Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Đinh Thị Thu - Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lạng Sơn - cho biết diễn biến mưa lũ những năm gần đây ngày càng phức tạp, đòi hỏi các giải pháp căn cơ, đồng bộ thay vì chỉ khắc phục hậu quả sau mỗi đợt ngập.

Mưa cực đoan nhiều hơn

* Những năm gần đây, Lạng Sơn liên tiếp hứng chịu các đợt mưa lớn, lũ lụt trên diện rộng. Địa phương nhìn nhận xu hướng này như thế nào và có giải pháp gì để ứng phó?

- Thời tiết, thiên tai tại Lạng Sơn đang diễn biến ngày càng phức tạp, khó dự báo. Nhiều đợt mưa cường suất rất lớn, chỉ trong vài giờ có thể đạt 100-200mm. Đặc biệt, tháng 6-2026 và đợt bão số 4 (Narra) vào tháng 8-2026 vừa qua, có nơi ghi nhận lượng mưa trên 300mm trong 24 giờ.

Nước từ các khe, suối, thượng lưu đổ về nhanh, làm mực nước trên sông Kỳ Cùng, sông Trung cùng nhiều sông, suối khác dâng cao, gây ngập tại một số nơi như Đông Kinh, Kỳ Lừa, Lộc Bình, Thất Khê, Tràng Định… ảnh hưởng lớn đến đời sống, sản xuất, kinh doanh và thiệt hại về tài sản của Nhà nước và Nhân dân.

Tuy nhiên để đánh giá chính xác mức độ gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan, chúng ta cần dựa trên chuỗi số liệu khí tượng thủy văn dài hạn và các nghiên cứu chuyên môn.

Thiệt hại do mưa lũ không chỉ phụ thuộc vào lượng mưa mà còn liên quan đến địa hình, địa chất, khả năng tập trung dòng chảy, năng lực tiêu thoát của sông, suối, hệ thống thoát nước, quá trình đô thị hóa và việc dân cư, hoạt động sản xuất tập trung tại các khu vực thấp trũng, có nguy cơ ngập hoặc sạt lở.

Về giải pháp, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp tham mưu UBND tỉnh Lạng Sơn đồng bộ các giải pháp theo hướng chủ động phòng ngừa, nâng cao chống chịu và giảm thiểu rủi ro thiên tai.

Năm 2026, sở đang xây dựng bản đồ ngập lụt vùng hạ du và quy chế phối hợp vận hành giữa hồ chứa Bản Lải với các hồ chứa khu vực hạ du lưu vực sông Kỳ Cùng, nhằm nâng cao khả năng điều tiết, cảnh báo và ứng phó với lũ.

Tỉnh cũng tiếp tục rà soát các khu vực nguy cơ cao, nâng chất lượng dự báo, cảnh báo, hoàn thiện phương án sơ tán dân, bảo đảm phương châm "4 tại chỗ", và nghiên cứu các giải pháp nâng cao năng lực tiêu thoát, điều tiết lũ.

Lý do Thất Khê ngập lụt 3 năm liên tiếp

* Thất Khê là khu vực đã chịu lũ lụt nặng nề 3 năm liên tiếp. Bà con mong muốn có giải pháp chống lũ lâu dài. Vậy tỉnh Lạng Sơn có những giải pháp cụ thể ra sao? 

- Thất Khê và Tràng Định là những khu vực địa hình tương đối thấp, khả năng tập trung nước lớn, chịu ảnh hưởng trực tiếp từ hệ thống sông, suối và dòng chảy từ thượng lưu.

Khi mưa lớn, lượng nước từ các nhánh sông, suối đổ nhanh về hạ lưu, cộng với việc vận hành xả nước của các hồ chứa theo quy định khiến lưu lượng nước dồn về rất lớn. Trong khi đó khả năng tiêu thoát có hạn, dẫn đến việc nước dâng nhanh, gây ngập sâu.

Việc ngập nước tái diễn trong những năm gần đây cho thấy đây là vấn đề cần được đánh giá tổng thể. Bên cạnh yếu tố mưa lũ ngày càng bất thường, cực đoan, ta cần xem xét các yếu tố về địa hình, địa chất, chế độ dòng chảy, khả năng tập trung và tiêu thoát nước của hệ thống sông, suối. 

Cạnh đó là tình trạng bồi lắng, thu hẹp lòng dẫn, các điểm nghẽn dòng chảy và năng lực của hệ thống thoát nước hiện nay.

Bà Đinh Thị Thu - Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lạng Sơn

Việc nạo vét, khơi thông hoặc chỉnh trị lòng dẫn phải dựa trên khảo sát, tính toán thủy lực và đánh giá tổng thể, bảo đảm tăng khả năng thoát lũ, không làm gia tăng ngập ở khu vực khác

Về lâu dài, quan điểm là từng bước giải quyết căn cơ, không chỉ khắc phục sau mỗi đợt ngập. Hiện Sở Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với Viện Khoa học thủy lợi Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nghiên cứu, khảo sát phương án cắt lũ nhằm tăng khả năng thoát lũ của sông Bắc Khê và sông Kỳ Cùng đoạn qua khu vực Thất Khê, Tràng Định.

Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để đánh giá khả năng tiêu thoát, điều tiết lũ, xác định các vị trí cản trở dòng chảy và đề xuất giải pháp phù hợp.

Việc nạo vét, khơi thông hoặc chỉnh trị lòng dẫn phải dựa trên khảo sát, tính toán thủy lực và đánh giá tổng thể, bảo đảm tăng khả năng thoát lũ, không làm gia tăng ngập ở khu vực khác.

Cùng với đó là quản lý hành lang thoát lũ, rà soát quy hoạch, kiểm soát các hoạt động cản trở dòng chảy, tăng cường dự báo, cảnh báo và chủ động phương án ứng phó, sơ tán, bảo vệ người và tài sản.

Không xử lý ngập lụt riêng lẻ

* Nhiều phường trung tâm TP Lạng Sơn (cũ) như Tam Thanh, Lương Văn Tri, Kỳ Lừa cũng ngập sâu trong đợt mưa lũ vừa qua. Vậy giải pháp phòng chống lũ cũng cần quan tâm ở nơi đô thị, đông dân cư?

- Vừa qua, một số khu vực trung tâm thành phố Lạng Sơn cũ như phường Tam Thanh, Lương Văn Tri, Kỳ Lừa cũng xảy ra ngập sâu, ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt và hoạt động sản xuất, kinh doanh của người dân.

Do vậy việc nâng cao khả năng tiêu thoát nước và năng lực chống chịu của các khu vực đô thị là yêu cầu rất cấp thiết. Theo quan điểm của sở, không thể chỉ xử lý riêng lẻ từng điểm ngập mà phải có giải pháp tổng thể trên toàn lưu vực.

Trước hết cần rà soát, đánh giá lại hệ thống sông, suối, hồ điều hòa, các tuyến tiêu thoát nước và công trình liên quan để xác định những điểm nghẽn, khu vực thường xuyên ngập. Trên cơ sở đó có phương án khơi thông dòng chảy, cải tạo, nâng cấp hoặc đầu tư bổ sung các công trình cần thiết.

Song song đó là tăng khả năng điều tiết và trữ nước, hạn chế lượng nước tập trung quá nhanh về khu vực đô thị. Nghiên cứu phát huy hiệu quả các hồ chứa, hồ điều hòa và các không gian có khả năng trữ nước khi mưa lớn.

Việc quy hoạch và phát triển đô thị cũng cần gắn chặt với yêu cầu phòng chống ngập, bảo vệ hành lang sông, suối, các tuyến thoát lũ và không gian trữ nước; hạn chế san lấp, lấn chiếm hoặc phát triển xây dựng làm gia tăng nguy cơ ngập.

Ngoài các giải pháp công trình, cần tiếp tục nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo, hoàn thiện phương án ứng phó theo từng cấp độ rủi ro và xác định rõ các khu vực có nguy cơ ngập sâu để chủ động sơ tán người dân, bảo vệ tài sản, công trình thiết yếu...

Hiện UBND tỉnh đang chỉ đạo Sở Xây dựng, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh nghiên cứu, khảo sát, trình chủ trương đầu tư dự án xây dựng mới, sửa chữa hệ thống thoát nước, thu gom và xử lý nước thải tại các phường Đông Kinh, Kỳ Lừa, Tam Thanh, Lương Văn Tri.

Dự kiến, dự án đầu tư công trình đầu mối thoát nước dọc quốc lộ 1 cùng một số tuyến cống tại các khu vực thường xuyên ngập úng, triển khai giai đoạn 2027 - 2030.

Về phía Sở Nông nghiệp và Môi trường, chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp với các ngành và địa phương rà soát từng khu vực ngập, từng nguyên nhân cụ thể để tham mưu các giải pháp phù hợp, có trọng tâm và mang tính lâu dài, hướng tới mục tiêu hạn chế ngập sâu, rút ngắn thời gian ngập và giảm thấp nhất thiệt hại cho người dân và doanh nghiệp.

Chạy lũ năm thứ 3 liên tiếp, người dân Thất Khê mong có giải pháp thoát cảnh ngập lụt triền miên

Ngồi nhặt từng món đồ còn sót lại giữa lớp bùn đất dày đặc sau ngập lụt, bà Đàm Vân Anh (49 tuổi, xã Thất Khê, Lạng Sơn) không giấu được nước mắt khi nhiều thùng hàng đồ dùng gia đình, thiết bị học sinh có thể phải vứt bỏ.