Khi một start-up trở thành "kỳ lân" và duy trì được vị trí hàng đầu, câu chuyện về họ thường được kể lại theo một cách rất gọn gàng: tầm nhìn đúng, chiến lược rõ ràng, thực thi xuất sắc.

Tuy nhiên, trong bài viết "What start-ups are really like?", Paul Graham - nhà đồng sáng lập Y Combinator - nhấn mạnh rằng con đường khởi nghiệp vốn không vận hành theo logic tuyến tính, nhà sáng lập không hề "nhìn thấy tương lai". 

Phần lớn thời gian của họ là dành để đối mặt với sự mơ hồ khi doanh thu chưa rõ, thị trường chưa hình thành và xác suất thất bại luôn chực chờ lấn át những hy vọng mong manh.

"Sinh tồn" quan trọng hơn mọi mộng tưởng

Nhìn từ lăng kính đó, hành trình của MoMo, từ một start-up ví điện tử trở thành tập đoàn công nghệ tài chính phục vụ hơn 30 triệu người dùng, không phải là một cú đánh cược trúng lớn, mà là câu chuyện của một tổ chức đủ năng lực để tồn tại trong giai đoạn mơ hồ của thị trường.

Hành trình của MoMo dường như gắn liền với những thuận lợi: điện thoại thông minh (smartphone) bùng nổ, chính sách thúc đẩy thanh toán không tiền mặt của Chính phủ và đại dịch COVID-19 khiến giao dịch số trở thành nhu cầu thiết yếu. Tuy nhiên, nếu bối cảnh đó là đủ để đi đến thành công, thị trường fintech Việt Nam đã không chứng kiến sự đào thải khốc liệt.

Thực tế, MoMo ra đời trong bối cảnh mà thói quen thanh toán không tiền mặt ở Việt Nam gần như chưa tồn tại, smartphone tuy bùng nổ nhưng vẫn còn là thứ xa xỉ. Ví điện tử, vì thế, là một sản phẩm khó giải thích cho người dùng, khó tạo trải nghiệm đủ thuyết phục để số đông đánh đổi sự tiện lợi quen thuộc của tiền mặt.

MoMo đã bước qua giai đoạn đó không phải bằng những quyết định đột phá tức thời, mà bằng sự kiên trì xây dựng từng lớp hạ tầng, thuyết phục từng đối tác, và chấp nhận nhiều lần thử - sai - làm lại. Điều này dẫn đến một bài học quan trọng: trong khởi nghiệp, may mắn chỉ xuất hiện khi doanh nghiệp chưa chết.

May mắn chỉ dành cho người phản ứng nhanh

Paul Graham cũng lý giải cái gọi là "may mắn" thường nghiêng về phía những đội ngũ hội tụ ba yếu tố: tồn tại đủ lâu, không bỏ cuộc khi mọi thứ vẫn còn rất xấu, và quan trọng là phản ứng nhanh với những cơ hội bất ngờ. Cách MoMo trở thành fintech hàng đầu chính là minh chứng cho sự phản ứng nhanh này.

Ngay khi dịch vụ chuyển tiền dựa trên hạ tầng viễn thông bộc lộ giới hạn, MoMo không cố níu giữ một mô hình đã không hiệu quả. Khi smartphone bắt đầu phổ cập, doanh nghiệp này chấp nhận "đập đi xây lại" để chuyển sang nền tảng ứng dụng di động.

Trong giai đoạn 2014 - 2019, MoMo không mua lại các giải pháp ngoài mà quyết định tự chủ công nghệ, phát triển đội ngũ kỹ sư theo chuẩn quốc tế và đạt các chứng nhận bảo mật cao nhất (như PCI DSS Level 1). Họ đã triển khai QR code thanh toán và mở rộng kết nối với ngân hàng, thậm chí trở thành đối tác thanh toán cho các nền tảng toàn cầu như Uber, Google và Apple.

Từ 2020 đến nay, khi nhu cầu giao dịch số và quản lý tài chính tăng mạnh, MoMo phát triển thành một hệ sinh thái tài chính số toàn diện trên nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (big data), mở rộng sang các dịch vụ tín dụng nhỏ, bảo hiểm, tiết kiệm, đầu tư và dịch vụ công trực tuyến.

Việc liên tục điều chỉnh chiến lược theo từng bước phát triển của thị trường giúp doanh nghiệp thoát khỏi "bẫy tăng trưởng bằng mọi giá" và tạo ra giá trị sử dụng thực tế khiến người dùng gắn bó.

Không chiến lược đúng đắn nào có để đảm bảo được 100% thành công cho start-up. Vì thế, giới khởi nghiệp vẫn cần những "kẻ mộng mơ" để mở đường cho thị trường. Nếu không có niềm tin vào tương lai thanh toán số, MoMo đã không ra đời.

Nhưng giấc mơ, tự thân nó, là không đủ để đưa một start-up đi đến đích. Thứ thực sự giúp một "kẻ mộng mơ" trở thành "kỳ lân" là những yếu tố rất ít lãng mạn: kỷ luật tổ chức, hệ thống vận hành, và khả năng thích nghi cao với bối cảnh.

MoMo và hành trình 15 năm cùng tiểu thương Việt trong chuyển đổi số

MoMo từng bước xây dựng hệ sinh thái số hỗ trợ hộ kinh doanh: từ thanh toán không tiền mặt, quản lý hàng hóa, bán hàng đa kênh, hóa đơn, khai thuế điện tử, cho đến các giải pháp tài chính số…