nhưng lão cương quyết quá, vợ con đành tặc lưỡi để lão đi “coi như một chuyến dối già”. Vợ lão đứng nhìn tấm thân lép kẹp của lão dán vào lưng đứa cháu trên xe chạy khỏi cổng làng rồi mới lật đật đi vào.

Trong nhà, mùi nhang lão thắp trước khi đi tỏa ra ngào ngạt. Cây nhang trên bàn thờ đồng đội lão đã cháy được khá dài mà vẫn không cuộn lại hay gãy đi. Vẫn thẳng. Thẳng như chưa hề cháy...