Kiến trúc cho cầu

PHÚC HUY

TTCN - Lâu nay, khi nói đến kiến trúc đô thị, các nhà quản lý thường quan tâm đến các công trình, nhà ở. Nhưng gần đây cùng với việc giải quyết lưu thông, hàng loạt cầu mới được xây dựng bắc qua sông rạch, rồi cầu vượt, cầu dành cho người đi bộ...

Phóng to

Cầu mới xây trên kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè

Vì vậy chuyện thiết kế cầu đẹp hơn, gắn với cảnh quan khu vực được đặt ra.

Kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè dài khoảng 9km, uốn khúc qua năm quận 1, 3, Bình Thạnh, Phú Nhuận, Tân Bình giờ đã là một trong những cảnh quan của TP.HCM. Khoảng 20 cây cầu bắc qua kênh giải quyết đáng kể lượng xe lưu thông nối giữa hai bờ. Nhưng xét về mặt kiến trúc, những cây cầu này chưa thật sự tạo được ấn tượng với người đi đường, kể cả chín cây cầu do Sở GTCC xây dựng mới đây. Nếu được quan tâm hơn, các cây cầu sẽ tạo ra những điểm “nhấn” trên dòng kênh, tô điểm thêm cảnh quan khu vực.

Phóng to
Cầu Mống - bắc qua rạch Bến Nghé - được đánh giá là cầu có thiết kế phù hợp	Trang trí hoa ở cầu Thị Nghè

Một trong những cây cầu lớn trên tuyến kênh là cầu Điện Biên Phủ nối quận 1 và Bình Thạnh dài hơn 120m. Cầu có ba hàng trụ bố trí lệch nhau. Khi mở rộng đường Điện Biên Phủ, người ta đã cho mở rộng cầu sang hai bên. Nhưng không hiểu vì sao các hàng cọc lại xiêu vẹo không theo qui luật nào. Các phương tiện ghe thuyền đi qua có cảm giác bị “ngộp” bởi hơn 30 cọc cắm chi chít xuống kênh. Cầu Bùi Hữu Nghĩa có khoảng cách thoáng hơn giữa các trụ nhưng chiều dài các nhịp không đồng bộ.

Nhịp giữa cầu dày, các nhịp gần bờ lại mỏng, trông lởm chởm, khác thường. Càng về phía thượng nguồn độ cao các cầu càng thấp. Có cầu nằm thấp lè tè sát mặt nước như một khối bêtông phủ lên kênh. Chín cây cầu mới xây dựng kiểu dáng có lạ hơn nhưng chưa phải là những cây cầu đẹp. Trên lan can cầu là các vòng sắt uốn cong được tô màu lòe loẹt. Phía hông lan can còn “gánh” thêm các chậu hoa. Có người nhận xét trông cầu thêm thô kệch.

Hàng trăm cầu khác trên sông Sài Gòn, kênh Tàu Hủ - Bến Nghé, kênh Đôi, kênh Tẻ, cầu ở các quận ven, huyện ngoại thành cũng chưa được quan tâm nhiều đến kiến trúc. Càng xa khu vực trung tâm kiến trúc cầu càng ít được quan tâm.

Mô hình cầu vượt đang triển khai ở nhiều khu vực cũng chưa chú ý đến kiến trúc dù trên - dưới cầu có rất nhiều người qua lại. Cầu vượt ngã tư An Sương trên quốc lộ 1A là một ví dụ. Một kỹ sư xây dựng nhận xét các tấm dầm dựng đứng, ghép lại với nhau hai bên hông cầu trông xấu và thô cứng. Chưa kể giữa các tấm có những kẽ hở quá lớn. Nếu mặt cầu không kín

dễ thấm nước mưa, chất lượng cầu mau xuống cấp. Cầu vượt trạm 2, quận Thủ Đức cũng chỉ là những mảng bêtông cứng nhắc. Ở cầu vượt Nguyễn Hữu Cảnh, các kỹ sư xây dựng nhận xét đây là một sai lầm về kết cấu. Thay vì thiết kế cầu có độ cong thì người ta lại gắn những dầm bản đoạn ngắn. Các điểm nối tạo thành nhiều góc cạnh làm cho cầu “cứng” hơn.

Sau khi có nhiều ý kiến phản ảnh, đơn vị thi công khắc phục bằng cách xây tường bít hết hai bên hông cầu, chỉ chừa lại những lối đi. Một kỹ sư về cầu đường nhận xét xây bít như vậy trông cầu nặng nề, không thông thoáng. Thậm chí một lãnh đạo Sở GTCC cho rằng đây là một trong những cây cầu xấu nhất ở TP.HCM hiện nay.

Ngoài ra, các cầu dành cho người đi bộ như cầu Văn Thánh, Nơ Trang Long… có nhiều điều kiện để chăm chút về mặt kiến trúc nhưng cũng chưa được các đơn vị thiết kế quan tâm nhiều…

Một kiến trúc sư góp ý: đối với các cầu vượt, để hạn chế khô cứng có thể trồng các loại dây leo để làm mềm các mảng bêtông, tạo thêm cảnh quan cho đô thị.

50% cầu có kiểu dáng giống nhau

Theo Công ty Quản lý công trình cầu phà TP.HCM, hiện trên địa bàn TP có hơn 590 cầu, trong đó công ty quản lý 331 cầu, số còn lại do Bộ Giao thông vận tải, quận huyện quản lý. Đáng nói hơn, phân nửa trong số đó là cầu bêtông dự ứng lực, thiết kế vĩnh cửu. Loại cầu này được áp dụng phổ biến do tuổi thọ cao (thông thường lên đến 50 năm), thiết kế dễ, thi công nhanh, kỹ thuật thi công không quá khó so với trình độ của các đơn vị trong nước…

Công trình kiến trúc không chỉ là nhà ở mà còn là công trình cầu và cả cây xanh, gắn kết với nhau tạo thành diện mạo riêng cho đô thị.

Chẳng hạn khi mở rộng đô thị sang Thủ Thiêm, quận 2 sẽ cần nhiều cầu bắc qua sông Sài Gòn. Khi đó cầu không chỉ làm nhiệm vụ giải quyết lưu thông mà còn kết nối không gian kiến trúc, tạo cảnh quan trên sông.

Chúng ta cần “ứng xử” với cầu không chỉ ở nhiệm vụ giải quyết lưu thông mà còn ở góc độ kiến trúc, mỹ thuật.

Việc chọn vị trí, mô hình cầu phải chú trọng đến cảnh quan khu vực xung quanh. Chi phí xây dựng một cây cầu không rẻ, đừng để phải trả giá cho cảnh quan.

Cầu Mỹ Thuận đẹp không chỉ ở kết cấu mà còn phù hợp với cảnh quan xung quanh. Mô hình cầu dây văng thể hiện sự thanh thoát, bay bổng thích hợp với vùng sông nước, có không gian.

Khi đem nó đặt vào vùng đô thị, có sự “tranh chấp” với cao ốc, tranh chấp về kiến trúc sẽ không đẹp. Hay nói cách khác, đặt cầu không đúng giống như ngôi nhà sàn, nhà rường bị đặt giữa thành phố.

Kiến trúc sư Nguyễn Trường Lưu, Hội Kiến trúc sư TP.HCM

Loại cầu này cũng thuận lợi đối với đơn vị quản lý vì sửa chữa, duy tu dễ dàng, chi phí thấp hơn các loại cầu khác. Một cán bộ kỹ thuật công ty cũng cho rằng lý do khiến các chủ đầu tư, đơn vị thiết kế chưa quan tâm đến kiến trúc cầu do công việc này mất khá nhiều thời gian, kinh phí tăng, phát sinh thủ tục...

Vừa qua, khi thi công bảy cầu mới dự án đường Rừng Sác, vấn đề này cũng được đặt ra. Về phía công ty đang lấy ý kiến của ngành kiến trúc để góp ý cho các công trình cầu. Làm sao kiến trúc cầu đảm bảo gắn với cảnh quan khu vực, thậm chí mang tính đặc thù riêng của vùng rừng, biển Cần Giờ.

Thời gian gần đây thành phố bắt đầu quan tâm đến kiến trúc cầu. Đối với các cầu cũ như Điện Biên Phủ, Thị Nghè, cầu Ông Lãnh… Sở GTCC cho trang trí các trụ hoa, dây leo… để làm sáng thêm bộ mặt cầu.

Cần qui hoạch mô hình cầu

Theo tiến sĩ Vũ Xuân Hòa, Trường ĐH Bách khoa TP.HCM, kiến trúc chính của cầu là phần kết cấu, kiểu dáng cầu. Vì vậy vấn đề này cần được quan tâm ngay từ khi thiết kế, chọn kết cấu chịu lực phù hợp. Ngoài ra các yếu tố khác như lan can cầu, hệ thống chiếu sáng… cũng cần được quan tâm khi thiết kế. Ông cho rằng không phải lúc nào làm cầu đẹp là chi phí tăng, cầu xấu chi phí thấp. Quan trọng là chọn kiểu dáng cầu phù hợp với cảnh quan khu vực.

Với đặc điểm TP.HCM có nhiều kênh rạch ở nội thành, ghe thuyền đi lại nhiều nên khi thiết kế cầu cần giảm bớt trụ, hạn chế cảm giác con sông bị “xâm hại”, chia cắt. Ngoài ra, kích thước cầu cũng phải phù hợp với chiều rộng của sông. Với sông Sài Gòn, xây cầu phải tính đến tổng thể khu vực của sông rộng lớn. Chẳng hạn chiều rộng của nhịp chính phải lớn, thuận lợi cho tàu thuyền đi lại.

Theo ông, không nhất thiết trên một con sông, kênh rạch chỉ áp dụng một mô hình cầu mà phải có nhiều mô hình khác nhau, phù hợp với từng vị trí, khu vực để tránh cảm giác nhàm chán. Để có nhiều cầu đẹp trong tương lai, các cơ quan chức năng cần qui định những thông số cơ bản, không chỉ xét đến các yếu tố về giao thông (như khổ thông thuyền) mà còn tính đến các yếu tố về kiến trúc, cảnh quan.